Opp

Fastelavnssøndag III. 07.02.2006
Arna
Luk. 18,31-34

Les vi Lukasevangeliet nøye, ser vi at når vi kjem eit stykke ut i det 9.kapittelet, i 9.51, så får alt det Jesus seier og gjer ein heilt spesiell retning, eit veldig konkret mål.

Der står det: «Då tida kom og Jesus skulle takast opp til himmelen, vende han andletet mot Jerusalem; det var dit han ville fara.»

Dermed startar eit langt avsnitt i Lukasevangeliet  som gjerne blir omtala som den lukanske reiseforteljinga. Den strekkjer seg over 10 kapittel, og under og bak alt vi kan lese der ligg altså dette at det hender mens Jesus er undervegs på ei pilegrimsferd med eit heilt spesielt mål. Jerusalem. Tempelet. «Medan han var på veg til Jerusalem» er ei formulering vi støyter på fleire gonger i Lukasevangeliet. (13,22-17,11) Og så får vi  fortalt noko av det som hende rundt Jesus på vegen dit.
Den gamle paven som gjekk av for nokre få år sidan, kommenterer dette i ei av sine bøker, og  seier at dette er for Jesus ei indre oppstiging som vert fullført ved å gå ein ytre veg, oppstiginga til tempelet der Gud har lova å la namnet sitt bu. (5.Mos 12,11)

I dag møter vi Jesus i traktene ved Jeriko. Han har vore undervegs mot Jerusalem ei tid no. Jeriko er den byen i verda som ligg aller lågast, 260 meter under havet. I dag har byen ca.   26 000 innbyggjarar, men det var heilt sikkert mykje mindre på Jesu tid. Startar ein heilt nede i byen er det altså først 260 m opp før ein er på høgde med havet. Derifrå er det så ytterlegare 700-800 høgdemeter før ein er i Jerusalem. Altså ein skikkeleg fjelltur, det å gå opp frå Jeriko til Jerusalem og til tempelet der Guds namn bur.

Det er ingen grunn til å tru at læresveiane var jublande glade for dette forslaget. Dei såg føre seg tunge motbakkar, mykje sveitte, og dei bar nok i seg uro over at dette var eit område som slett ikkje var ufarleg å ferdast i.
Like etter at Jesus hadde sett ut sin kurs mot Jerusalem slik det er omtala i det 9. kap hjå Luk, kan vi i det 10.kap lese om den lovkunnige som ville setje Jesus på prøve, og som spurde Jesus «Kven er så nesten min?».
Då er det at Jesus fortel ei av sine mest kjende likningar der han tek utgangspunkt i mannen som fall mellom røvarar og som fekk hjelp frå den miskunnsame samaritanen.
Og kvar var det overfallet hende? «Ein mann var på veg frå Jerusalem ned til Jeriko. Då fall han i hendene på røvarar» (Luk.10.30)

Jesus skulle til Jerusalem. Ingen tvil. Og heller ingen røvarar på det siste bratte stykket mot byen skulle stogge han. Røvarane venta derimot på han ved målet. I byen. Ved tempelet. Der Guds namn bur!

Men altså, læresveinane stilte ikkje opp til nokon høgtideleg prosesjon i motbakkane som venta. Dei samla seg ikkje til kaffikos og fastelavnsbollar i Jeriko og hadde ei triveleg stund før dei gav seg i veg.
Kanskje er heller stemninga slik Johannes skildrar det i sitt evangelium (Johs 11,16) der Tomas i samband med oppvekkinga av Lasarus sa til dei andre læresveinane: «Vi går med vi òg, så vi kan døy saman med han»[1]
For det er heilt tydeleg at Jesu læresveinar  ikkje på nokon måtte hadde forstått kva som skulle skje. Kva som var i emning. Og det trass i at dette var tredje gongen Jesus tala med dei om heile vitsen med å dra til Jerusalem – nemleg at der skulle han lide og døy.

Orda til Jesus var eigentleg krystallklåre. Men likevel så dunkle og så ubegripelege:
«-alt som profetane har skrive om Menneskesonen skal oppfyllast. Han skal gjevast over til heidningane og bli spotta og mishandla og spytta på, og dei skal piska han og slå han i hel. Og tredje dagen skal han stå opp att.»

Ikkje berre var orda klåre der og då.
Men som Jesus seier - dette har profetane skrive om for lenge sidan også. No skal det gå i oppfylling

Og med det profetane hadde skrive, siktar han bl.a. til profetorda vi har lese i vår gudsteneste tidlegare i dag:
«Sjå, min tenar skal ha framgang, han skal opphøgjast og lyftast opp og bli svært høg.
Slik mange vart forfærde over deg – så øydelagd var han, han likna ikkje ein mann, han såg ikkje ut som eit menneske» (Jes. 52,13-14)

Noko stort er på gang. Noko tungt er på gang. Motbakken ventar. Og når toppen er nådd, vert det berre endå verre.

Den kristne kyrkja står no på terskelen til fastetida. Om tre dagar er det oskeonsdag. Fastetida er i gang frå og med då.
Tradisjonelt har difor denne søndagen, fastelavn, vore ein slags festdag før faste, ein folkeleg dag for feiring og fortæring av god og feit mat. For fasten er tung og lang. Difor fest før faste.

Vi vil ikkje vere festbremser i kyrkja. Folk må gjerne ete gode bollar og kose seg med kakao og kaffi eller brus.
Men vi må våge spørsmålet: Når du slik gleder deg i festen, vil du deretter følgje med vidare inn i lidinga? Opp motbakkane. Tole sveitten, slitet, strevet?
Kanskje ligg det framleis røvarar og ventar mellom Jeriko og Jerusalem?

Opp til Jerusalem. Det er målet for Jesu pilegrimsreise.
Gjennom fastetida skal vi følgje han på ferda mot byen der Guds namn bur i Herrens tempel. No treng vi difor tre dagar på oss til å bremse ned inn mot onsdagen og fastetida.

I fastetida er Jesus ikkje berre på veg til Jerusalem. Han er på himmelveg, rett og slett. Han har noko å undervise sine læresveinar om mens dei er i lag på denne vegen. Han talar med dei om det himmelske. Han må forklare at det er hindringar som kan setje dei utanfor dette riket.

Hindringane ligg i motbakkane. Hindringane ligg i motstanden.

Men Jesus er klår i retning og mål. Han skal opp. Han skal trasse alt som er i mot. Motbakkar og motstand.

Fordi han ber i seg mot. Mot til å fullføre det han er komen for å utføre. «Då tida kom og Jesus skulle takast opp til himmelen, vende han andletet mot Jerusalem; det var dit han ville fara.»

Oppgåva hans vart sett ord på til læresveinane. Utan at dei forstår orda.
«Menneskesonen … skal gjevast over til heidningane og bli spotta og mishandla og spytta på, og dei skal piska han og slå han i hel. Og tredje dagen skal han stå opp att.»

Gjevast over til…
Det er formuleringa Jesus brukar.

