fredag 23. august 2019

Verkeleg fri


11. s. i treeiningstida III. 25.08.2019. ~ Salhus krk.
Johs 8, 31 -36

Det er framfor alt eit enkelt ord i preiketeksten som står og lyser mot oss i dag.
Det er ordet sannhet/sanning.  "Hvis dere blir i mitt ord, er dere virkelig mine disipler. Da skal dere kjenne sannheten, og sannheten skal gjøre dere fri."  
Slik talar Jesus.
Den bundne vert frigjort  ved å lære sanninga å kjenne. Sanninga om seg sjølv. Sanninga om livet eg har levd. Sanninga om livet som ligg og ventar.
Sanninga om det evige livet. "-
sannheten skal gjøre dere fri."  

Det er slett ikkje alltid at sanninga om oss sjølve er ei behageleg sanning.
Men likevel: Det som er endå verre enn å få seg fortalt sanninga, det er å ikkje vite.
Situasjonen må verte avklåra. "Det verste er ikkje å vite..."
Slik fortel dei at det er, dei som verkeleg er sette på prøvar i livet. Ein uavklåra situasjon. Eit menneske som er forsvunne. Ingen veit kva som har hendt. Uvissa er forferdeleg å leve med. Eller ein er redd at ein går rundt med ein farleg sjukdom. Prøvar er tekne. Men resultata lar vente på seg. Uvissa i ventetida før ein får beskjeden er kan hende den aller verste. Verre enn å få høyre ei vond sanning.
 

Rundt oss er det køar av menneske som vil fortelje oss den sanne vegen å gå. Som set opp pilar som skal peika ut din og min livsveg. Som vil gje oss dårleg samvit fordi vi aldri heilt strekk til med vår måte å takle livet på. For mange er dette veldig frustrerande.  Men i dag er det ei røyst som hevar seg over alle andre. Ei røyst som gjer krav på å representere sanninga framfor alt anna.
Mange ser på det som arroganse at den kristne forkynninga hevdar at Jesu røyst er i særklasse framfor alle dei andre røystene. Mange synest det er meiningslaust at berre vi som har vår heim i den kristne kyrkja skal ha funne den sanninga som folk gjennom alle tider og over heile verda har vore på leit etter.
Kan hende ville mykje kritikk ha tagna om dei heller hadde lytta til denne røysta. Om dei hadde late Jesus vise vegen gjennom livet. Vegen som han sjølv fortel oss vil føre oss like inn i Guds rike.

Når Jesus fortel sanninga om oss sjølve, så er det ingen lettvint lukke han teiknar opp for oss. Som ein lækjar som har den ubehagelege oppgåve det må vere å fortelje ein pasient at han el. ho har fått ein sjukdom til døden, slik forkynner Jesus det som er sant om mitt liv og det som er sant om ditt liv. Og sanninga om oss er den same som for den blindfødde som vi les om i Johs. 9,34. (Eit kapittel lenger ute i vår Bibel enn det preiketeksten vår er henta frå)  Om den blindfødde står det skrive: " Du er født som en synder tvers igjennom,”

Dette gjeld i like stor grad for deg og meg. Dette er sanninga også for oss.
Men det er samstundes berre ein del av den sanninga som Jesus vil læra oss på denne søndagen.

For like sant som det er at du og eg og alle menneske er syndarar, like sant er det at Jesus har gått i døden for å sona syndene våre. Like sant som at vi vart fødde med synd, tvers igjennom, like sant er det at Jesus i dåpens bad reinsa oss for denne synda og gjorde oss til sine born.
Og like sikkert som at vi i dåpen vart gjort til Guds born; at Gud vart vår himmelske Far, like sikkert er det at vi fram gjennom livet, på tallause måtar, har gjort opprør mot han. Vi har gjort nye synder. Og endå nye synder.
Det vi framfor alt er bundne opp i, er ikkje andre menneske sine forventningar til at vi skal leve prektig når vi pyntar oss med kristennamnet, men rett og slett av vår eiga synd.

Sanninga skal gjere oss frie.
Vi må tola å høyre sanninga om våre liv. Vi må akseptera sanninga. Og vi må opna oss for sanninga om ein frelsar som døydde for å sone andre si synd. Di synd. Mi synd.
" Får Sønnen frigjort dere, da blir dere virkelig fri. ”

Det er ikkje ei god kjensle å innsjå at ein kjem til kort med livet sitt. Det er ubehageleg å verta minna om at ein har kome på avvegar frå den gamle, trygge stigen ein gjekk på som barn eller som ung. Den stigen der ein visste at Jesus gjekk ved sida og hadde godt tak når farar truga. Men fordi ein slo inn på sidevegar som syntest breiare og meir lokkande, kom ein skeivt ut. Og etter kvart var sanninga at i høve til målet for livsferda; evig liv i Guds rike, så var ein fullstendig på villspor.
Sanninga var at det levde livet hadde bunde ein så opp at det vart vanskelegare og vanskelegare å kome tilbake til den vegen ein gjekk på for lenge sida. Den gamle stigen. Den som hadde rett mål ved enden.

Men akkurat i dag har livsvegen vår snudd seg slik til at vi er tett opp til den gamle stigen. Så tett at vi høyrer Frelsarens røyst som kallar oss til å ta steget tilbake. Han står der og fortel oss ei sanning som vi ikkje kan unngå å høyre: Dersom du ikkje lever livet ditt i lyset frå han som fortel sanninga, så er du på feil kurs, på feil veg.

Men vi er så tett ved Jesus i dag, at vi høyer kallet til å leve sant. Vi er så nær ved den gamle stigen, at det berre skal eit kort lite steg til, så er vi på rett veg. Det steget er steget inn til Jesus. Gå bort til han og ta tak i handa hans. La han leia oss vidare i livet. For eksempel på den korte vegen som fører fram til nattverdmåltidet i dag. Der møter han deg. Enno ein gong. Også om det er lenge sidan du sist var tett ved han.

Der er vi frie. Der får Sonen feste sitt trygge tak i oss. Så vil han så gjerne leie oss heilt fram til det lysande målet for vår ferd gjennom livet, målet heime hjå Gud.
Han vil heile tida fortelje oss sanninga om vårt eige liv. Men framfor alt vil han vise oss at det nettopp med ditt eller mitt levde liv som bakgrunn, så er det mogleg å finne ein veg som leier oss mot det eine og sanne målet: Gud rike.
Den veien er Jesus sjølv og hans frelse.
" Får Sønnen frigjort dere, da blir dere virkelig fri."

torsdag 11. juli 2019

Kvile for livet


5. s. i treeiningstida III. 14.07.2019
Åsane
Matt 18, 12-18
Det er så mykje å oppleve ute i verda.
Det er så mykje å sjå. Vakre utsyn. Store byar. Små grender. Høge fjell. Fjerne øyar. Holmane i fjorden heime. Atlanterhavsvegen. Trollstigen. Den transsibirske jernbana. Lindisfarne, eller Holy Island i fjæra litt nord for Newcastle. Eller fottur på den Trondhjemske postveg forbi det vakraste kulturlandskapet i vest, Mellingen her i Åsane.

Så seier Herren: Still dykk på dei gamle vegane og sjå! (Jer.6,16)
 «Spør etter dei gamle stigane, etter vegen til det gode!»
Profetordet vi las i denne gudstenesta heng litt og dirrar.
Kva er det Herren vil seie oss?
Han vil oss noko godt i dag. Herren vil visa vegen til det gode.

Eg er så nyfiken på alt slikt. Også eg synest det er så mykje fint å sjå, og så mykje god mat å smake på. Eg ser med store auge. Syg opplevingar til meg.
Og eg et stort sett med god appetitt. Også det eg ikkje burde ete. Det er oftast enkelt å finne ut at det ikkje smakte så godt likevel. Men eg lærer av det. Mykje kinamat er veldig god. Men i min munn er det også noko som er beint fram ekkelt.

