De skjønar ingenting

4.s. i fastetida. 15.mars 2026
Knarvik kyrkje
Johs 11,45-53

De skjønar ingenting!
Slik snakka øvstepresten Kaifas til dei som utgjorde Rådet, altså den øvste nasjonale domstolen, sett saman av overprestar, eldste og skriftlærde.
Det som var ubegripeleg for denne religiøse og juridiske eliten i Israel handla om det som skjedde rundt Jesus.  Alle kunne sjå korleis folk no flokka seg rundt Jesus i store mengder. Det står rett ut at dei kom til tru på han. For dei hadde sett kva Jesus hadde gjort!

Og det dei hadde sett var ikkje småtteri.

For det siste som skjer før vi stig inn i vår preiketekst, er det vi les i dette same kapitlet hjå Johannes, nemleg at Jesus vekkjer opp att Lasarus frå dei døde.
Ikkje noko mindre enn oppvekking av ein død mann. Ein som hadde lagt i grava i fire dagar, og som dødens nedbrytande krefter hadde herja med, slik naturens gang ein gong er. Sveipt i likklede kom Lasarus ut att or grava som eit svar på Jesu bydande ord: ”Lasarus, kom ut!” 

Etter dette underet les vi at mange kom til tru på Jesus.
Det var grunn til uro mellom dei etablerte, religiøse leiarane. Rådet vart kalla saman og drøftinga om kva dei skulle gjere med Jesus tok for alvor til:

«Kva skal vi gjera? Denne mannen gjer mange teikn. Lèt vi han halda fram slik, kjem snart alle til å tru på han,»

Så stig altså Kaifas fram. Øvstepresten. Den store sjefen. Den kloke leiaren. Han tek på seg den litt overlegne tonen: «De skjønar ingen ting. De tenkjer ikkje på at det er betre for dykk at eitt menneske døyr for folket, enn at heile folket går til grunne.»

I flg Kaifas var det ingen i Rådet som forstod. Difor var hans råd til Rådet: Éin må døy for at ikkje eit heilt folk skal gå til grunne. Eller i klårtekst: Kaifas meinte at Jesus måtte fangast inn, dømast og drepast for å unngå at folket vart ført vill og gjekk til grunne.

De skjønar ingenting, sa Kaifas.
Sanninga var at heller ikkje Kaifas forsto noko som helst av det som hadde med Jesus å gjere. Og han forstod ikkje at han med sine fiendtlege ord rett og slett vart brukt av Gud for å oppfylle Guds store plan for at folket ikkje skulle gå til grunne. Men då på ein heilt annan måte enn slik Kaifas såg det føre seg.

Det sa han ikkje av seg sjølv. Men fordi han var øvsteprest det året, tala han profetisk om at Jesus skulle døy for folket.

Han talte profetisk, står det. Han var profet utan å vite om det. Han sa ikkje desse orda av seg sjølv. Gud brukte Kaifas for å oppfylle sin plan. Den som handla om at ein måtte døy for at dei mange ikkje skulle gå til grunne.
Jesus måtte døy for at ei heil menneskeslekt skulle ha håp om å unngå avgrunnen. 

Kva er betyr dette? Er dette noko vi her i Knarvik kyrkje, samla til gudsteneste for nest siste gong før vi går inn i sjølve påkefeiringa, forstår?
De skjønar ingenting!

Kanskje er desse orda sanne også om mange av oss?
Lat oss difor prøve å dukke ned i det sentrale teologiske innhaldet denne søndagen konfronterer oss med. Og då må vi snakke om at eit menneske døyr slik at heile folket ikkje skal gå til grunne.

Med litt meir teologiske ord, må vi snakka om Jesu offerdød i din og min stad. 

Vi skal snart samle oss til nattverd i denne gudstenesta. Nettopp nattverdliturgien er med på å kaste eit klårgjerande lys over kva dette eigentleg handlar om.

Difor kan vi i dag minne kvarandre om at eit av avsnitta i nattverdliturgien har ei overskrift; ei latinsk overskrift: "Agnus Dei".  Guds lam, betyr det.
Du ser det øvst oppe på baksida av liturgiarket vi har delt ut.

Dette er eit uttrykk som vi kjenner att frå det døyparen Johannes sa då han såg Jesus koma for å verta døypt i Jordan: "Sjå, Guds lam, som ber bort synda i verda"  (Johs.1,29)

Og i vår nattverdliturgi vert dette uttrykt slik : "Du Guds lam, som ber all verdsens synder, miskunna deg over oss!" 