I dag skal Jesus gjevast over til deg.
Han som er spotta, mishandla og spytta på.
Han som dei slo i hel.

Blodet som rann. Kroppen som vart broten sund.

Overgjeven til heidningar.  Samstundes gjeven for deg.

I dag skal du få rette handa di ut når du går opp. Ikkje til Jerusalem. Men opp og fram til Herrens altar. I handa di får du «Jesu kropp – gjeven for deg»
I begeret som du rettar fram får du «Jesu blod – utrend for deg»

Han som skulle gjevast over til motstandarar og bødlar i Jerusalem vert gjeven over til deg i det heilage sakramentet her i Arna kyrkje på denne siste søndagen før faste.

Han fullførte kjærleikens motbakke. Han gjekk den tunge vegen i kjærleik til ei menneskeslekt som var aldeles på kant med Gud og hans gode vilje for sin skapning.

Då han nåde toppen av motbakkane steig han samstundes ned i den djupaste fornedring: spotta og mishandla og spytta på, … piska og slegen ihel.

Alt som møtte han var hat og hån og spott. Røvarane frå landevegen mellom Jerusalem og Jeriko hadde søkt seg tilbake til hovudstaden, til Jerusalem. Dei visste kven dei ville ha som sitt offer. Og Jesus visste at dei venta på han ved målet for den lange reisa.

Han er på veg opp «mot Jerusalem; det var dit han ville fara.»
No skal det menneskelege sviket og den forferdelege fornedringa av sjølvaste Gud som vart eit menneske fullførast. Men det heile skal vendast til velsigning og frelse for alle som trur. Alle som trur, sjølv om ein forstår like lite som læresveiane.

Og trua vår kan vi vise med å følgje oppover. Mot Jerusalem.
Trua vår kan vi vise ved at vi går  opp og fram, til Herrens bord der han som vart overgjeven til røvarar vert gjeven for deg i brødet og vinen.
«Sjå, vi dreg opp til Jerusalem»                                          

AMEN

---

[1] Sjå: Skytte/Brander: «Ett år med Jesus II» s. 36f

På veg mot lyset

Kristi openberringsdag III. 03.01.2016
Salhus
2.Kor. 4,1-6

Det er i dag, på Kristi openberringsdag, at den kyrkjelege tradisjonen lar oss møte nokre underlege figurar som etter kvart har fått ein mytisk status mellom folk. Vismennene frå aust. Dei tre heilage kongane vert dei ofte kalla, sjølv om dei slett ikkje var kongar.
I Matteusevangeliet er dei på gresk kalla for mágoi, som skal bety trollmenn eller vismenn, muligens astrologar.
Vi les altså om dei i Bibelen, men der er dei namnlause. Mange har lyst å omtale dei som Kaspar, Melchior og Baltasar. Men dei namna er oppdikta, ikkje noko anna.
Samstundes kan vi sjølvsagt leve med å kalle dei slik.
Særleg i den katolske kyrkje er det spunne mange legender om desse tre karane. Der har dei lært oss å feire dagen til minne om vismennene på 6. januar – trettande dag jul. Det er vel også den dagen dei fleste i vårt land vil rekne julefeiringa for slutt. 

På katolske nettsider kan vi også lese at legenda fortel at Dei heilage tre kongar seinare vart døypte i Persia av apostelen Thomasog deretter vigde til biskopar. Dei skal ha feira jula i lag i året 54, og så døydde dei like etter.

Kva som er sant eller ikkje av dei mange historiene som går omkring vismennene, er ikkje godt å seie. Det spelar lita rolle at det aller meste truleg er dikta opp.
Det viktige for oss i vår kyrkje er å ta inn over oss det som faktisk står om dei i Bibelen.

Dette var dei første pilegrimane som la ut i mørke natta fordi dei hadde sett noko. Eit lys hadde openberra seg for dei. Dei forstod å tyde teiknet inn i deira tid, og dei gav seg i veg mot lyset.

Her hjå oss bytta vi ut dei gamle kalendrane for eit par dagar sidan.
Midt i ei vindfull og regnvåt natt sat vi oppe og såg korleis den belgmørke nattehimmelen i nokre korte midnattsminuttar var opplyst av sprutande lys og fargerikt fyrverkeri. Det var fort over. Og natta var snart like våt og vindfull og mørk som før.

Det kan vi leve med. At denne årlege syklusen vekslar mellom mørke og lys. Vi veit at vi skal byte ut alt det svarte no i desember og januar med sol og lyse netter når kalenderen viser juni og juli.

Men korleis er det med tida vi lever i?
Lenge har vi sett oss tilbake og med forakt stempla fortida som mørk og middelaldersk. Samstundes har vi kalla oss sjølve opplyste og framtidsretta.

Konservatisme er eit fyord. No er det liberal som er moteordet. I alle fall i kyrkjelege samanhangar.

Korleis er det med tida vi lever i?

Som kristne pilegrimar, på ei ferd inn i tida vår, framtida, som er aldeles ukjend, er vi ikkje avhengige av merkelappane som stemplar oss som konservative eller liberale.
Som kristne pilegrimar er vi derimot avhengige av å finne ein kurs som fører oss til målet for ferda vår. Difor treng vi noko som kan lyse for oss på denne vegen.

For tida vår er trugande mørk. Vindfull og våt.
Avisene ved årsskiftet gav oss analysar av alt som skjer rundt oss. Det var ikkje mange lysglimt å få auge på. Det vart tvert om mange mørke ord. Kanskje det mørkaste var ordet redsel.
Så mange er redde ved dette årsskiftet. Redde for det ukjende. Redde for motgang. Redde for økonomi.

Eit nyord dukka også opp. Eit misbruk av eit ord som ber håpet med seg. «Godheitstyranni» kalla ministeren det dei steller med, dei som vil vere gode og opne seg for menneske i naud og vanskar.
Har du høyrt på makan? Ho skulle aldri fått lov å bruke eit så vondt ord.

Tyranni er noko heilt anna enn å vere god. Tyrannane gjer oss redde når dei forfølgjer kristne. Når dei avrettar sine eigne som ikkje trur som dei sjølve. Når dei sprengjer bomber i staden for nyttårsrakettar.

Den kristne kyrkja skal løfte lyset når slike tyrannar sløkkjer håp og framtid for millionar av menneske og driv dei på flukt.
For som vismennene frå aust er det noko vi har sett. Noko som lyser inn i vår tid, og som vil vise veg gjennom ukjend landskap.
Vi har sett Jesus!

