fredag 5. oktober 2018

Paradis?


20.s.i treeiningstida. II. 07.10.2018
Arna kyrkje
Mark.10.2-9

Han var åleine i Paradis, Adam. Åleine menneske. Åleine i det vakre paradis. I hagen med Livsens tre. Han bada i Livsens elv. Han fann skugge under treet med frukta Gud ikkje gav han lov å ete av. Men det var så rikeleg med anna han kunne ete, så Adam var ikkje svolten. Og det var så vakkert i Edens hage. Frodige plantar. Grøne, eller med fargerike blomster. God temperatur. Og så alle dei trivelege dyra. Adam syntes særleg dei små med krølla ull var artige. Dei hoppa og spratt og var leikne. Kva skulle han kalle dei? Han måtte gje dei eit namn. Lam ville han kalle dei. Men det var så mange andre dyr også. Og det vart travelt for Adam, for Gud hadde sagt til han at han skulle gje kvart einaste dyr eit namn. Han hadde kalla dei for mykje rart. Giraff og krokodille. Katt og hund. Nashornet såg rart ut og apekatten likna litt på han sjølv. Men lamma var veldig trivelege.  Han likte også hunden. Men Adam hadde sett at det var eit dyr som var litt annleis enn dei andre hundane, men dei likna på kvarandre. Og denne svære hunden leika så fint med lammet. Lam og ulv i lag. Det var namn som passa på leikekameratar. Ulv - det var den store hunden.

Adam såg nøye på kvart dyr i hagen. Alle fekk namn, og etter kvart kjende han at han var trøytt. Men han hadde også ei kjensle av at ingen av desse dyra var det han hadde lyst å vere i lag med heile tida. Elefanten var så stor. Frosken var så liten. Dei passa liksom ikkje heilt til han.
Eg vil sove, tenkte Adam – og han sovna. Ein djup og tung søvn kom over han. Til slutt vakna han.
Hadde han lege feil? For han var så øm i eine sida då han vakna.

Han såg seg rundt. Lammet leika med ulven like bortanfor. Fuglane song i livsens tre. Då høyrde han Guds stemme bak seg: Sjå her, Adam!
Han snudde seg. Hjarta hans hoppa og slo fortare. Noko så flott! Dette var ikkje som dyra Gud hadde bede han finne namn på. Dette var noko anna. Gud stod der med ein skapning som likna han sjølv. Men ikkje heilt lik. Eit menneske. Så vakker å sjå på. Slike vakre linjer i kroppen. Eit ansikt som skein. Augo som blenkte. Gud heldt skapningen i handa. Gud kom med skapningen til Adam. Ho er teken av deg, Adam, sa Gud. Medan du sov tok eg eit av dine sidebein og bygde dette mennesket. Ei kvinne. Eg har skapt ei hjelp til deg, av deg. Ei som svarar til deg. Til kroppen din. De skal høyre i hop. Du og Eva. De skal vere eitt. Gud tok nokre steg nærare. Han leidde henne heilt bort til Adam. Adam kjende straks at dette var skapningen han ville vere i lag med. Leve tett i lag med.

Kanskje var det slik det var i Paradis? I alle fall var det omtrent dette vi høyrde lese tidlegare i gudstenesta frå Bibelen. Vi las om skapinga, om korleis Adam vart skapt av Gud, om korleis dyra vart skapte for å vere ei hjelp for mannen, men dyra var ikkje den hjelp mannen trong. Difor skapte Gud også kvinna. Og Gud sa at dei to skulle høyre saman. Vere ein kropp. Vi forstår at det er det første ekteskapet vi har lese om.

Men vi må stige vi ut or Paradis, og inn i Arna kyrkje. Vi har samla oss her på denne eine søndagen som dukkar opp kvart tredje år, og då er alt fokus sett på tekstar i Bibelen som handlar nettopp om ekteskapet. Og om skilsmisse. Om familie. Om det fine ved å høyre til i ein familie. Og om det som kan vere så veldig vanskeleg i ein familie. Dette som er så utfordrande i vår tid. Men så les vi ikkje lenge i Bibelen før vi anar at vår tid, med alle sine oppløyste og knuste familiar, ikkje er noko anna enn eit speilbilete av det vi kjenner heilt tilbake frå opphavet.

Folk var opptekne av dette også i Bibelsk tid. I gamaltestamentleg tid. Vi høyrer at sjølvaste Moses tok stilling til skilsmisse. Det kan vi lese meir om i 5.Mos kap. 24.

På Jesu tid var det sjølvsagt også eit tema, og difor vert vi ikkje forundra over at farisearane tok opp akkurat spørsmålet om skilsmisse når dei ville setje Jesus på prøve. Så dei spurde Jesus beint ut: ”Har ein mann lov til å skilja seg frå kona si?”

Er det lov? Farisearane var opptekne av kva som var lov. Av jusen.
Mange er framleis opptekne av jus. Og er det nokon gong at jus er nødvendig så er det når skilsmisse faktisk vert ein realitet. Då treng vi loven som kan regulere dette slik at to som går frå kvarandre, ikkje sjeldan i fortviling, opprør og sinne, har gjennomtenkte reglar og lover som peikar på ein veg vidare etter eit slikt oppbrot. For elles kan det lett vere ein svak part i forholdet som står att og må bere eit urimeleg tap midt oppe i det som veldig ofte berre er eit stort nederlag for alle involverte.

Er det lov? Det var farisearane sitt spørsmål. I dag treng ingen i vårt land spørje om skilsmisse er lov. Loven er klar. Det er ikkje eit brotsverk å skilje seg.

Men så må vi gå litt vidare. For det var faktisk Jesus som fekk spørsmålet. Og då må vi her i kyrkja spørje på vegne av oss som vil tru på Jesus sine ord, oss som vil leve i samsvar med hans vilje for våre liv; - er skilsmisse ein utveg for dei som vil leve som kristne?

Lat oss gå ein tur inn att i hagen. Tilbake til Paradis. Adam og Eva har det godt i lag. Dei første menneska lever i harmoni med kvarandre og med resten av skapinga. Dyra er til hjelp og til glede for dei. Framleis kan dei to første menneska smile av lammet og ulven som bur i lag og over kalven og ungløva som beitar saman. Men mellom buskene smyg det seg eit merkeleg dyr som enno ikkje har fått namn.
- Kva er det for noko, seier Adam til Eva. - Kva skal vi kalle det rare dyret utan føter for? – Vi kallar han for slange, svarer Eva.

Om kvelden same dagen, sit Eva under det store treet midt i hagen. Frukta bognar og ser nydeleg ut. Dyret dei nett har gjeve namn smyg seg mot henne. Slangen kan snakke: - Har Gud verkeleg sagt…? (1.Mos.3,1)
Slik er innleiinga til at Paradisets idyll vert brote.

Og slik har idyllar vorte omskapte til ruinar  i mange ekteskap og i mange familiar. Noko er heilt sundt. Mellom menneska. Og mellom Gud og menneska. Det finst så mange slangar i våre paradis. Så mange som vil bryte sund og øydeleggje det som Gud ville; det som Gud skapte så godt. Bibelen kallar alt dette for synd. Og i det som er vårt tekstord i dag omtalar Jesus synda med orda om at ”hjarta dykkar er så harde”.
Vi høyrer ingen ting om at hjarta til Adam eller Eva kom ut av takt slik at det vart konflikt på randa til skilsmisse mellom dei to. Men vi anar likevel at alt ikkje er som det skal vere når Adam ganske snart tek til å anklage Eva når han seier til Gud: ”Kvinna som du gav meg å vera saman med, ho gav meg av treet, og eg åt.” (1.Mos.3,12)

Vi les at dei to faktisk også la seg ned som ein kropp. Dei vart foreldre. Fleire gonger. Foreldre til born med harde hjarto. Så harde hjarto at bror drap bror. Allereie i den første familien. Syndige born. Harde hjarto. I ætt etter ætt.