Ein som ber verdsens synd. Ein som tek straffa i staden for andre. Ein som vert ofra; som døyr for at andre skal leve. Det var nettopp dette øvstepresten Kaifas profeterte om. Dette var den rolla Jesus skulle gå inn i.
«De skjønar ingen ting. De tenkjer ikkje på at det er betre for dykk at eitt menneske døyr for folket, enn at heile folket går til grunne.»

Jesus er Guds lam.Offerlammet. Han er den som er oppfyllinga av det syndeofferet ein kjende til frå GT. I GT les vi korleis presten gjorde soning for folket sine synder ved å bere fram særlege offer for Guds åsyn i tempelet.
Den eigentlege soninga skjedde normalt ved at det vart ofra dyr, og sjølve soningsmiddelet var blodet av offerdyra.
Men i GT ser vi at offerdyret må innviast til å lida døden, til å vera eit sonoffer.

Det mest kjende dømet på dette er det vi les om i 3.Mos 16 der det er føreskrive korleis Aron skulle leggje hendene på hovudet til den bukken som skulle sendast ut i øydemarka. Aron skulle sanne alle synder og misgjerningar til israelsfolket og leggje dette på bukken sitt hovud, og så sende den ut i øydemarka. Bukken skulle bere med seg all synd til folket. (Jfr. vårt kjende uttrykk – syndebukk)
Dette er eit symbolsk uttrykk for at synda vert fjerna. Men sjølve soninga, det som verkar reinsing og oppattretting av det nådige livsfellesskapet med Gud, vert ikkje knytta til denne bukken, men til syndoffera som vert bore fram til altaret same dagen.
(sjå 3.Mos.16, 11f; 15f; 24f) 

Det er altså i denne samanhangen vi ser at Jesus går inn og ofrar livet. Med ord frå NT:  Han er Guds lam som ber verdsens synd. Og det er denne Jesus vi ropar til før vi går fram til nattverdbordet. "Du Guds lam, miskunne deg over oss!" 

Og om vi framleis held oss til nattverdens ord og formuleringar:
Når presten har delt ut brød og vin til kvar einskild nattverdgjest med dei velkjende orda: "Dette er Jesu kropp" og "Dette er Jesu blod", så seier han til nattverdgjestene før dei reiser seg frå knefallet:

"Den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus har nå gjeve oss sin kropp og sitt blod som han gav til soning for alle våre synder. 

I nattverden får vi del i Jesu kropp og blod. Vi får del i det offer han har bore fram for Gud. Seg sjølv. Jesus er sonofferet. Han er den eine som døyr i staden for dei mange, slik øvstepresten profeterte om. 
Døden råka Jesus langfredag. Vi får del i det offer Jesus bar fram på langfredag når vi  tek del i den heilage nattverdferiringa.

"Den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus har nå gjeve oss sin kropp og sitt blod som han gav til soning for alle våre synder. 

Øvstepresten Kaifas var, utan å vite det, Guds profet gjennom sine utsegn om Jesus då Rådet drøfta kva dei skulle gjera med Jesus.
Kaifas kom aldri med nokon profeti som han tenkte ut av seg sjølv. Gud nytta Kaifas som sin profet i kraft av den embete Kaifas hadde som øvsteprest.

Det sa han ikkje av seg sjølv. Men fordi han var øvsteprest det året, tala han profetisk om at Jesus skulle døy for folket.
På forunderleg vis gjekk det slik at øvstepresten Kaifas, utan sjølv å vere klår over det, tala profetisk om at Jesus skulle døy ein soningsdød for syndene til heile folket når Jesus veldig snart vart teken til fange og etter kvart avretta.

Etter at møtet i Rådet var over og drøftingane der fullførte, les vi at det no leid til jødisk påske. Det var den påska då det hende. Då Jesus gjekk død og oppstode i møte. Slik sett, er denne teksten ei veldig god avrunding på vår fastetid, og ein opptakt til det som ventar. Snart er det påske også hjå oss. Men først skal vi neste søndag stige ut or fasterytmen og feire Maria bodskapsdag. 

Altså: På forunderleg vis ser vi korleis dei ufriviljuge profetorda vi har høyrt om, er med på å kaste lys over det vi opplever når vi feirar nattverd. Då får vi del i eit sonoffer som Jesus har fullført. Det hende i påska då han måtte døy på krossen. Der har vi sonofferet som er gjeve til forlating for syndene våre.

 AMEN

 

Halleluja (?)