I dag må det vere lov å håpe at det som Herren vil vise kyrkjefolk frå Åsane, er litt meir populært enn det profeten i si tid tok fram som det beste for Israelsfolket.
«Spør etter dei gamle stigane, etter vegen til det gode! Gå på den så skal de finna kvile for dykkar liv.
Men dei svara: -Vi vil ikkje gå der.»
Vegen til det gode.
Kvar går den? Kvar går den vegen i det landskapet vi som lever anno 2019 reiser rundt i?
Det gode liv.
Mange jagar etter det. Ikkje minst i vår tid. Vi leitar etter det gode liv på alle tenkjelege stader. Ikkje minst vert dette bevist ved den enorme reisetrongen som folk over heile verda legg for dagen. Turistindustrien er overveldande. Rundt 1,5 milliardar menneske i verda er registrerte med turistreiser i året. 1/3 av desse kjem frå Asia.[1]
Men vi i vesle Norge veit å ta vår del av dette.
Og eg for min del har eit solid personleg bidrag til reiseverksemda.

Kva søkjer vi? Kva leitar vi etter?
Gamle stigar? Ja kanskje det. Men då er det slik at for nokre av oss er Silkevegen til Samarkand meir utfordrande enn den gamle postvegen gjennom Mellingen.

Kvar finn vi kvile for våre liv? Det er det Herren framfor alt vil vise oss på denne søndagen. Kvile.
Herren vil vise deg vegen til kvile. Slik profeten forkynte for folket i Israel.

«Men dei svara: -Vi vil ikkje gå der.»
Vi jaktar på opplevingar. På det eksotiske. På det nære. På det velsmakande. På det utfordrande.
Kanskje er vi som sauer? Slike sauer som Jesus måler opp i eit riss for augo våre når han fortel likninga om den eine sauen og dei nittini.
Ein sau kom på avvegar og måtte leitast opp.
Kvar var den eine? Kvar hadde han rota seg bort? Kvar vart han funnen att?
På ei berghylle ved ein djup avgrunn?
Hadde han vikla seg inn i ei gamal fiskenot som nokon hadde slengt frå seg ved stranda til den store innsjøen? Som eit slags førebilete på dagens moderne miljøsvin.
Eller fann gjetaren den eine sauen att i eit myrhol der sauen trudde vatnet smaka ekstra godt? Det viste seg å bli ein bomtur som lett kunne kosta han livet. Sauen var bortanfor gjerdet, utanfor gjetaren sitt synsfelt, i fare for å bli til ulvemat.

Det er ofte slik med sauer. Eller kyr. Eller menneske.
Gjetaren vil at dei gamle stigane skal følgjast.
At vi skal gå vegen dit det er kvile. Ikkje stress.
«Men dei svara: -Vi vil ikkje gå der.»
Det vil seie: Sauen på ville vegar svara vel ikkje så mykje. Men han stakk av. Det kunne gått verkeleg ille for denne sauen. Der han no på ein eller annan måte hadde hamna: Utanfor gjerdet. Med ulven siklande ikkje langt unna.

Det kunne gått verkeleg ille. Om ikkje det var for den gode gjetaren.
Vi skal ikkje bruke så mykje tid på å repetere det vi alle no tenkjer på, håpar eg.
At Jesus kallar seg sjølv for den gode gjetaren.
I møte med ulv og villdyr treng sauene gjetar. Ved avgrunnen. I myra.
Den gode gjetar - måtte han alltid vere der! Ikkje minst for oss menneske på oppdagarferd.
Spør etter dei gamle stigane, etter vegen til det gode! Gå på den så skal de finna kvile for dykkar liv.

Når Jesus talar om den gode hyrding, så er sauene eit bilete på deg og meg. På kyrkja. På dei kristne.
Men ulven? Kven er det?
Kanskje er det også ulvar mellom oss?
Ulven ein skapning som skapar frykt og forvirring. Han jagar og spreier for alle vindar. Til slutt drep ulven for å ete.
Slike ulvar finst det også der dei kristne samlar seg.
Ulven er rett og slett den motsette av gjætaren. Ulven tenkjer på seg sjølv. Ulven bryr seg ikkje om skade, om skambitt og blodspor, om liding og om oppsplitting der mor vert skild frå son, der vener vert delte i småflokkar, utsette for alt som er vondt og vanskeleg og farleg.
Han set alt inn på å splitte flokken. Få den eine bort frå den trygge stien. Den gamle vegen.

For oss som i dag høyrer kyrkjelyden til, må vi våge å sjå i augene at det er fort gjort å hamne utanfor gjerdet når vi tek ut på våre oppdagingsferder. Når det er mykje nytt og spanande å smake på.
Men det viste seg å smake ekkelt, trass i at danderinga var vakker å sjå til.

Vår tid er ekstremt innretta mot det private. Mot å vere sin eigen herre. I vår tid vil vi ikkje at andre skal fortelje oss kvar vi skal gå. Kva vi skal sjå. Kva vi skal smake på.
Alle val skal vere mine eigne. Dette er postmoderniteten i eit nøtteskal.

Då kan det lett skje at vi med vår livsferd kjem i skade for å gjere vondt og urett mot andre. Våre brør og søstre.
Urett mot samfunnet vi lever i.
Urett mot framtida vi enno ikkje har sett.
Kva gjer vi med miljøet rundt oss? Med naturen vår? Reflekterer vi nok over om det rette er ein tur på postvegen forbi Mellingen, heller enn ein ekskursjon langs Silkevegen i Kirgisistan?

Profeten løftar opp for oss desse orda i dag: « -vegen til det gode! Gå på den, så skal de finna kvile for dykkar liv.»

Tida vår er eit dragsug. Tida vår tek oss med inn i ein malstraum av opplevingar. Nokre er veldig fine. Nokre er veldig gode. Det finst vegar vi skal gå på. Men ikkje absolutt alle.
Og når vi gjekk feil, er det faktisk råd å finne tilbake til hjelp til fred. Til kvile. Til ein ny start.

Ein skal leite lenge føre ein finn ei så god kvile som det er å få leggje feilstega bak seg. Få ein sjanse til å starte på nytt. Vaske skitt bort. Ta på reine klær når ein har skitna seg til.

Det er det siste vi skal løfte fram i dag. Orda som Jesus brukar om å tale til rette den som har gjort feil val. Om å hente tilbake den av forsamlinga i kyrkjelyden som har rota seg bort. Gått seg ut i myra. Eller som står på berghylla, livredd for å ramle utfor i avgrunnen.
Dette er vanskeleg. Dette er rett og slett ikkje for kyrkjelege amatørar eller for umodne nybyrjarar. Det å stille til ansvar, på tomannshand eller for forsamlinga, det skal vi ikkje gjere utan å vite, utan å forstå, utan å kunne stå for, det vi gjer.
Det er ikkje utan grunn at sjelesorg er eit eig fag i presteutdanninga.
Det er ikkje tilfeldig at det å gå inn i slike situasjonar som Jesus talar om i evangelieteksten i dag, bør overlatast til dei som kan dette faget betre enn ein gjennomsnittleg prest.
Vi har etterutdanning og spesialisering i dette.

Men redsla for å nærme seg det å tale til rette må ikkje bli så stor at vi misser dette instrument til å hjelpe dei som treng det, hjelpe den eine som er på avvegar.
Det handlar om berge frå ein avgrunn. Det kan handle om å berge frå fortapinga.

Nøkkelordet vi avsluttar med, heiter skriftemål.
Skriftemålet er å sanne syndene sine for ein bror eller søster som trur på tilgjevinga av synd som vi får ved Jesu soningsdød på krossen.
Prestar lyttar gjerne til skriftemål på tomannshand. Prestar har den aller strengaste teieplikt knytta nettopp til dette.
Eg kjenner ikkje til noko større kvile i livet enn å få høyre desse orda; løysingsorda:
«Etter vår Herre Jesu Kristi ord og føresegn tilseier eg deg nåding forlating for alle dine synder, i namnet åt Faderen og Sonen og Den heilage Ande».
Jesu forsikring til alle oss som trur på skriftemålet er det han seier i dag:  «Alt det de løyser på jorda, skal vere løyst i himmelen»
Dette er « -vegen til det gode! Gå på den, så skal de finna kvile for dykkar liv.»