Gjennom adventtida speida vi etter han. På julaftan såg vi enno ein gong barnet og mora. Vi høyrde jubelsongen frå Himmelen. Englesongen.
Og juledagen lytta vi til Ordet. Ordet som vart menneske og tok bustad mellom oss.
I dag har vi følgd vismennene til krybba for å sjå barnet på nytt. For å tilbe.
Og det som skin mot oss er lyset. For Gud, som sa: «Lys skal stråla fram frå mørkret», han har late det skina i våre hjarte, så kunnskapen om Guds herlegdom i Jesu Kristi andlet skal lysa fram.
Den store svenske åndelege leiaren, Peter Halldorf, har gjeve ut ei bok som han kallar for «Postilla för et kyrkoår». «Som brann där en eld» heiter boka. Han har mange poeng i ei preike på denne søndagen, over nettopp dette verset, henta frå preiketeksten vår i dag.

-Kva har vi sett? spør Halldorf.
Svaret hans er: Det uskapte lyset, Jesus Kristus, det lys som lyser i verdens mørke og som vert formidla gjennom Anden….
…. Då skjer det forunderlege, seier Halldorf: -Vi tek til å sjå verda med nye auge, slik Gud ser henne, med uendeleg ømheit. Anden er det lyset som reinsar og lyser opp vårt indre for å sjå Guds herlegdom i kvart menneske. Er ikkje dette eit mirakel som kan jamførast med barnet i krybba?
Og Halldorf skriv vidare: - Det er tid for å bryte opp. Også eg vil gje meg ut på ei reise. Eg vil følgje skinet frå den strålande morgonstjerna. … Eg vil reise langt, langt gjennom veglaust land. Utover. Oppover. Innover. Til den staden der Guds herlegdom strålar frå Kristi ansikt og lyser opp hjarta mitt. …. Eg vil at det lyset som lyser i verdens mørke skal strøyme inn i mitt liv og lyse opp mi pilgrimsferd.

I dag samlar den kristne kyrkja seg over heile verda. Vi går inn i openberringstida. Ei tid som her hjå oss ber misjonstanken med seg. Tanken om at bodskapen om det store lyset skal skina over heile verdshimmelen slik at folk kan sjå han som er lyset i verda.
Vi har sett noko vi kan og skal vitne om. Vi har sett noko som har sett seg i vårt hjarte slik at vi tenkjer annleis om dei som vandrar rundt i ei verd der mørkret trugar med å senke seg som eit teppe vi ikkje veit korleis vi skal bli kvitt.
Difor vil vi dele det vi har sett og det vi har fått.
Difor protesterer vi høglytt mot å bli kalla for godheitstyrannar. 

I lyset frå orda som Paulus skriv til kyrkjelyden i Korint, så står tida vår fram slik det kanskje er rettast å kjenne den, nettopp ved dette årsskiftet, og på denne openberringsdagen:
For guden i denne verda har blinda forstanden til dei vantruande, så dei ikkje ser lyset som strålar frå evangeliet om Kristi herlegdom, han som er Guds bilete. Vi forkynner ikkje oss sjølve, vi forkynner Jesus Kristus som Herre og oss som dykkar tenarar, for Jesu skuld. 

Det strålar eit lys frå evangeliet.
Det strålar eit lys frå barnet i krybba.
Det er Kristus som lyser for oss. Det er Kristus som lyser mot oss.
Det er han som er Herre i våre liv. Det er han som er Herre i kyrkja sitt liv. Kunnskapen om dette løftar oss vidare på vår pilegrimsferd gjennom eit mørkt og skuggefullt landskap.
Vi kjenner oss ikkje heilt trygge kvar gong vi kjem til ein sving på vegen der vi ikkje ser kva som ventar oss bak svingen. Men då løftar vi blikket og ser at det lyser der framme ein stad. Alt er ikkje mørkt. Difor vågar vi oss vidare i trass og tru. Steg for steg, Kanskje listande varsamt i dei knappaste svingane og langs dei djupaste avgrunnane.

 Men vi er på vandring og får erfare at det går godt. Mørkret får ikkje det heile og fulle overtaket. Vi vert minna igjen og igjen om sanninga frå juledagens mektige evangelium:
Lyset skin i mørkret, og mørkret har ikkje overvunne det. (Johs 1,6)

 Vi minnest dei tre vismennene på denne søndagen. Desse første pilegrimane som la ut i mørke natta fordi dei hadde sett noko. Eit lys hadde openberra seg for dei. Dei forstod å tyde teiknet inn i deira tid, og dei gav seg i veg mot lyset.

Vi vil følgje dei inn i det nye året. Inn i vår tid. Inn i vår framtid. Då er vi på veg mot lyset!
AMEN

JULEGLEDE?

2.juledag/Stefanusdagen - III. 2015
Gjerstad kyrkje
Johs. 16,1-4a

[Spesielt interesserte vil raskt kunne sjå at denne preika er bygd over same utgangspunkt som preika for julaftan. Mange avsnitt og setningar er identiske - likevel er preikene ulike og tilpassa ulike dagar i kyrkjeåret]


Finst eigentleg den idyllen vi har gjort jula til?
For er det noko vi kan i dette landet vårt, så er det å lage juleidyll.
Knapt nokon teiknar eit vakrare og meir innbydande julekort for oss vestlendingar enn sunnfjordingen Jakob Sande som har gjeve oss julesalmen “Det lyser i stille grender”.

Det er som vi ser dei for oss, julelysa frå husa langs fjordar, i dalane våre og innunder fjella.
Til og med i ei julehelg som slett ikkje er kvit, og som har temperaturar der jula kan forvekslast med juli, så kjenner vi juleidyllen og julefreden.

«Det lyser i stille grender
av tindrande ljos i kveld,
og tusene barnehender
mot himmelen ljosa held.»

Alle julehelger ber gleda med seg. Julegleda. Det handlar om barnet som kom frå Gud. Om barnet som var Gud. Men det var også eit menneske. Lite. Nyfødd. Hjelpelaust overgjeve til to varme omsorgspersonar som Bibelen teiknar opp for oss med glansfulle strekar. 

Våre julehelger ber glansen i seg. Idyllen. Vi tek med oss strekane frå Bibelens teikningar av det som hende.
Vi gjer oss førestillingar om korleis det såg ut. Barnet.
Korleis dei såg ut. Foreldra.
Korleis det såg ut i Betlehem. Fødestaden.
Og då skapar vi idyll. Vi lagar jula til ein idyll. Og er det ikkje fint nok, så strør vi på med lys og fargar. Med gåver og mat. Med drikke og fest.

Men så møter den 2.juledagen oss. Brutalt nedbrytande av vår heimesnekra juleidyll.
Det er litt vanskeleg å setje ord på det, men eg må opne munnen og ytre at våre julehelger truleg er tufta på eit bedrag av idyll. Men vi let oss gjerne bedra. For det er behageleg. I bedraget er det rom for å byggje inn alt vi skulle ynskje var veltilpassa, idyllisk, -gjerne innskrive i ein norsk julesalme med lys i stille grender.

2.juledag kallar vi også for Stefanusdagen. Vi feirar dagen til minne om den første kristne martyren – han som vart steina til døde fordi han ikkje ville gje opp sitt vitnemål om Jesus, som han trudde på.
I kyrkjene våre vert vi i dag møtte av ord frå Jesu eigen munn, der Jesus er tydeleg på at det kan koste å følgje han. Til og med kan det koste livet. «-det kjem ei tid då kvar den som slår dykk i hel, trur han gjer Gud ei teneste» seier Jesus til læresveinane.