 

4. s. i openberringstida. I.  25.januar 2026
Luk. 18, 35-43  *  Salme 146, 1-10
Seim kyrkje

 

Du har høyrt om den blinde Bartimeus?
Vi las nett om han. Men namnet hans vart ikkje nemnd.
Bartimeus er eit namn mange søndagsskuleborn kjenner. Forteljinga om han er også ofte framme i familiegudstenester.

Men då les vi gjerne forteljinga om den blinde frå Markusevangeliet, i staden for frå Lukasevangeliet, som vi har gjort i dag. Forteljingane er tilnærma identiske, men ein viktig skilnad er at evangelisten Markus presenterer den blinde ved namn. Han heiter Bartimeus.

I dag vil eg seie ganske lite om Bartimeus. Men eg vil i alle fall slå fast at Jesus gav den blinde synet tilbake. Og at Bartimeus, som vi kunne forvente, vart hoppande glad. Og vi kan lese: «Han gav seg i følgje med Jesus og lova Gud. Og alt folket som såg det, prisa Gud» (Luk. 18, 43)

Så vil eg flytte fokuset til det vi høyrde lese frå GT tidlegare i gudstenesta.
Vi las Salme 146. Ein skikkeleg Hallelujasalme!. Ein gledessalme. Ein lovprisingssalme. Som til og med vert innleia med det ordet vi syng før og etter lesinga av evangelieteksten i gudstenestene våre: Halleluja!

Kanskje skal vi bruke eit par minuttar til å finne ut litt meir om dette ordet? Lenge trudde vi det var reservert for kyrkjer som hadde skilt lag med den trauste norske kyrkja, som vi før kjende som Statskyrkja.

Men altså: Halleluja er eit utrop som Bibelen brukar mange gonger, som ei lovprising av Gud. Ordet, som er hebraisk, betyr «Gud vere lova». Det er sett i hop av to ord, hallelu  - ei bydeform av ordet som betyr «lovprise» og -  ja/jah -  som er ei kortform av gudsnamnet Jahve.

I GT er ordet brukt mykje i Salmane, vanlegvis i innleiinga og/eller avslutninga av ein salme, slik vi ser her i dagens salme, Salme 146. I NT finn vi det berre i Johs.opb. i skildringa av lovsongen i himmelen.

I dag ser vi at «Halleluja» er eit fast ledd i mange kristne gudstenester, særleg ved lesinga av evangeliet, som i våre lutherske gudstenester. Tilsvarande gjer også katolske kristne som feirar gudsteneste. Og frå salmeboka ser vi ordet er mykje brukt, kanskje særleg i påskesalmar og takkesalmar.
Mange utanfor kyrkja likar å parodiere det dei gjerne kallar hallelujastemning.
Men Halleluja er ikkje eit ord for parodi. Det er eit jublande gledesuttrykk som vi på ein dag som i dag gjerne stemmer i.

Denne søndagen er ein dag for jubel. For lovsong. For glede.
Slik Bartimeus prisa Gud for at han fekk synet tilbake etter å ha vore blind veldig lenge. Men han visste truleg korleis det var å sjå, for han bad Jesus om å få synet att.
Om den sjåande, tidlegare blinde mannen, les vi altså:
«Han gav seg i følgje med Jesus og lova Gud. Og alt folket som såg det, prisa Gud»

Og vi vil også stemme i dette ordet i dag. Lovprisingsordet. Hallelujaordet.
Ikkje fordi vi alltid blir så glade og oppstemte over det vi ser med våre auge i desse dagane.
Ei utblikk over verda og verdssituasjonen skapar ikkje akkurat hallelujastemning hjå nokon av oss.

Vi finn likevel visdomsord i denne salmen som synest å vere skrivne for å lesast nettopp no, vinteren 2026: «Stol ikkje på fyrstar, menneske som ikkje kan hjelpa.» (v.3)

Det er ikkje mange av oss som stolar på dei tre store fyrstane i dagens verdsbilde – anten dei heldt til i Kina, Russland, eller står fram som ei bølle frå USA som no får eit ras av mishagsytringar over seg frå ein samla verdsopinion.

Ingen av oss vil bruke hallelujaordet når vi tenkjer på dei. Salmisten seier det med orda som vi nikkar til, og som vi kanskje ynskjer skulle gå i oppfylling snarast råd ord:
« Dei andar ut og blir til jord att, den dagen fell planane i grus» (Ps 146, 3-4).

Men Hallelujaordet er likevel så absolutt til å løftast opp på denne søndagen.

For i dag handlar det om storverk som Gud har gjort, og som Gud framleis kan gjere.