AMEN





torsdag 4. juli 2019

Grøda er stor


4. søndag i treeiningstida. III. 07.07.2019
Åsane kirke
Matteus 9, 35-38


Kjære Åsane menighet.
Det er alltid eit privilegium å stå ansikt til ansikt med forsamlinga som fyller opp kyrkja her i Åsane. Slik det er eit privilegium å sitje på ein behageleg stol i denne kyrkja og vere ein del av dei som finn vegen hit for å møte den treeinige Gud når vi samlast til gudsteneste.
Fordi Åsane er ein kyrkjelyd der det er mange som bur, er vi heldige som så å seie alltid samlar ein så pass stor flokk på søndag føremiddag at det ikkje kjennest tomt i kyrkja. Ingen kan kome hit og tale om tomme kyrkjebenkar.

Mens samstundes som det er slik, må vi være så pass ærlege med oss sjølve at vi innrømmer: Vi burde vore mange fleire her. Om vi samlar 100 eller 200 eller 300 eller av og til 400 menneske til gudsteneste kvar søndag, så er det berre ein ørliten prosentdel av alle som bur her, i eit av dei største kyrkjesokna i landet. Det bur meir enn 22 000 menneske i Åsane sokn. Vi har over 17 000 medlemmer i Den norske kyrkja

Eit av dei aller minste sokna i landet ligg også her i Åsane prosti.
Det er Bruvik på Osterøy.
Der har kyrkja vår rundt 300 medlemer. I 2018 var det gjennomsnittleg 54 personar på kvar gudsteneste i Bruvik. Det er ca. 18 % av medlemstalet. Skulle vi hatt tilsvarande tal i Åsane, måtte over 3000 menneske møtt fram til gudsteneste kvar søndag. Det er eit stykke dit enno!

Likevel – det er eit stort privilegium å vere her. Arbeide her. Vere ein del av fellesskapet. Og kunne vere vitne til at det spirer og gror. Det må vere lov å gle seg over at det trass alt veks. Mange stader i våre kyrkjer peiker pilar nedover. I Åsane peikar dei oppover.
Som prost er eg stolt over medarbeidarane som gjer teneste her. Ein visjonær sokneprest. Eit strålande team rundt han av kyrkjelege og administrative medarbeidarar. Glitrande musikarar. Flotte songarar. Og ikkje minst: Mange trufaste kyrkjefolk som møter fram og tek del i lovsong og tilbeding når vi samlast til gudstenester.

På ein feriedag, midt i ein klissvåt vestlandssommar, trur eg vi kjenner litt på dette, vi som er her i dag på kanskje den tynnast befolka gudstenesta i året, utan så mykje som ein einaste barnedåp ein gong: - Det er godt å vere her. Takk til dykk som kom for å vere i saman!

Kva er det vi er saman om?
Kva er det som fører oss i hop?
Eg tenkjer at svaret er: Fellesskap. Kyrkja er eit fellesskap. Men ikkje eit tilfeldig fellesskap. Ikkje slike tribuneslitarar som f.eks Terje B og eg som også har eit fellesskap med mange ukjende som heiar på Brann på Stadion. Fellesskapet i kyrkjelyden stikk heldigvis djupare enn som så.

Fellesskapet vårt er eit fellesskap rundt mannen som for to tusen år sidan vandra rundt i byane og landsbyane i Israel. Fellesskapet rundt Jesus.
For ei dryg veke sidan las eg gjennom avsnittet frå Matteusevangeliet som er preiketeksten på denne søndag. Eg har sjølvsagt lese det mange gonger før, men aldri hatt det som utgangspunkt for ei søndagspreike. Eg drog litt på skuldrene, og tenkte med meg: Har dei ikkje meir utfordrande bibeltekstar til ein sommarsøndag i kyrkja enn denne?

Det står noko om at Jesus gjekk omkring. Han underviste. Han var i synagoga. Han forkynte. Han lækte sjukdom og plager. OK – tenkte eg. Det er godt at det står slik. Men, det er liksom så lite kjøt på desse beina. Ingen underfundige, djupe ord frå Meisterens munn i desse skildringane.
Orda eg hadde lese frå evangeliet låg der og duppa i bakhovudet mitt. Det var ikkje særleg djupe inntrykk å hente frå dei. Tenkte eg i nokre dagar.

Men så fekk eg for mitt indre auga sjå Åsane kyrkjelyd. Og tankane kom til meg.
Er Åsane slike kyrkjelydsfolk som er forkomne, hjelpelause, som sauer utan gjetar?
I så fall - kven har ansvaret for det?
Kven er gjetar – hyrde, i denne kyrkjelyden?

Vel. Soknepresten har kontor vegg i vegg med meg. Dei andre prestane sit på rekkje og rad i same gangen. Litt lenger borte i gangen sit «sjefshyrden» for konfirmantane. Vi har han med oss i gudstenesta i dag.  I same gangen er det kontor for diakon og trusopplæringskonsulent også. Synleg for oss alle, ved orgelet, sit ho som leier det omfattande musikkarbeidet her i kyrkja. Og eg sjølv? Prosten si oppgåve er å leie prestetenesta …

Åsane kyrkjelyd har ein stor flokk med gjetarar. Kappene deira har litt ulik farge og fasong, så vi kan kjenne dei frå kvarandre. For dei har noko ulike oppgåver. Men dei er her. Vi er her. Og saman med gjetarane har kyrkjelyden folk som passar på papir og avtalar, som administrerer, ryddar og lagar til, eller som tek seg av pengar som flyt inn og ut.

Så langt eg har lært alle desse å kjenne, så gjer dei alle eit stort og dedikert arbeid for på ulikt vis å gjete flokken som høyrer til i kyrkjelyden. Eg er uendeleg stolt og glad over desse medarbeidarane. Ikkje minst gler det meg å oppleve at det kjem inn så mange gode ord og tilbakemeldingar frå djupet av kyrkjelyden; ord som uttrykkjer takk for det dei tilsette gjer. Aller størst inntrykk gjer det å sjå at desse tilsette og løna medarbeidarane får støtte og hjelp frå ein drøss friviljuge som stiller opp, nesten døgnet rundt. Takk – takk, til kvar og ein av dykk.

I dag les vi altså om Jesus at han vandra rundt i alle byane og landsbyane.
I dag opplever eg det som om Jesus på denne vandringa har teke turen hit, til Åsane.
Eg håpar han har hatt ei fredfull stund her hjå oss i føremiddag. Kanskje brukte han litt tid nett før lyset kom tilbake etter den korte natta, for å rusle rundt mellom gravene på kyrkjegarden vår?
Under lauvtunge tre såg han på namna på steinane. Nikka, kjende namna igjen frå dagen dei vart døypte og gjorde til hans brør og søstre. Smilte for seg sjølv; og tenkte: - For ein dag det vert når dei skal stige ut or gravene, slik eg sjølv ein gong gjorde.

Kanskje stogga han utanfor den gamle kyrkja vår? Sukka eit takknemleg sukk for at djevelskapen vart overvunnen også her då kyrkja reiste seg frå brannruinane. Slik skal kyrkja vinne til slutt, tenkte han kanskje.

Nett no tenkjer eg at Jesus er i ferd med å oppfylle ein lovnad han har gjeve. « -der to eller tre er samla i mitt namn, der er eg midt iblant dei» (Matt 18,20) sa han ein gong.
Vi er langt fleire enn to eller tre i kyrkja vår i dag. Vi er samla i Jesu namn.
Eg trur Jesus er midt mellom oss, slik han har lova. Vi ser han ikkje. Men kanskje kan du våge å sleppe hans Ande inn i livet ditt slik at du merkar hans usynlege nærvær?
Høyer du kva han har å seie oss?