Høyrer dette eigentleg heime på ein av juledagane, tenkjer du?
Då vil eg gjerne hjelpe oss alle til å tenkje om att. Og til å dukke ned i det vi veit om jula og følgjene av jula, slik Bibelen vitnar om det. Då vert det temmeleg kjapt tydeleg at det ikkje er eit for sterkt ord å snakke om at all vår idyll som vi freistar å tufte vår julefeiring på, nokså snart kan vise seg å kvile på – nettopp: Eit bedrag.

Vår julehelg i år er farga i nye fargar. For filter etter filter er plukka bort frå augo våre, slik at andre nyansar av det som hende i dei dagane også kjem inn i lyset. Vi kan sjå meir. Sjå at det har hendt uendeleg mykje, også rundt oss sidan sist vi feira jul.
Det siste året har vore så dramatisk at julefargane har skifta sidan i fjor.

Julehelga dette året skal som alltid lysast opp av orda om det som hende då Jesus vart fødd til jubel og englesong i Betlehem. Då kom han til oss som

«-barnet, Guds son, vår sonar,
som døden for evig batt»

Men så tok ting til å hende. Etter fødselen i Betlehem. Mens barnet enno var lite. Framleis som nyfødd å rekne. Men allereie stort som menneske. Så stor at kongen, Herodes, sjølv vart liten. Så liten at han krympa menneskeverdet sitt til ein despot. Han sette i gang ein av dei verste terroraksjonar historia kjenner til. Barnemordet i Betlehem.

Difor må eg bruke mi julehelg i år til å tenkje på at slik vart barnet og foreldra flyktningar. I Matteusevangeliet kan vi lese korleis Josef og Maria og Jesusbarnet vart ein flyktningefamilie som for ei tid rømde til Egypt. Dei måtte bort frå despotiet for å berge liv. Eit liv som seinare skulle ofrast for alle oss som vil feire jul i år. 

Julehelga som møter oss i år, er ikkje berre full av glans og glitter, men også fylt av sot og røyk som vårt lokalsamfunn heime i Lindås, ikkje lenger unna enn i dykkar nabokommune, presterte å by til dei som flyktar frå despoti, krig og redsle nett no.

Kan julehelga bere glede med seg, også dette året?
Heldigvis – ja! For juleglede er større enn vondskap, dumskap og redsle for framande.
Juleglede er tufta på engleord om ei glede for heile folket. For alle oss som har lagt vår julefeiring hit til i kyrkja.

Men ei glede vert alltid større når vi deler den med andre.
Difor deler vi gåver med kvarandre når vi feirar Jesu fødsel.
Difor skal vi dele fridom og tryggleik med dei som rømer frå despoti og livstrugande forhold akkurat dette året.

I år møter vi dei, dei som rømer frå eit heimland tett ved Betlehemsmarkene der himmel og jord vart lyst opp av englenærvær den aller første julenatta.
Julegleda og englesongen frå Betlehem er for alle. Anten vi kjenner jula som full av glans og glitter og lukt av pinnekjøt, eller om vi har lukta av bomber og røyk med oss i kleda når grenser vert kryssa.

Nokre av dei som slik flyktar frå krig og redsle er kristne.
At den kristne kyrkja i Syria og andre land i denne regionen er i ferd med å verte utsletta, viser at Jesu ord til sine etterfølgjarar ikkje var for sterke. Jesus var tydeleg på at forfølgingar måtte kome. Dei skulle kome. Slik han vart forfølgd heilt frå han som nyfødd måtte flykte til Egypt.

 Og i dag er det altså slik at med seg på flukt frå valden i Midtøsten, følgjer mange som slett ikkje trur på Jesus som sin frelsar. I Islam anerkjenner dei rett nok Jesus som ein viktig profet. Men samstundes ser vi at ytterleggåande muslimar gjerne viser fram korleis dei avrettar både kristne og muslimar som ikkje trur sterkt nok.

Tida med martyrium er slett ikkje over.
Men i vårt land kan alle vere trygge. Trygge for liv.
Og enn så lenge – trygge i vår tru.

Samstundes ser vi at også rundt oss, så skjerpest frontar.
Nokre brukar vald og brann mot dei som trur annleis. Mot den kristne kyrkja brukar dei sterke ord. Til dels hatefulle og nedsetjande ord.
Les kva som står i kommentarfelta på Internett når kristne tradisjonar og kristen julefeiring er tema. Det er til å verte oppgjeven av. Diverre vert også nokre redde av det som står å lese. Det er heller ikkje kjekt å tenkje på at det gjerne kan vere naboen din som gøymer seg bak eit anonymt kallenamn.

Du kan få med deg ein liten smakebit om oss prestar, henta frå eit kommentarfelt i Dagbladet ein av dei siste dagane før jul:

dagens prester er …. så djevelsk selvtilfrede, når de møter en fattig man smiler de med slangesmilet sitt og sier stakkars deg til mannen, åsså kjører dem den file bilen sin hjem til frua og alle vennene sine mens de propper munnhulen sin full av kaker og kaffe, også ber de litt til Jesus når de får vondt i magen av alle kakene. Åsså skriver de brev til staten og vil ha mere lønn for de må ha nye møbler på hytta si. Åsså kaller dem Jesus for kammeraten sin, den eneste forskellen på prester i dag og middelalderen er at de ikke lenger brenner dem de ikke liker på levende bål.

Heldigvis er slik verbal motstand tilnærma problemlaus å leve med.
Men er det eit varsel om at hatet til slutt kan koke over og gje seg meir dramatiske utslag, også her hjå oss? Det har allereie kokt over for nokre som må forhalde seg til at flyktningar og framande er ein del av vår nye kvardag.

Denne julehelga har eg fått møte Jesus på ein litt ny måte. Eg har fått juleglede slik eg alltid har det i høgtida. Eg har fått sjå at mi juleglede er for han som kom til oss under englesong og jubel julenatt. Han veit kven vi er, alle vi som helsar han.

Han ser «tusene barnehender» som held sine lys mot himmelen.
Han ser dei som speidar mot nord og desse lysa, på veg gjennom ei mørk natt i ei mørk tid. Han ser dei, for han var nemleg som ein av oss. Til og med var han ein flyktning!

AMEN

JULEGLEDE

 

Julaftan 2015
Brekke kyrkje
Luk, 2,1-20

 
Det er ikkje langt frå Sogn til Sunnfjord. Frå Gulen til Gaular. I Gaular var eg prest i ti år. Difor har eg køyrt tallause gonger mellom Sognefjorden og Lindås der eg kjem i frå, der eg hadde hytta mi i alle år eg budde i Sunnfjord, og der eg altså bur no. Eg har køyrt forbi på vegen på andre sida av Instefjorden og sett over til kyrkja her i Brekke.  Fordi Brekke stort sett alltid har vore ein stad til å køyre forbi, så veit eg ikkje veldig mykje om Brekke, anna enn at eg hugsar år tilbake, og ein del timar i ferjekø på veg nordover.
Endeleg vart det tid for meg til ikkje å fare forbi Brekke. Men til å stanse her ei lita stund. Kunne eg funne ein betre rasteplass langs vegen enn her i kyrkja i Brekke på sjølvaste julaftan?
Takk for at eg får stogge litt i lag med dykk i dag.