Eit slikt storverk var det Jesus utførte då han viste at han kom frå Gud, ved at han gjorde under og teikn, ved at han gav den blinde synet tilbake. Slik at vi kan lese om Bartimeus:  «- Han gav seg i følgje med Jesus og lova Gud. Og alt folket som såg det, prisa Gud»

Difor – høyr enno ein gong våre grunnar til å prise Gud – til å ta fram Hallelujalovprisinga. Vi lyttar enno ein gong til orda i Salme 146:

Sæl er den som har Jakobs Gud til hjelpar og set si von til Herren sin Gud. 
Han skapte himmel og jord, havet og alt som er i dei, han er trufast til evig tid. 
Han hjelper dei undertrykte til deira rett, han gjev mat til dei som svelt.
Herren set dei bundne fri.
Herren gjev dei blinde syn. Herren reiser dei nedbøygde opp. Herren elskar dei rettferdige. Herren vernar innflyttarar. Han held enkjer og farlause oppe, men gjer vegen kroket for dei som gjer urett. Herren er konge til evig tid, din Gud, Sion, frå slekt til slekt.
Halleluja! (v.5-10)

Også her høyrer vi om at «Herren gjev dei blinde syn.» Det er vel kanskje difor at denne salmen er sett opp for å lesast i lag med evangelieorda om den blinde ved Jeriko.

Men Herren Gud gjer meir godt enn å gje Bartimeus grunn til hoppande glede over auge som fungerer.

Vi høyrer om den trufaste skaparen av alt som er. Himmel, jord og hav.

Berre å lese om skaparverket med slike ord utfordrar oss i dag til å ta vare på det gode. Til å verne om skaparverket. Til å forsake i vår velstand.
Vi må hugse at vår rikdom og vår vilje til å forbruke står fram på ein måte som var bortanfor all fantasi til dei som i si tid skreiv denne lovprisinga av Herren Gud.

I salmen høyrer vi at Gud hjelper undertrykte. Om at han mettar svoltne. Han set bundne fri. Han vernar om innflyttarar. Alt står i denne salmen.

I møte med slike ord må vi som står med føtene våre solid planta i vår kyrkje ta til motmæle når folk står fram og kallar det for venstrevridd politisering at kyrkja løftar fram nettopp slike tema, og slike prioriteringar, i det som er viktig for kyrkja vår.

Dei undertrykte
Dei bundne
Dei svoltne
Innflyttarar.

Når skulle alle dei som kjem inn under slike kategoriar finne jubel og glede og grunn til å stemme i eit halleluja – om ikkje kyrkja var der og forkynte med ord og i praktisk gjerning – det vil les om som Guds gode vilje?

Jesus viste Guds gode vilje mot den blinde. Han gav Bartimeus ein totalt omstart i livet sitt då augo hans såg. Augo hans gløda. I glede over å sjå det Gud hadde gjort. Gud som «-skapte himmel og jord, havet og alt som er i dei.» Han hadde all grunn til å lova og prisa Gud. Til å stemme i eit Halleluja.

No er det vår tur til å gjere Guds gode vilje.
Kanskje er det rett og slett ei utfordring til alle oss i eit trygt demokrati at vi ser det som Guds vilje i dei dagane vi no gjennomlever, å vere med på å gjere slik det står i salmen at Gud gjer? For Gud «- gjer vegen kroket for dei som gjer urett»

I møte med urett, med det som har gått på tverke i den gode verda som Gud har skapt, må vi som trur på Gud som skapar og Herre stå opp for hans gode gjerningar.
Vi vil bruke våre tankar, våre krefter, og vår forstand for å gje dei grunn til å prise Herren, til å bere fram sine hallelujarop, dei som er dei undertrykte, dei bundne, dei svoltne. Innflyttarane mellom oss.

No prisar vi Gud og seier: Herren er konge til evig tid, din Gud, Sion, frå slekt til slekt.
Halleluja!

 

AMEN

Den vakraste dagen

 

Allehelgensdag III. 02.11.2025
Knarvik kyrkje
Lukas 6,20-23

Den vakraste dagen!
Det er ikkje haustfargar som gjer denne søndagen så vakker. Vi veit godt at i november kan hausten vere stygg, rufsete og ekkel.

Men november går med sin første søndag opp framfor oss som ein av dagane i kyrkjeåret med dei aller vakraste og mest forlokkande bibelorda vi møter på ein kyrkjesøndag.

I konkurranse med påskedagen, kanskje? Eller med juledagen?

Men denne søndagen står så fjellstøtt også på eigne bein.