Eg vil fortelje kva eg høyrde då evangelieordet hadde duppa i bakhovudet mitt i nokre dagar.
Det står der så tydeleg.
Og det er så innlysande sanne ord til ein kyrkjelyd som Åsane. Ord til ein kyrkjelyd med så mange menneske. Så mange medlemmer. Som har så mykje. Ein kyrkjelyd som i si visitasmelding til biskopen vår for nokre år sidan valde denne overskrifta: «Stor menighet – store muligheter.»

Til alle oss talar Jesus. Han er midt mellom oss no, og vil gjerne røre ved oss i sommarsøndagen. Han seier: «Grøda er stor, men arbeidsfolka er få. Be då han som er herre over grøda, at han må senda arbeidsfolk ut til å hausta inn grøda si.»

22 000 innbyggjarar. 17 000 kyrkjemedlemmer. I snitt rundt 200 på gudsteneste kvar søndag. Gudstenestene er flotte. Gode. Inspirerande. Det er godt å vere i lag i denne kyrkja. Stab og friviljuge gjer imponerande innsats.
Men vi ser det alle, om vi vil sjå: «Grøda er stor, men arbeidsfolka er få.»
Difor seier Jesus vidare: «Be då han som er herre over grøda, at han må senda arbeidsfolk ut til å hausta inn grøda si.»

Kjære Åsane menighet: Kanskje er dette utfordringa som må sitje att på denne søndagen?: Be om meir arbeidsfolk!
Eller kanskje er det også slik: Du høyrer eit kall frå han som no er midt mellom oss. Noko om at du skal vere svar på ei bøn om arbeidsfolk.

Eg sat i kyrkjebenken for nokre veker sidan og høyrde appellen frå lesepulten om at vi treng søndagsskulelærarar i Åsane. Det som då vart sagt, står ved lag.
I avisa VL sist tirsdag las vi om filosofen og statsministersonen Henrik Syse. Han arbeider som fredsforskar, er bl.a. nestleiar i Den Norske Nobelkomité. Men han er også aktiv i Fagerborg menighet i Oslo der han bur. I avisa står det å lese at han og kona var på ei gudsteneste og det vart kunngjort at menigheten hadde bruk for søndagsskulelærarar. «Det nyinnflyttede paret så på hverandre og nikket.
… Da Henrik Syse meldte seg til søndagsskoletjeneste etter gudstjenesten i 1992, visste han ikke at han fortsatt skulle være søndagsskolelærer 27 år seinere.»

I mine åtte år som prost i dette prostiet har vi hatt ei rekkje presteordinasjonar. Kanskje er det ikkje noko prosti i vårt bispedøme der det i denne perioden er ordinert fleire prestar? Men så langt eg hugsar er ingen av dei nyordinerte frå Åsane sokn. Rett nok har vel det vorte ordinerte prestar frå Åsane i andre prosti.
Men same korleis det er med det: Nett no er det ein nesten prekær prestemangel i heile vår kyrkje. «Grøda er stor, men arbeidsfolka er få.»

Kan du høyre utfordringa frå han som gjekk rundt i byar og landsbyar; frå han som eg med fantasi, og for mitt indre auga, har sett vandre rundt i Åsane denne søndagen?
Eg trur han er midt mellom oss nett no. Jesus utfordrar oss i dag:
«Be då han som er herre over grøda, at han må senda arbeidsfolk ut til å hausta inn grøda si.»

AMEN

torsdag 27. juni 2019

Vi skal bli like han

                                               Gravferd                                                                     

                                                           Gravferd                                                                           
    (Frå episteltekst 3.s i treeiningstida III)

1.Johs 3,2b :«Vi veit at når han openberrar seg, skal vi bli like han, for vi skal sjå han som han er.»  

Ved ei kiste får vi alltid eit bilete måla opp for augo våre. Det vi konkret ser her i kyrkja når vi møter fram i gravferd, er nettopp kista. Vi ser blomster. Vi ser lys. Og kanskje passerer ei mengd indre bilete for vårt indre auga. Kvar for oss hugsar vi den døde. Nokre hugsar det eine, andre hugsar noka heilt anna om den døde.

For meg som prest er det ofte det slik at eg ikkje ser noko for meg som har rot i eit minne. For eg møtte aldri den vi tar farvel med.
Likevel har også eg eit bilete inne i meg. Det har kome fram gjennom samtalar og notatar frå dykk som er pårørande.
Kor presist og rettferdig dette biletet er, veit eg ingen ting om. Meg eg set alltid mi lit til at strekane som slik vert rissa opp at eit liv, av eit menneske, er sanne.
Men eg trur at det berre er ein liten bit av sanninga.
For det er sjølvsagt så mykje meir. Det er aldeles uråd i løpet av 5-10 minuttar å teikne eit fullstendig bilete av eit menneske som kanskje levde så lenge som 80-90 år.
Uansett er det slik at det livet som var; det livet, og det mennesket, vi no tek farvel med, det var eit liv vi i dag takkar for, slik vi allereie har gjort det i minneorddelen av denne seremonien.

Det er alltid godt å kunne takke. Takke for minna. Takke for det biletet av NN som for mange av dykk er godt å tenkje på.


I dag vil eg gjerne setje fokus på noko som alltid har vore ein vesentleg bit av det kyrkja trur og tenkjer om det å vere menneske. Om det å leve mellom andre menneske, før vi ein dag vert teken heilt bort frå dette fellesskapet, og det einaste som lever vidare, er nettopp slike minner som vi no har snakka om.
Eg vil snakke om det som kyrkja trur er framhaldet av dette livet.


Om at det er mange vakre strekar av eit bilete som på ingen måte er teikna ned enno.
Han som mange trur er apostelen Johannes, skreiv i si tid fleire brev.
Tre av dei er bevarte, og den dag i dag kan vi lese dei i NT. I det første av desse breva skriv Johannes om alle dei som kan kalle seg Guds born. 


I vår kyrkje tenkjer vi at det er alle dei som er døypte inn i den verdsvide kyrkja, og som vil høyre kyrkja til ved å tru på kyrkja sin Herre, Jesus Kristus.
Om dei som er Guds born, skriv Johannes bl.a.: «Mine kjære, no er vi Guds born, og det er enno ikkje openberra kva vi skal bli»

Apostelen talar om eit «enno ikkje» - altså noko vi ventar på, noko der framme ein stad.
I dag opplever vi ein situasjon der vi vert sterkt påminna om dette «enno ikkje».
Med ei kiste i sentrum, med døden midt mellom oss, kan vi ikkje skuva unna den realiteten at døden er høgst verkeleg.
Og vi veit at ein dag er det min tur til å døy.
Kva då?


Då skal det teiknast eit nytt bilete av kvar enkelt av oss. Det vil seie, heilt nytt blir det ikkje. Men då skal biletet av oss fullførast.

Vi er allereie Guds skapningar.
Skapte i hans bilete. Skapte som menn og kvinner.
Kvar for oss unike. Men kvar for oss også med heilt ulike måtar å leve livet vårt på.
Nokre vart stamforeldre til ei stor etterslekt. Andre levde som einslege, men sette djupe spor i samfunnet dei var ein del av. Atter andre levde temmeleg anonymt gjennom tiår etter tiår, mens det også kunne verte slik at eit og anna liv berre varte i nokre korte dagar, eller i nokre få barneår.


Livet her på jorda er fullført for millionar av menneske. Livet her på jorda vert nett no levd av milliardar av ulike personar.

Men ein gong, enno ikkje – men der framme ein stad, når han vi trur på; vår Herre Jesus Kristus, openberrar seg for oss, då skal det skje noko.
Då skal skapinga fullførast ved ei total fornying. 


Alle vi som er skapte som menneske, som menn og kvinner, i Guds bilete, og som gjennom dåpen og trua har fått retten til å kalle oss for Guds born, vi skal då verte han like, står det i brevet frå Johannes.