Jesus gjekk rundt og underviste. Han er i landet bortanfor Jordan, og han underviser om Guds vilje for folk med harde hjarto. Guds vilje er god. Gud vilje kan vi ane ved å lese om idyllen i paradis. Jesus vil ikkje setje strek over Guds gode vilje ved å opne dører på vid vegg for det som ikkje er slik Gud ville. Gud gav dei to til kvarandre for at dei skulle vere eitt. Det opphevar aldri Jesus.
Men Jesus ser det harde hjarta. Jesus er fullt klar over konsekvensane av vondskapen i verda, av slangen som med si syndige gift har øydelagt og ruinert.

Jesus løfter det gode opp. Ekteskapet er godt. Det er rett. Det er i samsvar med Guds vilje.
Men Jesus veit om alle som møtte slangen på ein eller annan måte. Som opplevde at dette fekk vi ikkje til.
Kanskje åt vi av frukta vi ikkje skulle ete av, den som var på eit tre i ein annan hage enn der eg skulle vere. Konsekvensane har vore svært smertefulle for mange.

På denne søndagen handlar det ikkje om å gjere livet tyngre for den eller dei som av ein eller annan grunn gjekk på nederlag i samlivet.
På denne søndagen handlar det langt meir om å vise kva som er Guds gode vilje for mannen og kvinna.
Gud vil eit ekteskap med glede, med truskap og med vilje til å halde i hop i gode og vonde dagar, som vi uttrykkjer det i kyrkja sitt vigselsrituale.

Så er det slik at vi alle, både dei som opplever lukke gjennom eit livslangt samliv, og dei som må tole smerten av ei skilsmisse, lever våre liv med eit hjarte inne i oss som er hardt. Som er smitta av synda. For det var ikkje berre Kain og Abel som var borna av Adam og Eva. Vi er alle søner og døtre av dei. Vi er alle ein del av syndefallet. Og det gjeld sjølvsagt også dei som lever som einslege, utan å vere bundne opp i ekteskap. Også det omtalar Bibelen andre stader som eit reelt og godt alternativ for mange.

Difor er det så stort og så viktig at vi alle har fått sjansen til å få nye liv og nye, reinsa hjarto gjennom det vi fekk del i då vi vart døypte til eit liv i lyset av Jesu nåde.

AMEN

torsdag 27. september 2018

Lat oss prise Herren


Høsttakkefest II. 30.09.2018
Biskopshavn
Luk. 17, 11-19
Det var ein underleg vår, sommar og haust i år. Hugsar du den fantastisk flotte våren? Og den endå varmare og tørrare sommaren? Knapt nokon av oss har opplevd noko slikt. Og så går vi i dag ut or september. Klissblaute. Det har regna så mykje at til og med regnbyen Bergen er imponert over seg sjølv.

Varme og tørke gjorde mange bønder fortvila i år. For når det er tørt, veks ikkje det som skal vekse slik ein ynskjer.
Vi feirar hausttakkefest. Vi skal takke Gud for det han gav oss å hauste inn frå hagar og åkrar. Frå grasenger med mat til dyra. Frå kornåkrar som skal gje oss alle mat.
Eg trur mange bønder tenkjer at i år er det ikkje så mykje å takke for.
Sjølv om eple- og plommetrea i hagane våre her i Bergen har bugna av frukt no når hausten kom, så vart det ikkje særleg store avlingar tilsaman i Norge, etter det som for dei fleste vart ein supersommar.
Likevel skal vi takke i dag. Hausttakkefest.

Det stod ein fin setning i det vi har lese frå Bibelen i dag:
«Guds bekk er full av vann, du sørger for kornet, ja, slik sørger du for jorden» (Salme 65,10b)
Bekker fulle av vatn. Vi har sett rikeleg av det rundt oss. Kanskje kan det vi har lese, minne oss om at heile naturen har med Gud å gjere. Det er dette han har skapt.
Vi kan gle oss over det, sjølv i byen som er berømt for paraplyar og mykje vatn.
Vi kan takke Gud for det han gjev oss å ete.
Noko av det har vi bore inn i kyrkja. Noko får vi frå andre stader.
Og vi kan takke for at vi har det vi treng sjølv om vi må kjøpe det frå langt unna ein stad: «-du sørger for kornet, ja, slik sørger du for jorden,»  seier vi til Gud i dag.
No skal vi halde fram med det å snakke om å vere takknemleg. Om det å gje ære til Gud. For i dag har vi også lese forteljinga om då Jesus møtte ti spedalske. Ti alvorleg sjuke menneske. Dei ropa alle til Jesus i fortviling, for livet hadde fare forferdeleg ille med dei. Spedalskesykja var ei forbanning, verre enn det aller meste eit menneske kunne koma bort i. Dei hadde i sanning grunn til å vera botnlaust fortvila, for dei var sette totalt ut av alt sosialt samkvem med andre menneske. Dei var isolerte, bortjaga og uønska av alle andre. Sjukdomen deira var forferdeleg smittsam. Alle var livredde for å kome nær dei, for at dei skulle bli ramma på same måte som desse som allereie var sjuke og utstøytte. Det var ikkje berre sjukdomen som var så forferdeleg ved å verte spedalsk. Det var i minst like stor grad utstøytinga av samfunnet. Isolasjonen. Det å verte rekna som urein. Difor deira hjarteskjerande rop: «Jesus, mester, ha barmhjertighet med oss!»

Også vi ropar i gudstenestene våre nesten akkurat dei same orda som dei spedalske: Kyrie eleison! Herre, miskunna deg over oss, betyr det. Orda frå dei spedalske var: «Jesus, mester, ha barmhjertighet med oss!»

Kjære Biskopshavn menighet! Dette er ropet som aldri må forstumme i hjarta ditt og frå munnen din. Kyrie eleison. Eller som dei spedalske ropa ut: «Jesus, mester, ha barmhjertighet med oss!»
For som del av ei syndig menneskeslekt er vi alle smitta. Vi er alle ureine.
Men langs vår veg møter vi Jesus. Han har vist seg for oss. Han har stogga opp ved den enkelte av oss. I dåpens vatn vart vi for første gong reinsa for det ureine vi bar med oss.
I nattverdens sakrament møter han oss på nytt og på nytt til oppreising etter fall og nederlag som flekka oss til. Skitna oss ut. Gjorde oss ureine.
Han ser oss. Tek oss i handa, Talar til oss. Og sender oss hit. Hit vi er no. I hans hus. I kyrkja.
Han så dem og sa: «Gå og vis dere for prestene!» Og mens de var på vei dit, ble de rene.

Prestane var å finne i templet. Eller i synagoga.
Der gudstenesta vart forretta. Det var der, i fellesskapet som prestane leia, fellesskapet av dei som kom saman til skriftlesing, forkynning, undervisning, bøn og lovsong, der var det at dei spedalske skulle samle seg. Og vi les at allereie mens dei var på veg mot synagoga eller templet, der prestane var, på veg inn i dette fellesskapet, så hende underet. Dei vart reine. Friske.