Det er så uendeleg mykje håp og forventning som ligg i orda vi har høyrt lese. Ord som på Allehelgensdag kastar lys og varme mot oss. Lys og varme til alle som nyleg, eller for si stund sidan, eller for lenge sidan, gjekk inn i mørket då eit kjært menneske vart teken bort av dødens kalde klo. I mitt liv har eg aldri før opplevd det eg opplevde i 2025. Tre menneske som stod meg nær, dei døydde dette året. Tre døde og kalde kroppar i min familie. Tre gravferder.

Andre av dykk har andre historier å fortelje. Frå 2025. Eller frå eit tidlegare år.
Difor kan vi ikkje leve vidare og late som om døden ikkje finst. Vi veit om det med tanke på våre eigne liv. Det finst ei grense ein stad der framme som vi skal stige over. Då vil andre leve vidare. Med sorga. Med minna.

Midt i haustmørket stig vi no inn i kyrkjene våre. På denne særeigne dagen der vi ser føre oss dei som har gått framfor og stige over dødens grense. Dei vi minnest. Takkar for. Sørgjer over.
Men så – i kyrkjene våre strøymer dei vakre orda over oss. Frå Bibelens sider.
I kyrkjene våre kan vi også opne salmebøkene og stemme i songane med så mykje håp. Så mykje forventning. Vi lyttar til musikken som strøymer frå orgelet. Eller frå flygelet.

Alt dette gjer denne dagen så vakker.
Er det den vakraste gjennom kyrkjeåret?

Profeten Jesaja har ord til alle som i dette året, eller som i tidlegare år opplevde sorga.
Høyr kva han seier! Ord til deg:
«Herren skal vera ditt lys for evig, din Gud skal vera din herlegdom.
Sola di skal ikkje meir gå ned, månen din skal aldri minka.
For Herren skal vera ditt lys for evig. Sørgjedagane dine er til ende.» 
(Jes. 60,19-20)

Kjære kyrkjefolk. Kjære Knarvikfolk. Om du ikkje akkurat i denne timen, på denne dagen, maktar å ta det inn i hjarta ditt: Det er likevel eit framtidshåp og eit framtidslys i ord som ein gong skal går opp for oss alle: «Sørgjedagane dine er til ende.» 

Den vakraste dagen, har eg kalla denne søndagen.
Kvifor?
Fordi dagen er for alle som ber i seg i litt tru – ei tru som ligg der i jorda lik det ørvesle sennepskornet. Frå sin plass der kornet er sådd, skal frøet veksa seg stort og rikt og bere frukt. Nettopp dette er sjølve livet som brettar seg ut framfor oss. Og nytt liv er vakkert!

Med tru har vi stige inn i kyrkja i dag. Nokre av dykk med litt skjelvande kne, kanskje. Ikkje fordi de var i sorg. Tvert i mot. De kom hit med trua dykkar og la eit nyfødd barn i Guds hender.
Vi måler ikkje tru i meter eller i kilo. Vi måler tru i slike steg som dette, opp kyrkjegolvet, fram mot døypefonten og ei open hand som tek mot dåpens glede og dåpens gåve. Kanskje også med ei udefinerbar forventning?

Var det dette, ei udefinerbar forventning, ho hadde, og bar i seg, Sara, gamle Abraham si kone, som vi las desse orda om for litt sidan?:  «I tru fekk òg Sara kraft til å grunnleggja ei ætt, endå ho var ufruktbar og for gammal til å få barn. For ho stola på at han som hadde gjeve lovnaden, var trufast. Frå éin mann, som var utan livskraft, kom det difor ei ætt så talrik som stjernene på himmelen og så tallaus som sanden på havsens strand. 
I denne trua døydde alle desse utan å ha fått det som var lova. Dei berre såg det langt borte og helsa det, og dei vedkjende seg at dei var framande og heimlause på jorda.» (Hebr. 11,11-13)

Abraham og Sara. Trusheltar i GT.
I tru fekk dei to gamle til slutt sonen Isak.
Å, så mykje spanande vi kunne sagt om Isak! Det har vi ikkje tid til i dag. Men Abraham og Isak skulle også døy, mens dei venta på det som var lova. Ei tallaus ætt.
Dei såg det, håpa på det, men det var så langt, langt borte.

Men første punkt i Guds lovnader til Abraham, var at dei to oldingane vart foreldre til Isak.

Kva skal så vi tenkje her i Knarvik kyrkje på denne søndagen?
Kan vi i det minste får lov å gle oss i lag med dykk to foreldre som i dag har bore guten dykkar til dåpen her i kyrkja vår på denne vakre dagen?
Han heiter ikkje mindre enn Isak!