Kva det betyr å verte Jesus lik, er ikkje så lett å vite noko heilt sikkert om. For mitt indre ser eg ikkje for meg at det som Bibelen med sin bilettale kallar for «Den store kvite flokk» er ei forsamling av kloningar av Jesus. At vi skal gå rundt med jesus-fjes alle saman.
Meir tenkjer eg at vi skal verte han like på den måten at det mørke og vonde som bur i oss er borte. Dette vi aldri vil omtale i eit minneord i kyrkja, men som også er eit bit av kvar einaste ein av oss – synda som bur i oss. Det skal verte borte når vi vert han like.
Vi skal verte han like –biletet av kvar og ein av oss skal fullførast.


Vi er skapte i Guds bilete. Likevel er det noko meir som enno står att.
Vi er enno ikkje komne dit, vi som er samla til gravferd i dag. Men ein dag, bak døden skal det skje – vi skal verte han like. Vi skal verte Jesus like. Han som vi no berre kjenner av omtale. Då skal vi sjå han som han er.
Vi skal få leve ut det nye, evige livet på ein måte vi her og no berre anar konturane av.
Eg trur det nye biletet som då får si fullføring, skal verte uendeleg vakkert.

AMEN



fredag 21. juni 2019

Nattprat i lyset


2. søndag i treeiningstida III.
Ytre Arna
Johs 3,1-13
Nattprat.
Nikodemus.
Ny fødsel.
Nytt liv.
Vi skal innom desse underoverskriftene i preika vår denne søndagen.

Nattprat.
Kvifor hende det om natta? Det er ikkje sikkert det finst eit oppsiktsvekkjande svar på det spørsmålet. Det er ikkje sikkert at spørsmålet er spesielt viktig ein gong. Men det er alltid sikkert at dette vert eit tema når denne forteljinga skal løftast fram. «Han kom til Jesus om natta», står det om Nikodemus.

Eg har mange gonger før tala over denne teksten. Då har eg ofte brukt ord som dette:
Mannen som oppsøkjer Jesus kjem ikkje i vanleg kontortid. For då kunne han risikere at nokon som kjende han ville få auga på at denne viktige personen gjekk til Jesus. Jesus som var så omstridt blant farisearane og rådsherrane til jødane.
Midt på natta snik Nikodemus seg ut.
Langs stille vegar og i tronge gater. Rundt hushjørne etter hushjørne kikkar han forsiktig for å forsikre seg at ingen han kjenner skal sjå at han er ute på nattevandring. Og slett ikkje må dei sjå at han bankar på døra i huset der Jesus bur.
Eg ser for meg Jesus som høyrer dørbankinga, som tek lampen med seg i handa, opnar for Nikodemus i den mørke natta, og at dei to set seg ned for å tale saman.

Kanskje er det litt for lettvint, dette med at Nikodemus er så redd for nabosnakket?
Eg les at andre meiner det rett og slett var slik på Jesu tid at det var vanleg å kome saman etter at det var mørkt for å drøfte religiøse og teologiske spørsmål. Då var
det rolegare, temperaturen var svalare, og ein kunne snakke i fred.

Men så opnar eg ei tjukk bok om Johannesevangeliet[1] og les ein spanande tanke:
«Det er rett og slett meir sannsynleg at han (evangelisten Johannes) har vilja å indikere det mørkret Nikodemus kom frå, som ein kontrast til nærværet av det sanne lyset.» Jfr. det evangelisten skriv lenger ute i kap. 3 der han i versa 19-21 talar om at «Lyset er kome til verda» (v.19) og at «-den som følgjer sanninga kjem til lyset» (v.20). Det er i alle fall sikkert at Nikodemus kom til Jesus, til han som i Johs 1,9 er omtala som «Det sanne lyset». Og i Johs 8,12 omtalar Jesus seg sjølv som «Eg er lyset i verda».
Nattpraten kan vi kanskje konvertere til ei forteljing om å stige inn i det store lyset. Det gjev djup meining.

Nikodemus
Kven var denne mannen som kom til Jesus i mørkret?
Han var «farisear, og sat i Rådet til Jødane» står det om han.
At han var farisear betyr at han var ein lærd mann. Skriftlærd. Dvs. at han var godt kjend med dei gamle lovene vi gjerne omtalar som Moselova, og som framleis står i GT. Og meir enn at han kjende lova – han levde heilt sikkert i samsvar med Moselova. Ivrig og nidkjær.
Vidare sat han i Rådet til jødane, Sanhedrin, gjerne omtalt som Det høge råd. Dette var jødane sin høgaste domstol. Nikodemus var altså ein skikkeleg storkar. Noko som hjå oss i dag kanskje ville vere ein miks av stortingsrepresentant og høgsterettsdommar.

Vi merkar oss at Nikodemus tiltalar Jesus som Rabbi, altså som ein lærar.
Frå evangelia veit vi at farisearane ofte kom i konfrontasjonar med Jesus. Dei ville setja han på prøve, står det gjerne. Og vi ser alltid korleis dei i staden for sjølve vert sette til veggs av Jesus. Men i samtalen mellom farisearen Nikodemus og Jesus, merkar vi oss at Nikodemus anerkjenner Jesus som ein likemann, minst. Tiltalen som Rabbi er teiknet på det.

Og vi ser at Nikodemus har skjønt at Jesus ikkje er nokon kven-som-helst.
«-ingen kan gjera dei teikna du gjer utan at Gud er med han» konstaterer Nikodemus.
Litt merkeleg er det at evangelisten Johannes her lar Nikodemus tala om teikn i fleirtal. For i følgje Johannesevangeliet har Jesus på det tidspunktet denne samtalen går føre seg, berre utført eit under, nemleg vinunderet Kana.

Vi møter Nikodemus igjen to gonger til i Johannesevangeliet. I Joh. 7,45-51 les vi om ein episode der tempelvakta prøvde å ta Jesus til fange, men utan å gjennomføre oppdraget. Grunnen til det, var at dei vart oppglødde av Jesu tale på ein slik måte at dei ikkje kunne tenkje seg å fengsle han. Når overprestane og farisearane kritiserer vaktene, tek Nikodemus parti for vaktene.

Vidare står det i Joh. 19,39-42 om då Jesus vart teken ned frå krossen for å gravleggjast. Då hadde Nikodemus med seg hundre pund med salve som vart brukt på linkleda Jesus vart sveipt i før han vart lagd i grava. Dette fekk dei til før sabbaten tok til.
Dette er altså Nikodemus, storkaren som i nattemørket vågar seg inn til lyset, og samtalen mellom han og rabbi Jesus kastar verkeleg nytt lys inn over livet som Nikodemus fram til den natta hadde levd.

Ny fødsel
Kanskje sit Jesus og Nikodemus ved ei bleik oljelampe og samtalar heime hjå Jesus denne natta? Kanskje byr Jesus på noko å drikke? Te? Vin? Eg veit ikkje. Men eg har lyst å førestille meg at han skjenka opp vanleg vatn til Nikodemus. For ganske snart vert i alle fall vatn ein viktig bit av det den skriftlærde Nikodemus får utvida sin kunnskap om. Han må lære noko av Jesus som handlar om å «sjå Guds rike», slik Jesus uttrykkjer det.

For ein lærdom!
Dette kan ikkje Nikodemus ha sett føre seg då han knakka på døra der Jesus budde denne nattetimen: «Den som ikkje blir fødd på nytt, kan ikkje sjå Guds rike.»
Det er ikkje rart at rådsherren hadde innvendingar At han hadde spørsmål. Eg er nokså trygg på at det vart sagt mykje meir i samtalen mellom Jesus og Nikodemus enn det som er referert her i evangeliet vi kan lese 2000 år seinare. Men det viktigaste står her.

Det om ein ny fødsel.
Sjølvsagt ikkje ein vanleg barnefødsel, slik Nikodemus tydeleg såg føre seg då Jesus sa desse merkelege orda.
«Ein kan vel ikkje kome inn i morslivet igjen og bli fødd andre gongen?» var hans innvending.

Det handlar om noko heilt anna.
Det er ein åndeleg løyndom Jesus openberrar. Noko om det himmelske. Det som har å gjere med å finne ein veg for å sjå inn i Guds rike. Om å kome inn i Guds rike.