 Så er det altså slik at Gulen og Gaular, og Brekke og Sande, der eg budde, har ein felles ting i lag: Vi er naboar til Fjaler og til Dale der diktaren Jakob Sande var frå. I Sunnfjord er Jakob Sande helten no ved juletider. Han som tende julelys i stille grender.
Kanskje er det slik her og? I alle fall song vi den uendeleg vakre salmen hans til innleiing av julefeiringa her i bygda.

Denne mest vestlandske salme av alle salmar, har gleda med seg. Julegleda.

«Og glade med song dei helsar
sin broder i himmelhall,
som kom og vart heimsens Frelsar
som barn i ein vesal stall.»

Alle julehelger ber gleda med seg. Julegleda. I dag handlar det om barnet som kom frå Gud. Om barnet som var Gud. Men det var også menneske. Lite. Nyfødd. Hjelpelaust overgjeve til to varme omsorgspersonar som Bibelen teiknar opp for oss med glansfulle strekar.  

Våre julehelger ber glansen i seg. Idyllen. Vi tek med oss strekane frå Bibelens teikningar av det som hende.
Vi gjer oss førestillingar om korleis det såg ut. Barnet.
Korleis dei såg ut. Foreldra.
Korleis det såg ut i Betlehem. Fødestaden.
Og då skapar vi idyll. Vi lagar jula til ein idyll. Og er det ikkje fint nok, så strør vi på med lys og fargar. Med gåver og mat. Med drikke og fest.
Og for alt eg veit så er det kanskje ein og annan her i den våtaste av alle bygder i landet vårt som framleis drøymer om at jula skal vere kvit. Det er i alle fall ein illusjon dette året når det er omtrent same temperatur i jula som i juli. 

Det er litt brutalt å seie det, men eg vågar å opna munnen og ytre at våre julehelger truleg er tufta på eit bedrag av idyll. Men vi let oss gjerne bedra. For det er behageleg. I bedraget er det rom for å byggje inn alt vi skulle ynskje var veltilpassa, idyllisk, -gjerne innskrive i ein norsk julesalme med lys i stille grender.  

Men vår julehelg i år er farga i nye fargar. For filter etter filter er plukka bort frå augo våre, slik at andre nyansar av det som hende i dei dagane også kjem inn i lyset. Vi kan sjå meir. Sjå at det har hendt uendeleg mykje, også rundt oss sidan sist vi feira jul.
Det siste året har vore så dramatisk at julefargane har skifta sidan i fjor.

Julehelga dette året skal som alltid lysast opp av orda om det som hende då Jesus vart fødd til jubel og englesong i Betlehem. Då kom han til oss som 

«-barnet, Guds son, vår sonar,
som døden for evig batt» 

Men så tok ting til å hende. Etter fødselen i Betlehem. Mens barnet enno var lite. Framleis som nyfødd å rekne. Men allereie stort som menneske. Så stor at kongen, Herodes, sjølv vart liten. Så liten at han krympa menneskeverdet sitt til ein despot. Han sette i gang ein av dei verste terroraksjonar historia kjenner til. Barnemordet i Betlehem.

Difor må eg bruke mi julehelg i år til å tenkje på at slik vart barnet og foreldra flyktningar. I Matteusevangeliet kan vi lese korleis Josef og Maria og Jesusbarnet vart ein flyktningefamilie som for ei tid rømde til Egypt. Dei måtte bort frå despotiet for å berge liv. Eit liv som seinare skulle ofrast for alle oss som vil feire jul i år.  

Julehelga som kjem oss i møte i år, er ikkje berre full av glans og glitter, men også fylt av sot og røyk som vårt lokalsamfunn heime i Lindås, ikkje lenger unna enn i dykkar nabokommune, presterte å by til dei som flyktar frå despoti, krig og redsle nett no.  

Kan julehelga bere glede med seg, også dette året?
Heldigvis – ja! For juleglede er større enn vondskap, dumskap og redsle for framande.
Juleglede er tufta på engleord om ei glede for heile folket. For meg og for deg som vil starte vår julefeiring i lag i kyrkja.

Men ei glede vert alltid større når vi deler den med andre.
Difor deler vi gåver med kvarandre når vi feirar Jesu fødsel.
Difor skal vi dele fridom og tryggleik med dei som rømer frå despoti og livstrugande forhold akkurat dette året.

I år møter vi dei, dei som rømer frå eit heimland der Kvirinius ein gong var landshovding, ikkje langt frå Betlehemsmarkene der himmel og jord vart lyst opp av englenærvær den alle første julenatta.
Julegleda og englesongen frå Betlehem er for alle. Anten vi kjenner jula som full av glans og glitter og lukt av pinnekjøt, eller om vi har lukta av bomber og røyk med oss i kleda når grenser vert kryssa.  

Denne julehelga skal mi juleglede vere over at han som kom til oss under englesong og jubel julenatt, - han veit kven vi er, alle vi som helsar han.

Han ser «tusene barnehender» som held sine lys mot himmelen.
Han ser dei som speidar mot nord og desse lysa, på veg gjennom ei mørk natt i ei mørk tid. Han ser dei, for han var nemleg som ein av oss. Til og med var han ein flyktning!

God jul, i glede over at Frelsaren er fødd!

AMEN

Vitnemål

Tekst for 3. s. i adventtida III - 15.12.2015
Bergen fengsel
Johs. 5,31-36

Det er ein litt uvanleg situasjon for meg å møte dykk som er på denne gudstenetsta.
Fengselet er ein stad der ingen av oss har lyst å hamne. Eg har vore innom her nokre gonger, og må innrømme at eg har liten lyst å hamne her mot min vilje.
Men no møter eg dykk som av ulike grunnar er her. Noko hende, og det vart ei sak mellom deg og samfunnet som gjorde at du fekk eit kortare eller lengre opphald her. Kva det var, veit eg ikkje, og det kan vere nett det same.
Men før det vart tale om fengselsopphald var det også eit møte med det norske rettsapparatet.
Eg håpar verkeleg at du opplevde det som rettferdig, sjølv med ein dom mot deg som resultat.

I ei rettssak spelar vitneutsegn alltid ei vesentleg rolle.
Nokre slike vitnemål kan tale til din fordel. Andre kan tale mot deg. Men det er viktig kva vitna har å seie.
Og andre sine vitnemål tel meir enn dine eigne ord om deg sjølv.