Difor handlar det om meir enn at ein prest skal få god sjølvkjensle ved at mange møter opp i kyrkja og til gudsteneste på søndagane. Det handlar om at der, i fellesskapet rundt nådemidla, Guds ord, sakramenta dåp og nattverd, der finst ein stad der vi kan verte reine frå synda sin ureinskap.
Difor lyttar også vi som er her i Guds hus i dag når Jesus seier til oss: «Gå og vis dere for prestene!»
For dei spedalske hende altså det ubegripelege underet: Dei vart reine. Alle dei ti vart friske. Fordi Jesus sende dei i veg. Til prestane. Til Guds hus, templet. Synagoga. Fordi han tala til dei så dei i tru tok i veg dit han peika. Fordi han med sine guddommelege krefter kunne gjere underet. Reinse. Setje dei fri. La dei få tilbake livskvalitet. Eit liv i fellesskap med slekt og vener.
Halleluja, ville karismatikarane mellom oss sagt som reaksjon på underet. Og det bør vi seie alle.

Men det 90% av desse spedalske altså ikkje sa, det var takk.
Det er aldeles utruleg. Men lat oss ikkje dvele meir ved det. Jesus undra seg han òg. Men det var ikkje sjølve takken som var det viktigaste for han.
Vitigare er det å ære Gud. Lovprise Gud. Han som gjer rein når vi er ureine. Han som reiser opp når vi har falle. Han som har nåde i byte mot nederlag.
Det handlar om å ære Gud. Lovprise Gud.

”La oss prise Herren”, seier presten heilt mot slutten av kvar einaste gudsteneste.
Gud være lovet. Halleluja. Halleluja. Halleluja. Slik svarar kyrkjelyden.
Lat desse orda også uttrykkje at dei kjem frå hjarta ditt. At det er det du vil ære Gud med for at han har møtt deg i gudstenesta.

Han har minna oss om sine gåve som vi haustar frå naturen, Han har minna oss om at regnet og sola og kornet og maten er hans gode gåver som vi takkar for i hausttakkefesten.
Men endå meir vil vi gje Gud ære for at han er her i dag. For at han høyrde oss då vi i fellesskap ropa: Kyrie eleison. For at han ser at vi som er ureine, kan verte reine Når han møter oss gjennom orda han talar i Bibelen. I badet som skjer i dåpen. Og i nattverden vi snart skal samle oss rundt.
Må Gud få oppleve at vi takkar og tilber. Lovsyng og ærar han som åleine er verd all takk og ære. Lov og pris.
Amen.


fredag 21. september 2018

Bak dialogen opnar misjonen seg.


(Innlegg i Vårt Land 21.sept)
Teolog Ivar Bu Larssen meiner at kyrkja ikkje etterlever Jesu misjonsbefaling i møte med muslimar. (Vårt Land 18.september)
Han har eit poeng.
Eg er av dei som har engasjert meg i dialogarbeid. Eg har tru på det. Difor er eg styreleiar i Kirkelig Dialogsenter Bergen. Men eg har også tru på misjon. Eg meiner at kyrkja må ta Jesu bod om å gå – døype og lære på alvor. Dialog skal etter mi oppfatning ha eit mål der framme ein stad om at mi tru også skal bli trua til dei eg er i dialog med.
Men nettopp i møte med det Ivar Bu Larssen set fingeren på, dialogmøtet mellom kristne og muslimar, tenkjer eg at dialogen er eit verktøy der ein er veldig tydeleg på at vegen til konvertering eller omvending er ein lang og kronglete veg. Difor må og skal dialogen skje i djup respekt for at andre menneske har ei overtyding. Ei overtyding eg ikkje kan dele, men som eg kan lytte til, observere og kjenne igjen når eg sjølv er overtydd om at Jesus faktisk er vegen, sanninga og livet. Den einaste vegen. Den einaste sanninga. Og sjølve livet. Det evige.
Larssen viser til boka av Sunniva Gylver og Bushra Ishaq. Eg har ikkje lese boka, og det er sjølvsagt meiningslaust å kommentere den då. Men om det er rett at Gylver berre finn positive sider ved Islam, slik Larssen hevdar, så må han ha rett i at vi ikkje skal oversjå det han kallar for «dokumenterte  problem med æreskultur, homfobi og antisemittisme i muslimske miljøer i Norge». Sjølvsagt ser vi alle desse problema. Det finst fleire problem også, som ikkje er nemnde. Men nettopp i møte med desse problema, er dialogen viktig. Respektfull tilnærming er utelukkande eit gode, sjølv om vår respekt ikkje alltid vert returnert eller forstått slik vi som kristne gjerne skulle ynskje. Utan dialog handlar det fort om konfrontasjon. Det kan lett verte farleg.
Men så er det faktisk også slik at eit fleirtal av muslimar som bur i landet vårt ikkje er eit problem for nokon av oss. Dei tilpassar seg til norsk kultur over tid, samstundes som dei held på trua si og tilber Allah i moskeen. Dei utdannar seg og tilfører samfunnet vårt ein rikdom av arbeidskraft, naboskap og eit fleirkulturelt levesett som nordmenn kan lære mykje av. Ikkje minst i møte med den vennlege og fredfulle varianten av islam er dialog viktig.
Og her må vi som kristne og som kyrkje også våge å ha to tankar i hovudet på same tid.
Dialog først. Varsam tilnærming. Respektfull lytting. Tileigning av kunnskap om det som er framand.
Misjon dinest. Trygge på vår ståstad og uredd for konflikt, kan vi etter kvart by inn til både kyrkjeleg fellesskap med udøypte muslimar, og til reelle religionssamtalar der vi kan vitne om vår tru, og kanskje til og med seie rett ut at mi tru er dette: At Jesus faktisk er vegen, sanninga og livet. Den einaste vegen. Den einaste sanninga. Og sjølve livet. Det evige.
Men det må gjerast samstundes som vi har opne øyrer for ei anna tru, for ein anna veg. Vi kan ikkje fylgje gjennom Ramadan og bønetider. Vi kan ikkje likestille Bibelen og Koranen. Men vi kan lytte. Lære. Forstå.
Muslimane trur på ein gud, Allah.
Kristne trur på ein treeinig Gud. Fader, Son og Heilag ande.
Ikkje minst det at trua vår inneber tillit til den tredje personen i guddommen, Den heilage ande, gjer at vi kan gå inn i frimodig dialog med dei som trur på andre måtar enn vi gjer i den kristne kyrkja. Anden er den fremste garantist for at det er meiningsfullt å drive dialog med eit mål om at Jesu misjonsbefaling kan oppfyllast i møte med andre religionar.
Ivar Bu Larssen hevdar at vår kyrkje ikkje etterlever Jesu misjonsbefaling.
Eg skulle ynskje at fleire av dei mest sentrale leiarane innan dialogarbeidet i kyrkja vår kunne tilbakevise hans påstand ved å vere endå tydelegare på at bak dialogen opnar misjonen seg.



torsdag 6. september 2018

Priviligert?


16. s. i treeiningstida. II. 09.09.2018
Hamre kyrkje
1.Pet 4,12-19
Eg er privilegert.
Eg har jobba som prest i snart fire ti-år. Eg har aldri opplevd noko som liknar på forfølging og trakassering fordi eg er kristen eller fordi eg jobbar som prest. Eg har fått nokre sure telefonar med ganske lange mellomrom. Nokre få gonger negative, anonyme brev. Ein gong for lenge sidan, eit ubehageleg trugsmål. Men det er alt i hop bagatellar. For eg er framfor alt privilegert som har ei teneste og eit arbeid som eg er veldig glad i, og som betyr mykje for meg. Eg er med i ei kyrkje som eg kjenner som den andre heimen min. Den betyr mest i livet mitt, når eg ser bort frå mine næraste i familien.