Når Jesus talar om å bli fødd andre gongen, eller på nytt, som vi også har lese i norske bibelomsetjingar, så brukar han eit ord (ἄνωϑεν) som like gjerne kunne omsetjast med å bli fødd ovanfrå, på ein overnaturleg måte. Det handlar altså ikkje om ein fødsel nr. to, men om ein fødsel som skjer ovanfrå, frå Gud. Denne måten å tenkje og tale på var ukjent i jødisk og rabbinsk tankegang. Det som Nikodemus altså er ein representant for, som jøde, og som ein lærar for Israel, er noko som aldri vil kunne føre heilt fram til eit mål heime hjå Gud.

Den nye fødsel må difor skje ved vatn og Ande, seier Jesus.
Gjennom den går vegen inn til Guds rike.
Inn i denne verda, til det jordiske, kjem vi frå mors liv gjennom ein vanleg fødsel.
Inn i Guds rike kjem vi ved ein ny fødsel. Ein fødsel ovanfrå – ved vatn og Ande. Altså gjennom dåpen.

Nytt liv
Difor seier eg no: Kjære døypte! Eg går ut frå at den forsamlinga eg i dag talar til, er ei forsamling av menneske som ein gong vart døypte i namnet til den treeinige Gud.
I dag brukar vi m.a. desse orda når vi døyper born i kyrkja vår: «I dåpen tek Gud i mot oss og sameinar oss med den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus» - og vidare, før vi les orda om Jesus og småborna: «Høyr kor venleg Jesus tek i mot borna og opnar Guds rike for dei»

Difor: Du fekk eit nytt liv i dåpen. Du fekk ein opna veg inn til Guds rike den dagen du vart døypt. Du vart sameina med den krossfeste og oppstadne. Dette var ein fødsel ovanfrå. Noko nytt. Ikkje ein ny fødsel frå eit morsliv, men ein ny fødsel av eit Guds barn som har ein opna veg inn til Guds rike. Ein veg du skal gå i vissa om at då lever du det nye livet. Livet i Kristus. Livet du må leve for å kunna sjå Guds rike. Eit liv i tru på Jesu ord om dei himmelske ting.

Det var dette Jesus underviste Nikodemus om. Ikkje noko enkel lærdom. Men derimot tale om dei himmelske ting, som Jesus seier sjølv.

Vi har nett feira pinse. Vi høyrde om Anden som kom. Om Anden som kom med sterk lyd. «-som når ein sterk vind blæs..» (Apgj 2,2) Denne Anden, denne vinden, kom som ei livskraft til deg då du vart døypt. I Andens medvind skal du leva livet ditt. I trygg forvissing om at du er fødd på ny. Av vatn. I dåpen. Fylt av Anden, også gjeven i dåpen.

Våg å gjere som Nikodemus – gå til Jesus og be han å lære deg meir om dette.
Slepp hans lys inn i livet ditt. Lat han få lyse inn i dei mørke krokane du gjerne vil låse av. Han som er det sanne lyset som gjer alle våre åndelege netter til lys dag.         
AMEN



[1]  C.K. Barrat: «The Gospel according to St. John»

fredag 14. juni 2019

På Areopagos


Treeiningssøndag. III – 16.06.2019
Eidsvåg
Apgj. 17,22-34
(Delvis omarbeida frå preike i 2013)
Det er sikkert feire enn eg som har vore i Hellas og beundra det verdensberømte Akropolis. Vi har stått og sett på dei gamle greske tempelruinane og samstundes kunne nyte utsikta over den gamle verdsbyen Aten.
Men like utanfor sperringane som losar turistar inn på Akropolisområdet idag, ligg Areopagos. Det er ikkje mykje meir enn ein steinhaug.
Der finn vi i dag ei stor bronseplate der preiketeksten på denne søndagen, det vi nett høyrde lese frå Apostelgjerningane, kap.17, er rissa inn. Dette er apostelen Paulus sin berømte Areopagostale.

I denne byen, Aten, verdensbyen nesten på linje med Roma, gjekk altså den første kristne misjonæren, Paulus rundt. Framleis kan vi sjå templa han såg. Gudebileta grekarane tilbad. Landskapet med slakke åssider og blømande tre. Og utsyn over ein by som i dag er stor og moderne og hovudstad i Hellas. Men det er likevel det same Aten som Paulus reiste til på si andre misjonsreise, den vi kan lese om i Apostelgjerningane kap.15-18.

Kvifor drog Paulus til Aten?
Kvifor risikerte han fengsel og tortur når han slik steig fram og heldt store offentlege talar? Kvifor la han ut på fleire dramatiske reiser, også ei reise til Roma, ei sjøreise som nesten kosta han livet?

Svaret: Han hadde møtt Jesus!
Han hadde opplevd kallet frå Jesus til å tene han, til å vitne om han, så sterkt at han aldri meir hadde noko anna val enn å bruke all tid og kraft og intellektuell kapasitet på å breie ut bodskapen om Jesus Kristus.

På denne søndagen har vi også høyrt lese ei anna veldig sterk kallsforteljing frå GT. (Jes.6,1-8)
I den står profeten Jesaja i sentrum. Eit voldsomt drama i Jerusalems tempel vert rulla opp gjennom Jesaias si kallsforteljing. Jesaia opplevde Gud sjølv som openberra seg på ei høg trune mens englar og røyk og rop fylde templet. Kallet frå Gud til Jesaia var dette: ”Kven skal eg senda, og kven vil gå for oss?” Svaret frå Jesaia - som med dette svaret steig inn i si profetgjerning – var kort og enkelt: ”Send meg!”
Jesaia vart profet. Paulus vart misjonær. Begge opplevde sterke og dramatiske kallsopplevingar. Jesaia sitt kall har vi lese om i dag. Og vi hugsar korleis Paulus, som tidlegare bar namnet Saul, og var ein ivrig forfølgjar av dei kristne, vart møtt av eit himmelsk syn utanfor Damaskus i Syria. Der fekk han sitt kall til ei eineståande pionerteneste som misjonær.

Kva er dette?
Det er resultatet av dagens evangelietekst. Det som hende den gongen Jesus tok farvel med læresveinane sine. Han hadde samla dei rundt seg i Jerusalem. Han tala til dei om det som nett hadde hendt – si eiga liding og død, og det at han no stod lys levande mellom dei like etter påske.

Det var neppe lett for desse mennene. Dramaet i påska var nær i tid. Det å skulle forhalde seg til ein dei var glad i, som døydde gjennom ei regelrett avretting, men som så vart levande, og som attpå til gjekk ut og inn av ein tilstand som veksla mellom å vere synleg og usynleg, dette var ubegripelege påkjenningar og utfordringar til deira forstand, rett og slett.  Kanskje tenkte dei med seg sjølve: Har eg gått frå vettet?
Men i dag las vi om Jesus: ”Han opna forstanden deira så dei kunne skjøna skriftene”
Det var nok nødvendig. Å opne forstanden til læresveinane, rett og slett, så dei ikkje skulle misse forstanden
.
Jesus tok seg av dei. Han opna forstanden, kan vi lese. Han forklara dei det som stod skrive om han i Skriftene, i GT. Ord om at Messas skulle lida og stå opp frå dei døde tredje dagen. Det var nettopp det han hadde vore gjennom og som læresveinane hadde vore vitne om.
Men no kom utfordringa til dei tolv: Å breie ut bodskapen om denne Jesus. Vere vitne om dette som hadde hendt med Jesus. Jesu eige ord til læresvenane lydde slik: ” – i hans namn skal omvending og tilgjeving for syndene forkynnast for alle folkeslag; de skal byrja i Jerusalem. De er vitne om dette.”

For læresveinane var det ei oppgåve utan sidestykke. Forkynne om Jesus til alle folkeslag. 
Forkynne omvending – syndsforlating.
I dag spør vi - er ikkje dette gammaldagse ord? Var det ikkje slik dei tala om på bedehusa for 50-60-70 år sidan?