Det er slike vitneutsegn Jesus tar fram som eksempel for oss alle i dei orda vi har lese frå Bibelen i dag. Dette er dei same orda som vart lesne i kyrkjene våre over heile landet sist søndag, 3. s. i adventtida.

Då sa Jesus: «Dersom jeg vitner om meg selv, er mitt vitneutsagn ikke gyldig. Men det er en annen som vitner om meg, og jeg vet at hans vitneutsagn om meg er sant»
Med desse orda introduserer Jesus slektningen sin, Johannes.
I Bibelen møter vi Johannes, døyparen Johannes, som det store vitnet som heile tida snakkar om kven Jesus er.
Jesus seier at Johannes «har vitnet for sannheten».Det er sanninga som er avgjerande i rettssystemet vårt. Om det er sant at nokon har sett seg ut over samfunnet sine lovar og reglar, så har det konsekvensar. Dette veit alle de som eg møter i dag noko om.
Men om det er sant at storsamfunnet, via politi og rettsapparat, rettar skuldingar som er urette mot eit menneske, då er det veldig viktig at det kan stå fram eit vitne som kan sette lyskastaren på det som verkeleg hende, slik at det kan fellast ein frikjennande dom.

Johannes er ein lyskastar. Han er ein lampe, seier Jesus, og brukar slike ord: «Johannes var en brennende og skinnende lampe, og for en tid ville dere glede dere i lyset fra ham.»
Men Johannes si oppgåve var å fokusere med sitt lys på kven Jesus eigentleg var. Johannes gjekk i førevegen for Jesus og rydda vegen for han som kom nokre steg etter han.

Ved ein anledning såg Johannes at Jesus kom mot han. Då løfta Johannes handa og peika på Jesus slik at alle som var rundt han snudde seg og feste augo sine på Jesus. Og med buldrande predikantstemmen forkynte Johannes kven Jesus var: «Se, Guds lam, som bærer bort verdens synd!» (Johs.1,29)

I dag håpar eg at også eg som står her som prest i dette fengselskapellet kan vere eit vitne om Jesus. Ein som reflekterer lyset frå den lampen som Johannes var slik vi alle får auga på Jesus, han som ber bort verdens synd.

Det er han som kan gjere noko med alle mine synder. For du kan vere trygg på at presten ikkje er ein mindre syndar enn den som sit i fengsel. Kanskje har eg halde meg på rett side av lovane i Norge. Eg har sluppe unna rettssak og at eit anklagande vitnemål førte ein fellande dom over livet mitt.

Men eg veit at for Guds domstol må eg stå fram med skuld som svir i samvitet mitt. Då treng eg at nokon kan ta dette frå meg og bere det bort. Eg treng å bli frikjøpt frå den evige dom. Eg treng å bli frelst. 

Difor lyttar eg til Jesu ord: «Dette sier jeg for at dere skal bli frelst»
Difor tek eg til meg vitnemålet frå han som ryddar veg for Jesus, og som seier om Jesus: «Se, Guds lam, som bærer bort verdens synd!»
Det han vi alle skal sjå på i dag.
Og på den yttarste dag, på dommens dag, vil dette bli det aller viktigaste vitnemålet:
«- Eg har teke bort verda si synd. Eg har teke bort dine synder.»
AMEN

Domssøndagen/Kristi Kongedag II. 22.11.2015

Eidsvåg

Matt.25, 1-13

 

Vekkingsmøte tala dei om rundt om på bygdene før i tida.

Vekkingspredikantar drog frå bedehus til bedehus og tala med stort alvor og djup innleving. Bodskapen var ikkje til å misforstå: Dommens dag er nær. Vend om, før det er for seint!
Av og til fall denne bodskapen i grøderik jord. Folk lytta. Folk tok det inn over seg. Vekkinga braut ut og kunne setje store bygdelag, ja til og med heile byar, på ende.

Det er ikkje ei fjern fortid vi talar om no. Mange av oss har sett det på nær hald, kanskje til og med vore ein del av det med eige liv.  

Det var ingen som gjekk til kyrkje her i Eidsvåg denne søndagen med forventning om at dette skulle vere eit vekkingsmøte. Forventninga var vel kanskje at dette skulle vere ei gudsteneste av det vanlege slaget – trauste salmar, velkjende bøner, fellesskap ved nattverdbordet, og kanskje ei presteleg preike ein kunne hugse til ein kom heim att til middagen. Og nokre registrete kanskje at eit avgåande menighetsråd skal takkast av og eit nytt skal presenterast for kyrkjelyden.

Det kjem nok til å bli ein ganske vanleg gudsteneste, for ikkje ein gong presten ser for seg at denne gudstenesta skal ha ei form som minner om dei gamle vekkingsmøta.  

Men når bibelordet har fått arbeide med meg som står her som predikant på denne siste søndagen i kyrkjeåret, som vi no kallar for domssøndagen, eller også: Kristi kongedag, så kjem eg ikkje utanom at det eg framfor alt skulle ynskje meg som ei overskrift og eit symbol for oss alle denne dagen – det er ei vekkarklokke.
I dag burde kyrkjeklokkene fått kvile, og så skulle ei god, gammaldags skramlande vekkarklokke innleia samlinga vår, før kantor tok over med eit preludium som blåste støvet ut av alle krokar i kyrkjerommet.
For i dag handlar det om å vakne. Om å vere vaken slik at ein er førebudd på det store, alvorlege og tankevekkjande som dei gamle lekpredikantane var så viljuge til å tale om: Dommens dag!

Kvar gong vi møtes til gudsteneste, så seier vi fram vår truvedkjenning. Om Jesus Kristus heiter det som kjent i truvedkjenninga: Han ”- fòr opp til himmelen, sitter ved Guds, den allmektige Faders høyre hånd, skal derfra komme igjen for å dømme levende og døde”
Jesus skal kome att. Det er vår kristne tru – grunna på tydlege skriftord i Bibelen.

Heilt frå den aller første kyrkja har dei truande grunna på dette. Dei har venta. Dei har lurt på: Kjem han ikkje snart? Og mange, mange har brukt desse tankane til ikkje berre å spekulere på framtida, men til å tè seg spekulativt. Både forfattarar, filmskaparar, og ikkje minst prestar og predikantar har med bakgrunn i dette skapt skræmande og krasse domedagsskildringar og angstskapande framtidsscener.  

Slik ville ikkje Jesus det skulle vere.
Om vi la merke til dei to tekstane vi også har lese i gudstenesta i dag, så ser vi at i vår venting på at Jesus ein gong skal kome att, så handlar det om å ha visdom. Det handlar om å ha kunnskap og innsikt. Det stod ord om å leve som ein kristen ved å leve eit liv som er Herren verdig, og om å leve uthaldande og med tolmod. Og ikkje minst har vi lese om å kunne takke Far med glede, som Paulus skriv til kolossarane.  