Det er ikkje alle kristne som har det slik.

Eit av mine privilegium er at eg har fått lov å reise mykje, og eg har fått glimt av innsida i kyrkjer i andre land. Mykje av det eg har sett der har vore til å gle seg over. Ikkje minst å få kjenne fellesskapet med andre som trur, ber og lovsyng den same Frelsar og Herre som vi gjer på Osterøy og i resten av landet vårt. Det er til å bli glad av å sjå kyrkjer som veks. Nokre av dei i ein fart vi ikkje kan forestille oss. For vi er festa i ein arv av litt seig, tradisjonell statskyrkje. No leitar vi alle etter ein ny, tidsmessig måte å stå fram som eit kyrkjesamfunn som ikkje vert styrt frå regjeringskvartalet i Oslo.
 Men nokre av dei kyrkjene eg har fått vere gjest i, har få eller ingen av våre privilegium som vi lener oss tilbake på i vår kyrkjekvardag.
Eg kunne nemnd fleire ulike kyrkjer som har sitt å stri med, og som eg har fått eit lite glimt av. Eg vil dra fram ei oppleving.


I programarket ser du eit foto i svart/kvitt. Det er teke av ein profesjonell kinesisk fotograf. Eg såg det på opninga av ei stor kunstutstilling i Beijing for nokre få år sidan. Vi var inviterte dit, ei gruppe nordmenn som var på tur i regi av den norsk/danske misjonsorganisasjonen Areopagos. Dei har eit kunst- og kulturprosjekt i samarbeid med kinesiske kristne. Mykje kunne vore sagt om denne spanande måten å nærme seg kristne i ein annan kultur enn vår eigen. Det har vi ikkje tid til no.

Men altså: Vi var på opninga av denne kunstutstillinga i en ny, kjempestor kunsthall i Beijing. Det var kristne kinesiske kunstnarar og intellektuelle som hadde invitert oss. Omtrent på same tid, eller litt før vi kom dit, hadde vi høyrt om eit fenomen som tok til å ramme kyrkjelydar i delar av Kina. Kyrkjelydar som dei siste åra har opplevd ein ufatteleg stor vekst av nye truande. Så sterkt veks kyrkja, at styresmaktene der i landet har teke til med det vi i beste fall kan kalle trakassering. Kanskje til og med forfølging.

Den aktuelle fotografen hadde dokumentert det vi allereie hadde høyrt om, nemleg at styresmaktene gjekk laus på kyrkjebygg og reiv ned alt som på yttersida viste at det handla om ei kyrkje. Sjå på fotoet. Der ser vi at krossane på toppen av kyrkja er rivne bort. Tittelen på biletet ser vi mellom kinesiske teikn, heilt nede til venstre: «Corrected church» eller «Korrigert kyrkje».
Mens vi alle sat i kunsthallen og venta på at programmet skulle starte, gjekk leiaren av det heile på talarstolen og sa på engelsk til oss som var der: «Ver varsame. Legg bort og gøym i vesker og innerlommer, alt de har fått utdelt frå oss av adresser, kontaktar, informasjon om oss som er her som utstillarar. For nett no går sivilkledd politi rundt i utstillingshallen for å kontrollere det som skjer…»

For meg vart dette ei lita aha-oppleving.
Slik er det når privilegia vert ribba. Når motstanden møter meg. Når ein tenkjer at neste omdreiing av denne skruen fører kyrkja nærare det vi rett og slett må kalle forfølging.

Apostelen Peter skreiv brev til dei han kallar for «-dei utvalde som lever som framande, spreidde omkring i Pontos, Galatia, Kappadokia, Asia og Bitynia» (1.Pet 1,1) Dette er altså utvalde, kristne, som budde i det området vi i dag kjenner som Tyrkia.
Eit lite avsnitt frå dette brevet har vi lese opp i denne gudstenestesta. Og vi skal sjå at det Peter skriv om, handlar nettopp om forfølging, om lidingar, fordi desse menneska, dei utvalde, lever som kristne.
Peter seier dei ikkje må verte forundra om dei må gjennomgå ei eldprøve.

Peter kallar dei altså for utvalde når han heilt i starten innleier brevet han skriv.
Å vere utvald, er kanskje noko som har tilnærma same tyding som å vere privilegert?
Men desse utvalde er utvalde på ein noko spesiell måte. Vi går tilbake til innleiinga av Peters brev, der står vidare i 1,2: «De er utvalde slik Gud, vår Far, på førehand hadde fastsett, og ved Anden vigde til å vera lydige og til å bli reinsa ved Jesu Kristi blod.»
Privilegiet dei hadde, dei som fekk dette brevet første gongen, var at dei var utvalde «til å vera lydige og til å bli reinsa ved Jesu Kristi blod».

Dei som høyrer Kristus til skal vere lydige, og dei skal gle seg over å vere reinsa i Jesu Kristi blod.
Det er ikkje akkurat søndagsskulepensum det vi no kjem inn på.
Dette er kronglete språk som handlar om dei innerste sanningane ved det å vere kristen.
Og vi lærer altså i dag at det å vere ein kristen, det å kunne gle seg over å bli reinsa for synd, nederlag og det vi ikkje får til i våre liv, det kan ha ein pris som for mange er veldig høg.

Difor gjev Peter tydeleg beskjed. Dei som er utvalde, dei som har det privilegium å høyre Jesus til, å kunne kalle seg ein kristen – dei får denne klare meldinga: «Mine kjære. Undra dykk ikkje over den eldprøva de må igjennom, som om det hende dykk noko uventa.»
Og så held apostelen, ein av dei aller næraste medarbeidarane til Jesus, Peter, fram med å tale om å få del i Kristi lidingar, om å bli spotta for Kristi namn skuld.

Eg sa at eg er privilegert.
For eg veit at eg aldri, så langt i mitt liv, har opplevd denne type motstand fordi eg er kristen, eller fordi eg er prest. Samstundes les eg først det Peter talar om i brevet sitt. Og så, ikkje minst, det Jesus sjølv sa i evangelieteksten på denne dagen: «Sæle er dei som blir forfølgde..»
Matt.5,10

Eg har sloppe unna. Eg har aldri hatt politiet i hælane i kyrkjene eg vore i. Og slett ikkje opplevd rasering av kyrkjebygga rundt meg. Landet vårt synest trygt tufta på verdiar som enno er så forankra i folket eg er ein del av, at det også verkar utenkjeleg at det skal bli endringar.

Eller?
Kan det endra seg? Om ti år? Om femti år?
I så fall tenkjer eg at det må vi som er døypte inn i vår kyrkje sjølve ta ansvar for.
Mange viftar med slagord at det er dei framande som kjem til landet vårt som er dei farlege. Som trugar kulturen vår, eller trua vår.

Ærleg tala – kva om vi stod opp og viste vår takk for arven vi er tiltrudd?
Her på denne staden har vi ein diamant av eit kyrkjehus som har prega tru og kultur i hundrevis av år. Berre ein ting kan få dette til å vakle. At vi sjølve, vi som bur her, ikkje støttar opp. Ikkje bryr oss. Ikkje lærer borna som skal vekse opp om kva kyrkja betyr. Om kven vi møter der. Og av den grunn også sluttar å gå her. Her møter ein ikkje først og fremst ein prest og ein organist og ein kyrkjetenar. Heller ikkje er det ei forsamling av meir eller mindre gråhåra menneske med litt sære interesser.
Her i dette huset møter vi den treeinige Gud. Han som også vil vere Gud for komande slekter. Han vil vere Gud for nye landsmenn.