På Areopagos stod Paulus fram i det som var eit møte mellom på den eine sida den jødisk-kristne tru, tanke og kultur, og på den andre sida den greske, klassiske filosofi og førestillingsverd.
Raag Rolfsen, direktør i Areopagos, ein norsk-dansk misjonsorganisasjon som har teke namnet sitt etter denne hendinga, seier i ei preike over denne teksten[1] at Paulus sitt møte med atenarane på Areopagos er sjølve arnestaden for vår europeiske kultur. Ikkje noko mindre. I løpet av dei første hundreåra av vår tidsrekning smelta idear og førestillinger frå desse to kulturane saman til éin kultur som etter kvart skulle kome til grunnleggjande å påverke heile kontinent vårt.
Men går det i dag an å tale meiningsfullt om slike ord som Paulus brukar? I ei tid der folk vel sine eigne vegar, der ingen spør etter normer, berre etter kva som passer for meg og mitt liv nett no.

Omvending. Det betyr som kjent ein ny kurs. Det betyr å snu ryggen andre vegen, men framleis gå vidare utan å stogge opp.
Omvending. Det kan bety å vende seg bort frå vegen der familie og vener vil ha deg med. Det kan verte aktuelt å vende seg bort frå fleirtalets sug når deira vegar fører bort frå den kursen som vart peika ut av Jesus den gongen han vart skild frå læresveinane sine, ved Betania, like utanfor Jerusalem. Det var denne hendinga vi har lese om i dag.

Dette kan i dag vere ein kraftig kulturkollisjon. Tida vi lever i vert gjerne omtala som postmoderne. Det er ei tid som er sterkt prega av individualisme. Av at vi skal styre livet vårt sjølv. At ingen andre skal lære oss kvar våre vegar skal gå. Postmoderniteten er kritisk til at eit livssyn er meir rett enn andre livssyn. Her plukkar ein religiøse og ideologiske tankar frå mange kjelder, utan å bry seg om desse passar logisk i hop.

Nettopp i møte med det postmoderne skal omvendinga forkynnast, også i 2019. Men samstundes som vi vågar å bruke Jesu eigne ord i dagens evangleium, kan vi lære av apostelen Paulus som altså våga seg inn i ein dialog med si samtid. Han tok dei religiøse atenarane på alvor. Han nærma seg deira tempel. Han gjekk inn der. Han stod framfor deira altar. Han siterte frå deira litteratur. Samstundes løfta han opp Jesus.

Også vi må vi i like sterk grad løfte fram det andre Jesus legg inn over læresveinane: Syndsforlating. Kvart einaste menneske i Eidsvåg, i Bergen, i Norge og elles i verda treng å omvende seg frå alt som kallar og lokkar og dreg i retning bort frå det som er midtpunktet for vår tru: Han som har syndsforlating å gje.

Og syndsforlating leitar vi ikkje etter på høgfjellet, i skjergarden på båttur, eller på trivelege hytteturar. Syndsforlating vert formidla gjennom Ord og sakrament – dvs. der Guds folk samlast i Jesu namn, og det er framfor alt i den kristne kyrkja.
«I han er det vi lever og rører oss, og er til,» seier Paulus om Jesus.
Det er dette kyrkja vitnar om. Om han som leid på krossen døydde og stod opp. Han som heiter Jesus. Han som har eit namn som skal forkynnast saman med orda om omvending og syndsforlating.

Det er den kristne sitt kall. Det var læresveinane sitt kall. Det var dette Paulus drog ut for å forkynne i heile Middelshavsområdet. Minst tre lange reiser av denne store misjonæren kjenner vi til. På ei av reisene kom han altså til Aten. Til Areopagoshøgda. Og her forkynte han til atenarar som hadde så mange gudar, så mange altar og så mange tempel at dei til og med reiste altar for ein ukjend Gud.
”Det som de tilbed utan å kjenna, er det eg forkynner dykk” sa Paulus i Aten – og så løfta han Jesus opp for augo deira. Han forkynte den krossfeste og oppstadne Kristus. Han som gav læresveinar den gongen og til alle tider ordren om å forkynne for alle folkeslag.

På Areopagos lydde orda om Jesus til verdensborgarane i Aten. Talen til Paulus er eit fantastisk døme på  forkynning inn i ei vantruande og vanskeleg samtid. Men i dag er vi ikkje i Jerusalem i lag med Jesus. Vi veit at mange år har gått etter at Paulus drog frå Aten, men at dei ruglete steinane står der som monument over ei storhending.
I dag er vi ikkje i Jerusalem, Aten eller Roma. Vi er i Eidsvåg.

Men orda frå Jesus er like aktuelle. Orda som kallar på oss. Som vil at vi skal vere vitne. Her hjå oss. Og til alle folkeslag: «– i hans namn skal omvending og tilgjeving for syndene forkynnast for alle folkeslag; de skal byrja i Jerusalem. De er vitne om dette.»
AMEN



torsdag 30. mai 2019

Sound of Silence


Søndag før pinse, 02.06.2019
GT III. 1.Kong 19, 3b-13
Hamre kyrkje. (50-års konfirmantar)


Profeten Elia er ein av dei mest forunderlege personane vi møter i GT. «-
en av de merkverdigste profetene og usedvanlige skikkelsene som historien kjenner» skriv Den katolske kyrkja i Norge om han på sine nettsider.
Elia er for eksempel mannen vi kan lese om som vart henta direkte opp til himmelen i ei vogn av eld (2.Kong 2.11)
Det er ein mann vi merkeleg nok også møter i NT. Der kan vi lese om korleis han stod fram den gongen Jesus tok med seg Peter, Jakob og Johannes opp på eit høgt fjell, og desse tre læresveinane fekk sjå Jesu guddom. Jesus vert forklåra for augo deira, står det. Ved det høvet dukka det brått opp to figurar vi elles berre kjenner i frå GT. Det var Moses, og det var Elia. Og vi les at Peter ville byggje hytter til desse tre, Jesus, Moses og Elia.

Her og no kan vi ikkje gå veldig djupt inn i alt som skal ha hendt med denne forunderlege figuren frå GT.
Vi flyttar oss likevel tilbake i tid frå det som hende på fjellet med Jesus, Moses og Elia; det handlar om nesten 900 år, til den tida då kong Ahab regjerte i Israel. Det var i ein periode på 22 år mellom år 871 og år 852 f.Kr. Denne kongen vert i GT framstilt som ein ugudeleg konge. Han «-gjorde det som vondt var i Herrens auge» (1.Kong 16,30). Saman med dronninga, Jesabel, opna denne kongen for å dyrke heilt andre gudar enn Israels Gud. Det dreia seg om tilbeding av Baal-gudane. Det står så sterkt om kong Ahab at «han heldt fram med å gjera H
ERREN, Israels Gud, rasande» (1Kong 16,32)

Inn i dette vart så profeten Elia sendt frå Gud for å forkynne Guds vilje for Israels folk.
Men det var ingen dans på roser å skulle vere profet i ei slik tid. Profeten fekk aldri anna enn motstand. Mange stod han etter livet, ikkje minst dronning Jesabel.