På denne søndagen vil ikkje Jesus at hans kyrkje skal forfalle til ei samling menneske som i uforstandig panikk handlar som dei fem uforstandig brudejentene gjorde. Dei var rett og slett ikkje ferdige til å gjere det dei skulle når vekkarklokka ramla. Dei forsov seg på bryllaupsdagen. Difor vart det katastrofe og elende.

Men Jesu Kristi kyrkje skal aldri sove.
Kyrkja er kalla til å vake og be. Til ei kvar tid!

I Lukas 21,36 uttrykkjer Jesus kyrkja sitt kall i møte med det som har med dommens dag å gjere på denne måten: ”- Våk hver tid og stund og be om å få kraft til å komme velberget fra alt det som skal hende, og bli stående for Menneskesønnen.» 

Vak og bed!
Den som vaker og bed i lag med den kristne kyrkja kan trygt sove om natta.

Den som vaker og bed er del av eit fellesskap som til ei kvar tid held lampane brennande, også når vi treng vår kvile og vår fråkopling.
Knapt nokon har uttrykt dette så glimrande som salmediktaren John Ellerton i salmen ”Den dag du gav oss er til ende”. (NoS nr. 820) I salmens 2.vers heiter det:  

Takk at din kirke aldri sover!
Mens jorden ruller uten stans,
ditt folk i vekselsang deg lover
for nattens ro og dagens glans.  

Vi skal sove når vi treng det. men vi skal likevel vake i lag med vår kyrkje.
Vake og be. Be og vake.  

Dei fem kloke brudejentene var i lag om å syte for at dei hadde olje på lampane når kallet til å bryte opp lydde. Når brudgommen var ved døra, var dei ferdige. Sjølv om det hende midt på natta. Ein liten flokk kunne hjelpe kvarandre til å vere budd, også på den tida då det var aller tyngst å halde seg vaken.  

Slik er det å halde saman i ein kyrkjelyd. Kanskje er vi ikkje alltid så mange. Men vi møter fram, trufast, søndag etter søndag for å ta til oss frå oljekjelda. For å styrkje oss ved Ordet og av sakramenta. For å oppmuntre kvarandre til å vente med tolmod, til å vake og be. Det er den vesle flokken som held lyset brennande.

Må du aldri forakte den. Må du alltid søkje inn til den flokken. Elles kan det verte naudsynt for deg å lese nøyare om lagnaden dei fekk, dei fem som ikkje heldt seg med olje, som sløva bort og var ubudde. Det er vondt å lese. Men orda som står om dei fem uforstandige er ikkje sette der for moro skuld. Det er Jesu ord til si kyrkja også desse orda. Det er hans åtvaring om konsekvensane av å sløvne bort, av å gløyme at vekkarklokka faktisk er oppfunnen.

Men lat oss ikkje late som om ikkje også den kristne kyrkja kan verte søvnig når tida går, når ventetida vert uendeleg lang, og visjonar falmar og sloknar.
Vi lever i ei tid der dei kristne og den kristne kyrkja vert så bombardert med inntrykk, med påverknader, med krav og med påstandar, med skuldingar og med forakt, at det ikkje er det minste merkeleg om både einskildpersonar og heile kyrkjesamfunn vert så trøytte at søvnen tek over. Ein kjenner på trongen på kvile frå alt dette.

Men då er ikkje løysinga å trekkje seg inn i seg sjølv.
Då er løysinga å søkje saman i eit samfunn som har Han i sentrum som heile tida kviskrar oss i øyra med ei mild og myndig stemme: Vak og bed!  

I kyrkja, i fellesskapet, er vi der for kvarandre. Som enkeltpersonar kan vi kvile ut. Men som fellesskap held vi lampane brennande og lar lyset skine inn over oss. Vi vågar å stille livet vårt slik i den lyskjegla som fell på oss, at det går an å sjå det i våre liv som gjer at ein dårleg vane vert til ei syndig last som fører meg bort frå Gud, som tørkar ut oljekjelda og leier meg inn i flokken av dei uforstandige.  

Når enden av denne tida nærmar seg slutten, når dommens dag står for døra, så teiknar Bibelen opp for oss to parallelle scenarium. På jorda vil turbulensen auka, uroa breia seg og stresset og kavet vert påtrengjande.

Men under denne overflata gjer Den Heilage Ande sitt løynde verk i ein kraftig understraum.

Og den som lever livet sitt her, i denne Andens straum, ser andre ting enn dei som berre ser det overflatiske, det glansfulle, det spektakulære. I same andedrag som ein les i Apgj. 2.20 om at ”Solen skal forvandles til mørke og månen til blod før Herrens dag kommer, den store og strålende,” så står det i Apgj. 2,17 at ”I de siste dager skal det skje, sier Gud, at jeg øser ut min Ånd over alle mennesker. ” 

Når Jesus talar til læresveinane sine, og til den kristne kyrkja, om framtida, og om enden av tida, om dommens dag, så vil Jesus forme ei livshaldning hjå oss som er prega av frimot, av at vi vaker og ber og av at vi er fylte med kraft frå Anden.

Jesus vil ikkje at vi skal gje oss av med endelause spekulasjonar og fantasifulle framstillingar av dom og undergang. Det skaper ikkje noko anna enn frykt.

I staden vil Jesus at det skal skapast frukt. Han vil gjere ditt og mitt liv, livet til den kristne kyrkja her på denne staden, i vårt land og i heile verda til eit liv i bøn og forventning om at ein gong lyder ropet: ”Brudgommen kommer!” – og då er vi klar til å svare med glede, slik det står i Bibelens siste kapittel: ”Ånden og bruden sier: «Kom!» Og den som hører det, skal si: «Kom!» Den som tørster, skal komme, og den som vil, skal få livets vann uten betaling. (Johs åpb 22,17)

AMEN

"Jeg står for Gud som allting vet.."

Bots- og bønedag II.  25.10.2015.  Hamre kyrkje Luk 18,9-14

 

Min inngang til denne søndagen og denne preika vart litt uvanleg.
For eg var i fengslet denne veka. I det store Bergen fengsel der to av mine medarbeidarar er fengselsprestar. Og i Bjørgvin fengsel, eit steinkast unna, jobbar endå ein fengselsprest. Saman med ein teologistudent i praksisopplæring sat vi altså fem i lag i kapellet i Bergen fengsel og diskuterte denne søndagens tekst.
Teksten for Bots- og bønedagen.

Bot og bøn. Anger og bot. Oppgjer med skuld og skam.
Eit fengsel må vel vere rett ramme for å tenkje på, og å snakke om slike tema?
For det her vi finn dei, dei som samfunnet må ta hand om i kortare eller lengre tid fordi dei gjorde det som ikkje var lov. Her må dei vel finnast dei som treng å gjere bot? Dei som framom alle oss andre har grunn til å be om tilgjeving.

 

Vel, alt er ikkje like sjølvsagt når vi slepper orda frå Jesus inn over oss.
Likninga om farisearen og tollaren vart ei sterk likning for oss prestane som samla oss i fengselskapellet.
Etter kvart gjekk det opp for oss at å når vi skal fram for Gud med bøn og i bot, treng det ikkje vere så stor skilnad mellom fangen på cella og presten i kapellet.