Vi er alle utvalde av Gud. Men nokre lever enno som framande – kanskje ikkje for Gud. Men framande for oss.
Potensiell, framtidig motstand og forfølging eller trakassering, kan ingen utelukke her hjå oss. Våre privilegium som statskyrkje er borte. Andre privilegium kan også falle bort.
Men ved sjølvsyn har eg sett at nettopp under slike forhold veks det fram ei kyrkje med rekordfart i det veldige Kina. Ikkje utan motstand. Likevel under velsigning fordi dei som trur står saman.

Kanskje ventar det ei eldprøve på vår kyrkje også?
Det skal ikkje få oss til å gje opp. Til å vende oss bort frå han vi trur på.
Det er ikkje sikkert at eg ville uttrykt meg på same måte om kva det vil seie å vere privilegert, dersom eg hadde møtt motstand og forfølging i min kvardag som kristen og som prest.
Men eg ser kva Peter skriv. Eg trur at kristne i mange land som lever under forhold vi ikkje kan forstille oss her i det trygge Norge, dei har lese dette og teke det til hjarta: «-lid nokon fordi han er ein kristen, skal han ikkje skjemmast, men prisa Gud for dette namnet»
I dag skal du og eg våge å be om at vi alle med frimot kan løfte opp det vi trur på, sjølv om det kan koste. Kanskje vil eit og anna privilegium smuldre bort. Men vi har apostelen Peters sterke lovnad å støtte trua vår på: «Guds Ande, herlegdomens Ande, kviler over dykk»
Amen



tirsdag 21. august 2018

Lat riket ditt koma


Vingardssøndagen, II. 26.08.2018
Åsane
Luk 17,7-10

Temaet for Vingårdssøndagen handlar om kallet til å arbeide i hans kyrkje på jord. Det handlar om at Gud er avhengig av tenarar, av medhjelparar, som er viljuge til å ta eit tak, kvar på sin stad, for at Guds rike skal vekse mellom oss.
Guds rike skal vekse. I Åsane. I Bergen. I Bjørgvin. I Norge. Og i Kina og i Hong Kong.
I dag minner gjestane våre som har reist så langt for å vere i lag med oss, om at Guds rike faktisk er slik vi syng om det - verdens største under.
Eller slik vi skal syngje det rett etter preika i den salmen som er fødd i Hong Kong, skriven av han som er grunnleggjaren av Tao Fong Shan, der f.eks ho vi har høyrt lese på kinesisk for oss i dag er direktør.
Karl Ludvig Reichelt seier det slik:
«Lær meg å skue med ditt blikk, hvert folk som liv og grenser fikk..» (Nos 691, v.2)
I dag handlar det om arbeidet i Guds rike.
Om viljen til å stå i teneste, på litt særlege arbeidsvilkår.

I dag vågar eg som presten dykkar, som prosten dykkar, å løfte opp for dykk gjevartenesta. Økonomien.
Eg er klar over at nokre tenkjer at i vår kyrkje så betaler fader Stat eller onkel Kommune. Vi er ikkje lenger statskyrkje. Men pengane strøymer framleis over kyrkja frå det offentlege, i pakt med det som er nedfelt i vår grunnlov.

Men av og til kjem vi til eit punkt der ein kjenner at skal vi kome litt lenger no, nå litt fleire, kome vidare ut, så må vi sjølve ta ansvar. Slik er det i kyrkjer over omtrent heile verda. Dei aller fleste kristne må bere det økonomiske ansvaret i sine kyrkjelydar sjølve. Spør gjestene våre frå Hong Kong om dette. Og endå meir: Spør dei kristne inne i sjølve fastlands-Kina.
Slik er det i dei fleste frikyrkjesamfunn, også i vårt eige land.
Det er difor ikkje urimeleg om vi som er med i vår gjennomfinansierte norske kyrkje tek på oss å bere litt meir enn det som til dageleg har vore vanleg å forvente.
Og ver klar over at det finst sterke belegg for at dette er ei normalordning dersom vi vågar å opne vår Bibel og lese kva som står der. F.eks seier Paulus i 1.Kor. 16,1-2:

Når det gjeld innsamlinga til dei heilage, skal de følgja dei påbod eg gav forsamlingane i Galatia. Første dagen i veka skal kvar av dykk leggja til sides heime hos seg sjølv så mykje som de er i stand til, så innsamlinga ikkje skal byrja først når eg kjem.

I Bibelen er også tanken om å gje tiend velkjend og ofte nemnd.
Mange kyrkjesamfunn, også i vårt eige land, ber sine medlemer om å gje 10% av disponibel inntekt etter at skatt er betalt.
Det er ikkje det vi vil leggje inn over Åsane menighet. Men vi vil minne om at vi har ei gjevarteneste, og at økonomi er avgjerande for vidare vekst i Åsane, og for at vi skal kunne støtte våre misjonsprosjekt, i f.eks Hong Kong og Thailand.
Det handlar om at Guds rike skal vekse. Her hjå oss. Slik vi ber om det når vi ber den andre bøna i Herens bøn: Lat riket ditt koma.

Åsane menighet treng tenarar som vil vere med å be endå meir enn før: Lat riket ditt koma. Åsane menighet treng tenarar som vil be og arbeide, ja til og med gje pengar frå eigen bankkonto i staden for å rope på løn slik vi forventar løn av vår jordiske arbeidsgjevar.
For Herren Gud er ikkje slik. Han er derimot den som har lært oss å be med desse orda: Lat riket ditt koma. Og den bøna frå Fadervår er særleg aktuell på vingardssøndagen.

Ein underleg dag i kyrkjeåret som hjelper alle som er interesserte i framgang for det arbeidet ein brenn for, til å setja ting inn i eit rett perspektiv. Til å forstå kva det vil seie å vere Guds medarbeidar.
Då spissar sjølvsagt prestane øyro. For dei vert vel rekna med i den samanhangen?
I lag med diakonane, kantorane, soknerådsmedlemene og barnekorleiarane og alle andre som har ei oppgåve og eit ansvar i kyrkja ein er med i.
Guds medarbeidar. Det er ein som skal byggje kyrkje og kyrkjelyd på den staden ein bur. Nokre skal til og med reise av garde til andre folk i andre kulturar og byggje kyrkje der dei aldri har høyrt om Gud eller om Jesus Kristus.

Alle som ynskjer at Guds rike skal vekse, anten det er ute på ei misjonsmark eller i her i Åsane, vi har i dag først lese dei underlege orda frå Lukasevangeliet der Jesus talar om å gjere det vi er skuldige til å gjere, utan først å krevje vår rett.
 