Konflikten med kongen og dronninga toppa seg kanskje høgast då Elia utfordra kongen ved å skulda han for å føre ulukke over landet ved Baal-dyrkinga. (1.Kong 18,18)
Det var ein kjempekonfrontasjon mellom profeten og prestane som dyrka Baal. 
Baal-dyrkarane fekk aldri den guden dei trudde på til å brenne opp offeret deira.
Elia, derimot, dynka sitt offer i store mengder vatn. «Då fór H
ERRENS eld ned og øydde både brennofferet og veden, steinane og jorda….» (1.Kong 18,38)
Trass i kongeleg motstand og forfølging kan vi heile tida her i 1.Kongebok lese korleis Elia var under Guds omsorg.
Merkelege ting hende. Profeten flykta, og gøymde seg ved bekken Kerit, aust for Jordan. Der var det to ramnar som kom med mat til han,
Vi møter han også saman med enkja i Sarepta, ho som gav profeten mat endå ho så å seie ikkje hadde noko å ete i det det heile. Då vart det slik at mjølkrukka til enkja i Sarepta aldri gjekk tom for mjøl, og oljen i mugga hennar tok aldri slutt.
Og vi brukar framleis uttrykket «Sareptas krukke» om noko som synest utømmeleg.
Profeten Elia: «-en av de merkverdigste profetene og usedvanlige skikkelsene som historien kjenner»

Kan alt dette verkeleg ha hendt?
Ramnane som kom med brød og kjøt til han?
Det at Elia ikkje berre gav opphav til uttrykket «Sareptas krukke», men at han også gav livet tilbake til enkja sin døde son? At han vart teken direkte opp til himmelen i ei eldvogn? Eller at han dukka opp, lys levande i lag med Moses på Jesu tid, 900 år seinare?
Spør du teologane, så vil det neppe vere vanskeleg å finne meir eller mindre gode forklaringar, kanskje til og med bortforklaringar, eller i alle fall oppfatningar av det mange vil kalle mytiske drag ved desse forteljingane.

Sjølv er eg ikkje så tungt oppteken av om bokstavane i forteljinga verkeleg er bokstavlege, eller om det finst andre måtar å tolke og forklare tekstane på.
På den eine sida er det for ein som trur på den allmektige Gud som skapte himmel og jord; eller ein Gud som også vakte Jesus opp att frå døden; ikkje ein umogeleg tanke å ta til seg som sanning at Bibelorda er bokstavleg meinte.
På den andre sida er det heilt tydeleg at mangt og mykje av det vi les i Skrifta aldri er meint å skulle oppfattast som anna enn bilete på noko djupare og viktigare.

På denne søndagen møter vi i alle fall denne forunderlege profeten i ein fortvila situasjon. Han er livredd. Redd fordi dronning Jesabel vil drepe han fordi Elia på si side hadde late drepe alle Baal-prestane som svikta då dei påkalla sine gudar ved den store offerkonkurransen. Han rømmer ei dagsreise ut i ørkenen. Han ber til Gud om å få døy.

Men Gud vil noko heilt anna enn døden for Elia.
Gud vil demonstrere sitt nærvær.

Kjære alle dykk som kom hit til Hamre kyrkje på denne siste søndagen før det snart er pinse.
Nokre kom fordi de vill døype det vesle barnet dykkar.
Mange kom fordi de ville feire at de vart konfirmerte her i denne kyrkja for 50 år sidan.
Andre kom hit fordi de rett og slett går til kyrkje som ein naturleg del av livet. Søndag veit du kvar du har din plass når kyrkjeklokka kallar på deg.

Til dykk alle seier eg: Så fint at du er her.
Så fint at du orkar å lytte til ei merkeleg forteljing frå fleire tusen år tilbake i tid. Eg trur denne forteljinga har noko å vise deg, å lære deg, eller å gjere klårt, også for meg som er prest på denne søndagen, søndag før pinse.

Eg har forsøkt å dra opp nokre strekar av eit bilete av kven profeten Elia var. «-en av de merkverdigste profetene og usedvanlige skikkelsene som historien kjenner»
La du merke til kva eg nett sa om han? Eg trur det må repeterast. Eg sa:
Gud vil noko heilt anna enn døden for Elia.
Gud vil demonstrere sitt nærvær.

No møter vi han han altså på ei flukt både frå kongeleg raseri og frå ein Gud han har tent med iver og truskap. Men profeten kjenner på at han ikkje orkar meir: «No er det nok, HERRE, sa han»  (1.Kg 19,4) «Nok er nok» Vi har adoptert uttrykket og laga det om til eit omstridt slagord her på våre kantar også, i vår eiga samtid.

Eg veit nesten ingenting om dykk eg no snakkar til.
Men eg forstår godt at når ein fin flokk med 50-årsjubilantar kjem saman på denne måten og skal minnast ein konfirmasjonsdag for fem tiår sidan; når de så seinare i dag skal prate over kaffikoppane på Raknestunet og mimre over åra som ligg bak, så er det litt av kvart som vil dukke opp.

Kanskje vågar du også i ditt stille indre å reflektere litt over det som hende i konfirmasjonstida. På konfirmasjonsdagen? Du var nær Gud då. Kanskje kom han endå nærare deg seinare? Eller det var som om han glapp for deg. Eller du opplevde ting i livet som vart for vanskeleg. Sorg, kanskje. Motgang.

Profeten sa det slik: «No er det nok, HERRE,»
Eg ser ikkje dine tankar.
Like lite som eg kan lese tankane til nokon andre menneske.
Men eg vil minne deg om det som hende med Elia, med profeten. Han som var redd. Han som flykta. Han som ikkje orka meir. «No er det nok, HERRE, sa han» 
Guds svar til profeten var desse orda: «Gå ut og still deg opp på fjellet, for H
ERRENS andlet, så vil HERREN gå forbi» (1.Kg 19,11)

Kva betyr eigentleg det? Kva betyr det å stille seg opp for Herrens andlet, og at Herren skal gå forbi?
Det er ein måte å uttrykkje at no kjem ein sjanse til å oppleve noko uendeleg stort. Noko som kan gje styrke til trua. Noko som kan gje håp for dagar som skal kome. Noko som gjer at dette guddommelege som Peter, Jakob og Johannes fekk oppleve på fjellet i lag med Jesus, då dei også fekk møte den bibelske fortida i form av nettopp profeten Elia; det kan vere det også du får kjenne ein flik av. Ein flik av det himmelske. Det som er større enn oss. Større enn våre tankar. Bortanfor det vi kan forklare. Det vi skal rette ut handa og halde fast i med eit hjarte som bankar i tru.

«- still deg opp på fjellet, for HERRENS andlet, så vil HERREN gå forbi»
Desse orda er ein biletleg måte å invitere deg til ei kort stund som kan openberre for deg eit glimt av Gud. Han er der faktisk! Aldri har noko menneske sett HERREN Gud. Men i enkelte korte glimt går det an å få sjå pass at tvilen ikkje lenger er der.

Men kvar skal vi sjå? Kor er fjellet vi skal stille oss opp på? Kva er det vi skal søkje etter? Kor skal vi leite etter Gud i våre liv?

For profeten Elia vart det på denne måten:  Føre HERREN kom ein stor og sterk storm som kløyvde fjell og knuste knausar, men HERREN var ikkje i stormen, etter stormen eit jordskjelv, men HERREN var ikkje i jordskjelvet, etter jordskjelvet ein eld, men HERREN var ikkje i elden, etter elden – lyden av ei skir stille.  Då Elia høyrde den, drog han kappa føre andletet, gjekk ut og stilte seg i hòleopninga. (1. Kg 19,11-13)

Forunderlege ord. Men dei betyr rett og slett: Vi søkjer ikkje Gud i det opprørande. Det som stormar og buldrar. Det som bivrar og brenn. Gud er ikkje i det oppsiktsvekkjande. Sjamantrommene er ikkje lydar vi skal lytte etter når vi søkjer å finne Gud.

Derimot står det ord om «ei skir stille». På bokmål: «en skjør stillhet» Eller: «ei linn susing» som det stod i førre bibelomsetjing.

Dette parakdoksale er det vi skal sjå og lytte etter. Det stille. Lyden av stillheit. «The Sound of Silence» som Paul Simon så meisterleg har uttrykt det i sin vedensberømte song.

Ei skir stille. Det høyrde vi då vassdropane forsiktig draup frå eit barnehovud som Gud møtte ved døypefonten. Denne stilla kjem til uttrykk når vi sender våre bøner utan ord til Gud frå dette kyrkjerommet. Bøner om at han må halde fast i handa som vart retta mot han på ein konfirmasjonsdag for lenge sidan.
Det er stille når vi smakar, et og drikk av den heilage nattverden.

Lyden av det stille er skrudd på i dette kyrkjerommet nett no.
Vil du lytte? Kan du tru? «- still deg opp på fjellet, for HERRENS andlet, så vil HERREN gå forbi»
AMEN.