 

"To menn gjekk opp til templet for å be"

Tenk om det var dette som var det vanlege for strilar, og for bergensarar, for folk som bur i blokk i Åsane eller på ein bondegard på Osterøy? Eller for den saks skuld – bak ein høg fengselsmur med tunge portar og mange kameraauger som ser det meste.
Tenk om det var stor trafikk til tempelet – altså til kyrkja eller kapellet for å be?
Tenk om våre bedehus var fulle av menneske som brukte huset slik namnet på huset tilseier? Til bøn.

 

Vi bur i eit land som kallar seg kristent, men vi har ikkje anna enn fnysande forakt til overs for t.d. muslimane som bur her i landet vårt og som fleire gonger dagleg bøyer seg i bøn til den gud dei trur på. Her hjå oss er vi så sjenerte for å vise at vi av og til ber ei bøn til vår Gud, at det hadde vore betre for dei fleste av oss om vi hadde vorte kledd nakne framfor ei stor folkeforsamling.

 

Det er sant å seie lite av bøn, i alle fall av offentleg bøn og offentleg gudsdyrking, mellom Ola og Kari Nordmann. Vi kjenner Jesu ord i Bergpreika: ”når du vil be, gå då inn på rommet ditt og lat att døra og be til din Far som er i det løynde...."

Heldigvis er det enno slik at folk ber, men vi ber på rommet eller i det løynde, ikkje i templet eller kyrkja. Og vi gløymer lett at når Jesus formana oss til å gå inn i lønnkammerset vårt for å be, så var det for å åtvare oss mot hyklerisk bøn som vart boren fram for at menneske skulle sjå kor from bedaren var, ikkje for at Gud skulle lytte til nauda bak bøna.

 

Og då er vi akkurat ved sentrum for det det handlar om når vi høyrer om farisearen og tollaren som gjekk til templet for å be.  Farisearen var ein hyklar. Ein som hadde eit føremål med bøna - å vise seg fram som ein prektig og from kar som fiksa livet sitt på ein fortreffeleg måte.

Det bølgjer  av avsky i dei fleste av oss når vi høyrer farisearens kvalme bøn - til og med formulert som ei takkebøn: «Eg takkar deg, Gud,  fordi eg ikkje er som andre menneske, dei som svindlar, gjer urett og bryt ekteskapet, eller som den tollaren der...."

 

Var det verkeleg naudsynt for Jesus å lage ein så overdriven karikatur av ei bøn, når Jesus skulle fortelja oss denne likninga?

Kanhende er ikkje slike bøner det største problemet for folk i kyrkja på denne søndagen. Det var annleis i Jesu samtid. Farisearar av denne typen gjekk høgst levande omkring og var ei skam for det religiøse livet den gongen.

 

Men kva med oss på Osterøy i 2015? Finst det farisearar mellom oss?
Kan hende gjer det det. I alle fall dersom vi kunne granska dei innarste hjartekrokane til folk. Men det er langt mellom denne typen som verkeleg står offentleg fram. Det er inga vits i å bruke denne preika til å åtvara mot å verte som farisearen.

Men lat oss sjå nærare på tollaren.

Det er han kristenfolket i Norge er opplærte til å likna.

Tollaren stod langt nede; han ville ikkje ein gong lyfte augo mot himmelen, men slo seg for bringa og sa: "Gud, ver meg syndar nådig!"

Kyrkjefolket har lært denne leksa. Og godt og rett er det. I alle fall den delen som går på å rope til Gud i naud over syndene sine.
Før denne preika song vi den gamle salmen som startar slik: 

"Jeg står for Gud som allting vet,

og slår mitt øye skamfull ned,

jeg ser min synd at den er stor

i tanker gjerninger og ord.

Det meg igjennom hjertet skjær.

O Gud, meg synder nådig vær!"                                (NoS nr.697, v.1) 

Vi vil løfte fram denne haldninga, denne sjølverkjenninga av eigne synder som sjølve vegen inn til Guds nåde og tilgjeving. Som tollaren bar fram sitt audmjuke skriftemål, slik skulle vi også gjere det i våre liv.

Likevel er det naudsynt, med denne teksten føre oss, å vise at også tollaren kan verte ein figur som vi på falske premissar freistar å etterlikne. Det er slett ikkje alltid syndenaud som gjer at vi stiller oss bak alle andre og slær augo beskjedent ned. Derimot er det unnvikande "fakter" for å sleppa unna oppgåver og kall som Gud kunne ha brukt oss til.

I kyrkjene våre er det sikkert som lås at det er dei bakarste benkene som fyllest først opp. Ingen går fram. Tenk om nokon såg meg!

I kyrkjelydane er det massevis av "gode gjerningar" som aldri vert gjort. Tenk om nokon trudde at eg framheva meg sjølv ved å gjere noko nyttig!

Og mange gonger når det er viktig å få vite kva folk meiner og tenkjer om saker og ting, så er det taust som i ei gravferd. I forsamlinga er det lettast å tenkjae "Nei, lat ikkje eg stikke meg fram."

Men ved kjøkkenbordet, på kyrkjetrappa, i telefonen, der har ein tydelege nok meiningar om alt som ikkje fell i smak. Og der er det heller ikkje vanskeleg å setje eit solid stempel på den som var så "syndig" å målbere andre tankar enn dei ein sjølv tagde inne med. 

"Til nokre som stolte på at dei sjølve var rettferdige, og såg ned på alle andre”, fortalde Jesus denne likninga."

Slik vert teksten vår innleia. På Jesu tid hadde likninga fram for alt adresse til farisearane som i sjølvhøgtideleg arroganse dyrka sin Gud på aldeles feile premissar.

Hjå oss er det kan hende rettare om dei lyttar godt, dei som dreg seg unna ansvar og oppgåver og som på falske premissar stikk seg bort i den store anonymitet med den klassiske og lettvinte: "Nei - lat ikkje eg stikke meg fram."

Tollarens hjartesukk var: "Gud, ver meg syndar nådig!"

Denne søndagen, på bots- og bønedagen, er vi mange som burde sukke i lag med tollaren. Då skal vi vita: Gud høyrer vår bøn; vårt skriftemål.

Når han har høyrt bøna di, då seier teksten vår noko om å "gå heim, rettferdig for Gud".

Når du er rettferdig for Gud, då kan du trygt løfte augo dine mot himmelen; det som tollaren ikkje våga. Det kan vi gjere i lag. Og i lag kan vi samlast i vårt tempel; i vår kyrkje, for å be. Ikkje for å syne at vi er prektigare enn andre, men for å takke Gud for hans nåde og oppreisning og for å be han om å vise oss kva plass og kva oppgåve han vil at vi skal gå inn i når vi har vore der Gud så gjerne vil ha oss alle, i hans tempel for å be - be om rett syn på oss sjølve i staden for skeivt syn på vår neste.