Vi har også høyrt lese dei spanande orda som Paulus skriv, om å plante og vatne og å vente på at Gud skal gje vokster. Det er Gud som syter for at Guds rike veks!
Og i tru på at Gud vil gje vokster, ropar vi på Paulus og Apollos i dag.
Kven det er? Jau, det står at Paulus og Apollos er ”- tenarar som hjelpte dykk til tru”. Slik tenarar treng vi fleire av i denne kyrkjelyden. Slike som kan vere med å plante og vatne for at det skal vekse og spire og gro i Guds rike.
Vi har altså prestar og diakonar og kantorarar i denne kyrkjelyden. Desse, og fleire andre tilsette, er betalte for å plante og vatne.
Det finst ein soknerådsleiar som har med seg eit sokneråd. Dei er medarbeidarar dei òg. Nesten utan betaling. Det finst trufaste barnearbeidar, korsongarar, friviljuge på kjøkkenet eller mellom dei unge. Vi har folk som har vore i brann for misjonens sak i mange tiår. Aldri fekk dei ei krone for innsatsen. Men dei gav sjølve mykje i offerskåla. Kven er alle desse?
Dette er Paulus og Apollos midt mellom oss. ”- tenarar som hjelpte dykk til tru”.

Men vi skulle gjerne vore fleire. For oppgåva er så stor. Oppgåva er å byggje Guds rike. Her hjå oss. Og langt der ute. Oppgåve vår er å halde fram med å be: Lat riket ditt koma. Og: Tenk om dei kom, alle dei døypte utanfor kyrkjedørene våre, som ikkje er her i dag? Tenk for eit mektig syn det ville vere. For ein inspirasjon!

Vi samlar oss i glede i dag over å høyre i hop som kyrkjelyd. Vi ser oppgåva. Vi veit at det er noko å hauste. Det finst enno mange vakre blomar å plukke.
Difor går vi inn i dette i lag. Vi gjer det med glede og med forventning

Alle vi som trur, alle vi som har vår heim her i Åsane kyrkje, eller i ein kyrkjelyd i Hong Kong, vi har ein oppdragsgjevar for kyrkja som ikkje er som statlege eller private direktørar.
Visst spør Gud etter vokster. Men framfor alt gjev han liv. Til og med der det synest dødt og uttørka kan det spire og gro. Fordi Gud pustar sin heilage og livgjevande ande til medarbeidarane sitt trufaste såmannsarbeid.
Difor skal vi framleis så. Vi skal framleis verke og byggje. Be og arbeide. Ofre og gje. I tru. Med forventning til at Gud høyrer vår bøn: Lat riket ditt koma.
 
Grunnvollen er lagt. Ingen kan leggje ein annan grunnvoll når Guds rike skal byggjast, enn den som heiter Jesus Kristus. Det er trua på han som samlar oss. Det er gleda over hans frelsarverk som gjev oss frimot. Det er den ufattelege verdien av alt han har å gje vi så gjerne vil dele med andre.
Vi kan plante og vatne. Vi kan be: Lat riket ditt koma.
Vi gjer det i tru og med von om at Gud skal gje liv og vokster!

Heilt til slutt vil vi ta med eit lite ord frå evangelieteksten. I likninga Jesus fortel, så tek han fram at herren som har tenarar i arbeid for seg, han ber desse tenarane om først å lage til kveldsmat til sin meister, før dei sjølve får gå til ro for kvelden.
"Lag til kveldsmat, bind opp kjortelen og stå til teneste for meg medan eg et og drikk. Sidan kan du sjølv få deg mat."

Mykje kunne vore teke opp omkring denne merkverdige måten å tenkje på omkring det å vere i eit arbeidsforhold. Det er lett å sjå at dette ikkje er etter vanlege norske tariffavtalar. Det får vente til neste Vingardssøndag for ein grundigare gjennomgang. Nett no lar vi det liggje, slik at vi heller kan glede oss over at han som set oss i arbeid med orda: ”Lag til kveldsmat”, han ber oss allereie i denne gudstenesta om å vere med han til bords. Nattverdbordet er duka for oss alle i dag, og Jesu ord lyder: ”Sidan kan du sjølv få deg mat”.
No er den tida. No er det mat å få for alle som vil vere Herrens tenarar. Mat som kan gje oss styrke. Mat som kan tenne trua vår. Mat som kan gje oss frimot til å gå lenger ut med bodskapen om Jesus Kristus.

AMEN

onsdag 1. august 2018

For eit syn!


11. s. i treeinigstida. (Forteljingstekst) 05.08.18
Hamre kyrkje – Kystsogevekene
Jesaia 6,1-8