Kan vi også få bere med oss dette namnet på veg ut or kyrkja?
Det som kan minne oss på, og lære oss å tenkje, at der framme ein stad ventar det noko stort på alle som gjer som Abraham og Sara. At vi trur.

Den vakraste dagen.
Dagen med slike vakre ord frå Den heilage skrifta.

Men så var det denne presten som enno ikkje har løfta fram Jesu eigne ord på Allehelgensdag. Vel, eg har ikkje gløymt dei.

Slettepreika, er overskrifta i vår nyaste Bibel på det vi les om i Luk.6.
Dette er stort sett ei dublering av Bergpreika som vi kanskje kjenner betre.
Den les vi i Matteusevangeliet.
Men også her, i Luk 6, lyser dei gode orda mot oss. Sæleprisingane.

Jesus og læresveinane er på veg ned frå eit fjell der mykje folk har vore i lag med Meisteren. Han har gjort mektige gjerningar. Om alle desse, som nede av fjellet samla seg på ei slette der han tala desse orda; om dei kan vi lese: «Og alt folket prøvde å få røra ved han, for ut frå han gjekk det ei kraft som lækte alle.» (Luk.6,19)

Og så les vi altså orda i vår allehelgentekst; orda frå Jesu munn. Dei vakre orda:
-Då såg han opp, feste auga på læresveinane sine og sa:
«Sæle de fattige! Guds rike er dykkar.
Sæle de som no svelt! De skal mettast.
Sæle de som no græt! De skal le.» (Luk.5,20-21)

Vakre ord - som også utfordrar oss.

For Jesus prisar fattige og svoltne for sæle. Altså lukkelege. Glade.
Det er mange innfallsvinklar til å desse orda.
For sjølv om orda kan sjå ut, og lukte som, dei vakraste blomster, er det likevel noko som ikkje heilt passar.

Fattige og svoltne.
Eg tenkjer – desse orda skal vere utfordringa til oss i Knarvik kyrkje i dag.
Vi skal forkynne om Guds rike til fattige. Til utstøytte. Til dei som kanskje har pengar, men ikkje kjenner Guds gode kjærleik. Og til alle desse som er fokus for dei som gjennom denne helga har brukt kyrkjehuset vårt som base for den store misjonsmessa som har fått inn hundretusenvis av kroner her i Knarvik til misjonssaka og til NMS.

Vi vil hjelpe folk ut av fattigdom og svolt. Vi vil hjelpe folk ut av vantru. Vi vil hjelpe folk til han som ser med sine milde og gode auge: -Då såg han opp, feste auga på læresveinane sine og sa: ...

Jesus ser oss som vil vere hans læresveinar i Knarvik anno 2025. Han ser oss, og vil utfordre oss på ein vakker og god dag. Vi er hans føter og hender som i tru og håp skal gå til dei fattige. Til dei som svelt. For vi har eit gledesbod frå Jesu munn på denne dagen: De er sæle. Det ventar noko stort på dykk. Ikkje fordi de er fattige. Ikkje fordi de svelt. Men fordi Jesus ser dykk.

Og så til slutt: Til alle oss som møtte sorg, gråt og tårer for ikkje så lenge sidan.

Vi har noko i vente. Noko der framme ein stad. I det himmelske. Der dei samlast ein gong, alle dei som Jesus prisar sæle.
Om Abram, Sara, og Isak, skreiv forfattaren av Hebrearbrevet slik:  «I denne trua døydde alle desse utan å ha fått det som var lova. Dei berre såg det langt borte og helsa det..»

I dag tar vi trua med oss når vi går ut or kyrkja på denne vakraste dagen.
Dei syng i øyro våre desse merkelege, men håpefulle, orda frå Jesu eigen munn:
«Sæle de som no græt! De skal le. …
- Gled dykk på den dagen og hoppa av fryd, stor er løna dykkar i himmelen.»

AMEN

 

The Sound of Silence

 

Søndag før pinse III, 01.06.2025
Johs 16, 12-15
Modalen kyrkje
(Omarbeida preike frå 2019)

Søndag før pinse, kallar vi denne dagen. Ein slags adventsøndag før pinse, eller som ein fastesøndag før påske.

Ein søndag der vi har høgtida i sikte, men vi er ikkje der heilt enno. Ei veke igjen.

Kva ventar oss i pinsa?
Mange er uvisse på det. Det skal ikkje delast ut gåver som på julaftan. Det er ikkje særleg spaning og forventning hjå borna våre framfor pinsedagen om ei veke.
Det er heller ikkje jubel og livsglede som påskedagen. Men likevel – det ligg noko i lufta!