(For interesserte - Les om Hamre kyrkje her:  www.kunsthistorie.com/fagwiki/Hamre_kirke )
For eit syn det måtte vere for dei som steig ut or robåtane eller seglbåtane som tok seg fram til Hamrekyrkja på slutten av 1600-talet, gjennom 1700-åra og heilt fram mot vår eiga tid. Hutrande og våte, kledde i bondekleda frå Nordhordland, berande på reisenista dei hadde pakka ned i dei små stovene dei hadde forlate timevis tidlegare for å nå fram i tide før kyrkjeklokkene ringde til messe. Heime var det fattig og grått. Knapt nokon stad i landet var det fattigare enn på strilelandet. I dag har oljerikdomen snutt alt på hovudet. For to-tre hundre år sidan var alt totalt annleis.
Men ikkje Hamre kyrkje. Den stod slik den står i dag - frå midten av 1600-talet. Kyrkja for småbøndene, kystfiskarane og fattigfolka på Osterøy, for det som i dag er søndre del av Lindås, i Meland og nordre del av Åsane. Ikkje rart at dei bøygde hovudet i djup vørnad når dei kom inn her, før dei våga å løfta blikket og såg seg om på det praktfulle.
Løft hovudet du òg, og sjå det høgt løfta taket med dekorasjonane. Dei same som har vore der gjennom hundreåra. Sjå på apostelfigurane på veggene i koret. Rett nok vart dei overmåla i nokre korte år før dei vart malte på nytt midt i 1860-åra. Tenk på kor vakkert det måtte sjå ut med altertavla i fokus, i vakre fargar, for dei som heime berre hadde ein grå tømmervegg å stire på, eller rett og slett ein steinvegg. Og hugs også at bak det vi ser som draperi på langveggane, var det ein gong enno meir veggkunst som vart malt over utan at vi veit kva som slik har gått i gløymeboka.
Hamre kyrkje var sjølve tempelet i Nordhordland gjennom hundreåra før vår tid.
For eit syn det måtte vere for dei som den gongen steig ut or robåtane eller seglbåtane som tok seg fram til Hamrekyrkja.
For eit syn det var, også for den gamle profeten. Dvs – enno var han ikkje profet, Jesaja. Men synet han såg og opplevde i Jerusalems tempel i det året kong Ussias døydde, det endra alt for Jesaja. For han såg meir enn vakre takdekorasjonar. Han såg ikkje bibelske figurar. Han vart derimot sjølv ein bibelsk figur pga det han fekk sjå og oppleve, og som han seinare skreiv ned, slik vi har lese det i dag.
Jesaja gjekk inn i tempelet og fekk sjå Gud.
Gud på si trune i all sin guddommelege og mektige majestet. Det står at kanten på kappa hans fylte tempelet. Så stor var Gud!
Vi høyrer om serafane som flaug rundt Gud. Serafar må vere det same som det vi til dagleg kallar for englar. Han høyrde ropet frå serafane, og han opplevde at Herren Gud vart løynd for han, for røyk kom og fylte huset.
Noko slikt fekk ikkje bøndene og fiskarane og husmødrene og konfirmantane frå Nordhordland sjå her i Hamre.
Men kanskje opplevde dei litt av den same stemninga? At her var det berre ein ting å gjere – løfte opp sine røyster og stemme i ein lovsong.
Kanskje den vi har sunge i lag i dag? Salmen som er vorten den norske nasjonalsalmen – med eigen heidersplass som nr. 1 i vår nye salmebok – salmen av diktarpresten Petter Dass frå Nordland. Ver trygg på at nordlendingane som kom med fisken sin til Bergen lærte denne salmen vidare til strilar og bergensarar.
Eg trur dei song denne salmen også i Hamre kyrkje sine tidlegaste dagar:
Herre Gud, ditt dyre namn og Ære
over verden høyt i savn må være;
og alle sjele og alle træle
og hver geselle de skal fortelle
din ære.
Det er nesten det same som Jesaja opplevde at serafane gjorde. Dei lovprisa Gud av all si makt og kraft. Med slik kraft ropa dei, at boltane i dørtersklane i tempelet rista.
Den same lovprisinga som vi har ført vidare inn i våre gudstenester, og som vi skal ta del i når vi seinare i dag samlar oss rundt nattverden:
Heilag, heilag, heilag er Herren Sebaot.
Heile jorda er full av hans herlegdom.
Dette var sterkt!Dette var nesten øydeleggjande sterkt for Jesaja.
Dette var ikkje noko mindre enn eit møte med den levande Gud. Det er meir enn vanlege menneske kan tole.
Brått forstod Jesaja kva ordet heilag eigentleg innebar.
Kanskje er det det som også skal vere nøkkelordet for alle oss som har stige or båtar eller bilar frå Bergen og Åsane og våga oss inn i dette gamle tempelet i Nordhordland?
Kanskje skulle også vi gjere slik som eg trur strilane gjorde i gamal tid – bøygde hovudet i vørnad i møte med den tre gonger Heilage Gud?
Jesaja såg Gud. Eit syn som ikkje er for vanlege menneske.
Jesaja høyrde serafane sine mektige ord og kraftige rop: Heilag, heilag, heilag er Herren Sebaot.
Reaksjonen hans er slik som vi om att og om att les i Bibelen når vanlege menneske kjem nær det guddommelege, den heilage. Det vert for sterkt.
«Ve meg! Det er ute med meg. For eg er ein mann med ureine lepper, og er bur i eit folk med ureine lepper og augo mine har sett kongen, Herren over herskarane.»
Kjære bergensarar og strilar og åsabuer og bygdefolk frå Osterøy!
Takk for at du fann vegen til Hamre kyrkje i dag!
Måtte du gle deg over turen hit og turen heim igjen. Måtte du gle deg over denne skatten av eit kyrkjehus. Men måtte du også sjå bak dekorasjonar og draperi som løyner det som ein gong var. Også der gøymer det heilage seg.
Måtte du vidare høyre ekkoet frå tempelet i Jerusalem der serafane ropa: Heilag, heilag heilag er Herren Sebaot.
Og må alt du opplever i glede, også føre deg dit at du innser at du er eit menneske som til liks med Jesaja og med dei bibelske figurane som kunstnarane i gamal tid festa til desse kyrkjeveggane; saman med desse er vi alle i ein posisjon at vi må rope til Gud om nåde, om oppreising og nytt mot.
Vi er rett og slett for små til å stå på eigne bein når vi er innfor det heilage.
Men like lite som fattige strilar frå farne hundreår, skulle verte verande i sine fortvila posisjonar, like lite skal nokon av oss trykkjast ned når vi ser og høyrer orda frå profeten.
For kva hende der i tempelet med profeten Jesaja?
«Då flaug ein av serafane bort til meg. I handa hadde han ei glo som han hadde teke med ei tong frå altaret. Med den rørte han ved munnen min og sa: Sjå denne har rørt ved leppene dine. Di skuld er borte, og di synd er sona.»
Gjennom meir enn tre hundre år har Hamre kyrkje stått her med si prakt. Mange har gledd seg her. Mange har funne trøyst her. Trøyst i sorg. Og når dei var i fortviling over nederlag i eigne liv.
Og om att og om att er det med litt ulike ord ropa ut frå kyrkja sin preikestol det som skal vere det vi framfor alt skal lovprise Gud for i dag: Orda som Jesaja fekk høyre, og som er ord til syndar gjennom alle hundreår: «Di skuld er borte, og di synd er sona»
Løft hovudet mot altaret her i Hamre kyrkje. Der ser du den krossfeste Kristus. Der ser du den oppstadne Kristus.
Våg deg fram når vi ved altaret har sunge lovprisning til den tre gonger heilage Gud, og innstifta nattverden der den krossfeste og oppstadne Kristus møter deg med sin kropp og sitt blod til soning for det du aldri fekk til i livet ditt.
Ved å ta mot nattverden vert det sant også i ditt liv: «Di skuld er borte, og di synd er sona»
Då har du vore på meir enn båttur og turistoppleving til Hamre.
Du har vore i tempelet og møtt den tre gonger Heilage Gud på denne søndagen!

AMEN

fredag 27. juli 2018

Olsok


Olsok II. 29.07.18.
Åsane kirke
Luk. 9,23-26

Det er som nordmann litt kjekt å tenkje på at vi i det minste har ein historisk person som i alle fall ein del menneske utanfor våre landegrenser kjenner til. Olav den heilage. Han døydde som kjent i slaget på Stiklestad på denne datoen, 29.juli, i 1030.
Han fall i kamp mot bønder som ikkje var heime i onnearbeidet midt på sommaren, men som heller tok til øks og spyd og sverd for å nedkjempe den mektige kongen. Olav hadde gjennom rundt 15 års styringstid fått større og større makt i landet. Makt som også gjorde at han hadde mange fiendar. Dei fekk han bl.a. fordi han med til dels grove midlar verka til at kristendomen etter hans påtrykk fekk så pass rotfeste i landet at det heretter uvikla seg ein ny nasjonalreligion med ei katolsk statskyrkje.
Dette er kongen som var mektig og viktig før sin død. Men som vart mykje større, og sjølve nasjonalikonet og helgenkongen framfor alle andre, ved at han døydde i det som vart opplevd som ein martyrdød.
Allereie eit år etter at at han fall på Stiklestad vart kan helgenkåra, og det uvikla seg på kort tid ein omfattande og nesten ubegripeleg stor helgenkult rundt St.Olav.

Til og med i mektige Roma, i ei av staskyrkjene, San Carlo av Corso, på hovududgata i pavens by, finn vi det mektige Olavsaltaret med motiv av den norske kongen.
Kva vi skal tenkje og meine om denne fantasifulle, romantiske og nasjonalistiske framstillinga av Olav er ikkje så godt å seie noko sikkert om.
Den katolske biskopen Oslo i dag, Bernt Eidsvik, brukar desse orda:
Altartavla «- har representert en utfordring for katolske nordmenn med historisk bevissthet og god smak»
Rundt om i verda finst det massevis av Olavsmonument. Minst 43 kyrkjer ber namnet hans over heile verda.
I Norden er det ingen katolsk helgen, bortsett frå Maria, som er så mykje portrettert som Olav. Endåtil i fødselskyrkja i Betlehem finst det eit dårleg bilete av han, så dårleg at det ikkje gjev meining i å vise noko foto av det.
Det er ingen tvil om at Olav er ein viktig og godt kjent historisk person frå vår felles nasjonale arv. Men kva som er fakta og kva som er legender rundt denne kongen, det er ikkje lett å verte klok på. Det som synest å stå fast, er at etter Olav hadde kristentrua og kristne lover overteke for dei gamle norrøne ideala i landet vårt.
Det har har hatt gjennomgripande, detaljert, og til dels fullstendig styrande innverknad på dagleglivet, på trua, og på måten å gå inn i døden på, for nordmenn – heilt til denne dag.
På olsokdagen dette året har vi i denne kyrkja til og med vore vitne til at eit nytt menneske, ei lita norsk jente, har fått del i den kristne dåpen – det aller fremste teiknet på at arven etter Olav lever vidare inn i vår tid.