Vi har lese nokre av dei aller siste orda Jesus tala til læresveinane sine før påskedramaet i Jerusalem rulla opp.
«Enno har eg mykje å seia dykk, men de kan ikkje bera det no.» Slik vart preiketeksten innleia med orda av Jesus, talt til læresveinane.

Det var ikkje lett å forstå alt Jesus har på hjarte. Og at det var vanskeleg, på førehand, at læresveinane skulle begripe dei veldige påskehendingane som snart skulle rullast opp, det er nokså innlysande.

Men i det vi nett har lese, ser vi at Jesus opnar ei dør på gløtt inn til noko som er aldeles ukjend for dei tolv. Orda om Sanningsanden. Orda om denne merkelege personen, eller kanskje noko heilt anna, noko guddommeleg utan den jordiske kroppen som Jesus gjekk rundt med.

«Når han kjem, Sanningsanden, skal han leie dykk fram til heile sanninga. … han skal herleggjera meg.»

Kva betyr dette?
Kva meiner Jesus?
Kven er denne Sanningsanden som han lova til læresveinane?
Kven er Den heilage ande som vi ventar på fram mot pinsehøgtida?

For å prøve å finne eit svar, vil eg gå ein dryg omveg i lag med dykk modølar i dag. Ta mange steg tilbake i tid, og bla mange sider tilbake i Bibelen. Til ein tekst vi har lese i lag allereie, frå 1. Kong 19, 3-13. Der høyrde vi om profeten Elia.

Profeten Elia er ein av dei mest forunderlege personane vi møter i GT. Elia er for eksempel mannen vi kan lese om som vart henta direkte opp til himmelen i ei vogn av eld (2.Kong 2.11)
Det er ein mann vi merkeleg nok også møter i NT. Der kan vi lese om korleis han stod fram den gongen Jesus tok med seg Peter, Jakob og Johannes opp på eit høgt fjell, og desse tre læresveinane fekk sjå Jesu guddom. Jesus vert forklåra for augo deira, står det. Ved det høvet dukka det brått opp to figurar vi elles berre kjenner i frå GT. Det var Moses, og det var Elia. Og vi les at Peter ville byggje hytter til desse tre, Jesus, Moses og Elia.

Her og no kan vi ikkje gå veldig djupt inn i alt som skal ha hendt med denne profeten frå GT.
Vi flyttar oss likevel tilbake i tid frå det som hende på fjellet med Jesus, Moses og Elia; det handlar om nesten 900 år, til den tida då kong Ahab regjerte i Israel. Det var i ein periode på 22 år mellom år 871 og år 852 f.Kr. Denne kongen vert i GT framstilt som ein ugudeleg konge. Han «-gjorde det som vondt var i Herrens auge» (1.Kong 16,30). Saman med dronninga, Jesabel, opna denne kongen for å dyrke heilt andre gudar enn Israels Gud. Det dreia seg om tilbeding av Baal-gudane. Det står så sterkt om kong Ahab at «han heldt fram med å gjera HERREN, Israels Gud, rasande» (1Kong 16,32)

Inn i dette vart så profeten Elia sendt frå Gud for å forkynne Guds vilje for Israels folk.
Men det var ingen dans på roser å skulle vere profet i ei slik tid. Profeten fekk aldri anna enn motstand. Mange stod han etter livet, ikkje minst dronning Jesabel.

Konflikten med kongen og dronninga toppa seg kanskje høgast då Elia utfordra kongen ved å skulda han for å føre ulukke over landet ved Baal-dyrkinga. (1.Kong 18,18)
Det var ein kjempekonfrontasjon mellom profeten og prestane som dyrka Baal. 
Baal-dyrkarane fekk aldri den guden dei trudde på til å brenne opp offeret deira.
Elia, derimot, dynka sitt offer i store mengder vatn. «Då fór HERRENS eld ned og øydde både brennofferet og veden, steinane og jorda….» (1.Kong 18,38)

Trass i kongeleg motstand og forfølging kan vi heile tida her i 1.Kongebok lese korleis Elia var under Guds omsorg.
Merkelege ting hende. Profeten flykta, og gøymde seg ved bekken Kerit, aust for Jordan. Der var det to ramnar som kom med mat til han.
Vi møter han også saman med enkja i Sarepta, ho som gav profeten mat endå ho så å seie ikkje hadde noko å ete i det det heile. Då vart det slik at mjølkrukka til enkja i Sarepta aldri gjekk tom for mjøl, og oljen i mugga hennar tok aldri slutt.
Og vi brukar framleis uttrykket «Sareptas krukke» om noko som synest utømmeleg.