Så er det også slik på olsokdagen i år, at vår kyrkje har sett opp eit avsnitt frå Lukasevangeliet som preiketekst, Eit ord som handlar om å følgje Jesus. Eit kraftig kallsrop til å bere krossen sin. Til å følgje han, jamvel om det kostar livet.
I så måte kan vi lære av Olavsforteljingane. Ei preike som denne er ikkje ein fagleg, historisk gjennomgang og ei drøfting av kva som er fakta, og kva som er dikt, eller i beste fall legendarisk rundt Olav.
Eg vel å la det liggje, for heller å verte litt inspiret av dette maleriet av Olav frå kyrkja i Roma.
Jau då. Eg ser nasjonalismen, som eg til dagleg likar svært dårleg. Den tyt ut av biletet. Men skal eg tru dei som har vore i kyrkja i Roma og sett biletet, er det noko anna ved det som rettferdiggjer at vi løftar det fram nettopp i dag.
Arkitekten, professoren og Romakjennaren Thomas Thiis-Evensen seier dette om denne figuren:
Skikkelsen i San Carlo viser en nordisk helgen i romersk tjeneste som var å være Kirkens tjener. For i hvilken retning er det han ser og hvem er det han rekker kongsscepteret til? Det er til Kristus i alteret innerst i koret, som en gest av evigbåren hengivelse tvers gjennom kirkerommet.
Olav har Kristus i fokus. Kristus ved hovudaltaret i denne kyrkja der maleriet heng. Kongecepteret skal gjevast til til han. Til han Olav gjekk i døden for.
Eg høyrer ekkoet frå Jesu stemme. Det han seier til oss alle på denne dagen: «Vil noko følgja meg, må han seia nei til seg sjølv og dag for dag ta krossen sin opp og følgja meg. For den som vil berga livet sitt skal mista det. Men den som mistar livet sitt for mi skuld skal berga det.»
Eg trur det er på tide å takke Olav for følgjet i dag.
Eg trur vi skal bruke resten av denne gudstenesta til å reflektere over kva dette kallet om etterfølging av Kristus, så og seie på død og liv, betyr i ein norsk høgsommar drygt 1000 år etter kampane på Stiklestad.
I dag har vi som preiketekst det same som med nesten identiske ord er sagt i Matt 16, som var tekstord i kyrkjene våre for litt over ein månad sidan. Den søndagen preika eg i Ytre Arna, og også då var eg oppteken av kva det betyr dette som Jesus seier om å seia nei til seg sjølv og dag for dag ta krossen sin opp og følgja meg. For den som vil berga livet sitt skal mista det. Men den som mistar livet sitt for mi skuld skal berga det.»
Seie nei til seg sjølv – ta opp krossen – følgje Jesus.
Dei heng saman desse tre ledda. Og det viktigaste er å følgje Jesus. Heldigvis er det mange her i kyrkja som har lytta til det same kallet som Jesu læresveinar fekk som det aller første kall frå Meisterens munn. ”Kom, følg meg” (Matt.4,19) sa han.

Det kan kome til å koste. Kanskje har du opplevd prisen allereie?
Jesu kross skal berast. Børa er ikkje lett. Men samanlikna med det dei opplever, dei som vert martyrar for si tru, så er kvardagsopplevingar av motstand mot vanleg, vestlandsk kyrkjeliv berre som ei flis i fingeren å rekne. 
”Følg meg”, sa Jesus. Også menneske som lever i land med brutale, undertrykkjande stryresett har teke mot den utfordringa. Menneske som den dag i dag må tåle at livet deira kjem i fare fordi dei trur. Olav var det første norske martyr. Difor minnest vi han i dag.
Men tallause martyrar har bøtt med livet seinare. Også i våre dagar. I dette året, 2018.

Den 22.mai i år kunne vi lese ein stor reportasje i Vårt Land frå Irak. Der er dei kristne nærast utrydda mange stader.
I eit av dei eldste kloster i verda, Mar Mattai-klosteret, budde det ein gong 7000 menneske. No bur det sju. Denne staden ligg like ved Ninive, byen som Gud sparde på Jona si tid. Men i 2014 vart mange av desse martyrar under IS-styret. Byen vart ikkje spart lenger.
For 15 år sidan var det 1,6 millionar kristne i Irak. I dag er det ein stad mellom 150.000 og 250.000.
Ein av dei sju som bur i klosteret i dag er munken Yousiff. Munken Yousiff sin profeti no i år vert kviskra fram til journalisten frå VL: « - Om fem år er det ingen kristne igjen i dette landet.» (https://www.vl.no/kultur/i-himmelen-og-helvete-1.1147066
Kyrkjelyden i Åsane har kristne brør og søstre over heile verda.
Enno er det att nokre få kristne søsken i Irak.
Den krossen du og eg må bere for å vere i Jesu følgje er lett som ei fjør samanlikna med den som kviler på skuldrene til dei som møter vald og tortur når dei tek opp krossen sin for å gå i lag med han dei trur på.
Å følgje Jesus er ikkje noko vi kan tvingast til. Vi vert kalla til det. Det er friviljug. Til og med vi som vart borne til Jesus som hjelpelause småborn og fekk teikna krossteiknet over oss fordi foreldra våre ville det slik, vi kan når vi vert vaksne, seie nei til den krossen vi er merka med. Så ligg vegane der og ventar på oss. Livsvegane. Vegar som er kanta med innbydande freistingar. Livet som lokkar med rikdom og glede, fridom og livsutfalding. Men slike vegar går mange gonger utanom Jesus.
Kallet til etterfølging er likevel krystallklårt frå Jesus. Krossmerket fekk du i dåpen. Det let seg ikkje viske bort. Du høyrer han til. Han vil så gjerne at du skal følgje han vidare gjennom livet. Ikkje fordi det er lettaste vegen. Tvert om. Det er ein veg der du må bere krossen din sjølv.
Men det som synest å vere ein snarveg langs ein opplyst og innbydande hovudveg, den vegen kan ende så forferdeleg galt når du ein gong er ved vegs ende.

Luk 9:24-25 For den som vil berga livet sitt, skal mista det. Men den som mistar livet sitt for mi skuld, skal berga det. Kva gagnar det eit menneske om det vinn heile verda, men mistar si sjel og går til grunne? 
Ein gong vart du i dåpen merka med krossteiknet. Dette var teiknet på kven du høyrer til. Krossen er også det merket som du går under når du vil følgje Jesus i livet i lag med ei andre kristne i din kyrkjelyd.
Det er den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus som kallar deg til å gå vidare i lag med han på denne søndagen.

Kan hende vil det for deg på denne sommarsøndagen vere eit heilt spesielt kall å reise seg i dag, og for første gong i livet, eller for første gong på lenge, lenge, å våge seg fram til Herrens bord, til nattverdmåltidet. Der møter han deg i dag. Han som gjennom Ordet kallar på deg no. Han som i brødet og vinen kjem deg så nær at du får ete og drikke han, slik han sjølv bad oss å gjere.
Å gå til nattverd kan vere din måte å svare på utfordringa. Med Guds hjelp vil du prøve å
bere krossen, og du vil heretter følgje Jesus dit han vil ha deg.