Kan alt dette verkeleg ha hendt?
Ramnane som kom med brød og kjøt til han?
Det at Elia ikkje berre gav opphav til uttrykket «Sareptas krukke», men at han også gav livet tilbake til enkja sin døde son? At han vart teken direkte opp til himmelen i ei eldvogn? Eller at han dukka opp, lys levande i lag med Moses på Jesu tid, 900 år seinare?
Vi lar desse spørsmåla kvile i dag, men på denne søndagen les vi i alle fall at denne  profeten var i ein fortvila situasjon. Han er livredd. Redd fordi dronning Jesabel vil drepe han fordi Elia på si side hadde late drepe alle Baal-prestane som svikta då dei påkalla sine gudar ved den store offerkonkurransen. Han rømmer ei dagsreise ut i ørkenen. Han ber til Gud om å få døy.

Men Gud vil noko heilt anna enn døden for Elia.
Gud vil demonstrere sitt nærvær.

Kjære alle dykk som kom hit til Modalen kyrkje på denne siste søndagen før det snart er pinse. Til dykk alle seier eg: Så fint at du er her!
Så fint at du orkar å lytte til ei merkeleg forteljing frå fleire tusen år tilbake i tid. Men eg trur denne forteljinga har noko å vise deg, å lære deg, eller å gjere klårt, også for meg som er prest på denne søndagen, søndag før pinse.

Eg har forsøkt å dra opp nokre strekar av eit bilete av kven profeten Elia var.

La du merke til kva eg nett sa om han?
Eg trur det må repeterast. Eg sa: Gud vil noko heilt anna enn døden for Elia.
Gud vil demonstrere sitt nærvær.

No møter vi han han altså på ei flukt både frå kongeleg raseri og frå ein Gud han har tent med iver og truskap. Men profeten kjenner på at han ikkje orkar meir: «No er det nok, HERRE, sa han»  (1.Kg 19,4) «Nok er nok» Vi har adoptert uttrykket også i vår daglegtale.

Eg veit nesten ingenting om dykk eg no snakkar til.
Modalen er ein litt eksotisk stad for oss som kjem frå nord i Lindås.
Men no er du her i kyrkja di. Kanskje vågar du også i ditt stille indre å reflektere litt over det som har hendt i livet du har levd så langt. Eit godt liv, håpar eg. Eller kanskje har du opplevd ting i livet som vart vanskeleg. Sorg, kanskje. Motgang.

Profeten sa det slik: «No er det nok, HERRE,»
Eg ser ikkje dine tankar. Like lite som eg kan lese tankane til nokon andre menneske.

Men eg vil minne deg om det som hende med Elia, med profeten. Han som var redd. Han som flykta. Han som ikkje orka meir. «No er det nok, HERRE, sa han» 
Guds svar til profeten var desse orda: «Gå ut og still deg opp på fjellet, for HERRENS andlet, så vil HERREN gå forbi» (1.Kg 19,11)

Kva betyr eigentleg det? Kva betyr det å stille seg opp for Herrens andlet, og at Herren skal gå forbi?
Det er ein måte å uttrykkje at no kjem ein sjanse til å oppleve noko uendeleg stort. Noko som kan gje styrke til trua. Noko som kan gje håp for dagar som skal kome. Noko som gjer at dette guddommelege som Peter, Jakob og Johannes fekk oppleve på fjellet i lag med Jesus, då dei også fekk møte den bibelske fortida i form av nettopp profeten Elia; det kan vere det også du får kjenne ein flik av. Ein flik av det himmelske. Det som er større enn oss. Større enn våre tankar. Bortanfor det vi kan forklare. Det vi skal rette ut handa og halde fast i med eit hjarte som bankar i tru.

«- still deg opp på fjellet, for HERRENS andlet, så vil HERREN gå forbi»

Desse orda er ein biletleg måte å invitere deg til ei kort stund som kan openberre for deg eit glimt av Gud. Han er der faktisk! Aldri har noko menneske sett HERREN Gud. Men i enkelte korte glimt går det an å få sjå pass at tvilen ikkje lenger er der.
Det er dette vi håpar skal skje med oss i pinsa. Det er dette vi ventar skal fylle oss når Jesus sender sin Ande over oss. Når Sanningsanden herleggjer Jesus.

Men kvar skal vi sjå? Kor er fjellet vi skal stille oss opp på? Kva er det vi skal søkje etter? Kor skal vi leite etter Gud i våre liv?

For profeten Elia vart det på denne måten:  Føre HERREN kom ein stor og sterk storm som kløyvde fjell og knuste knausar, men HERREN var ikkje i stormen, etter stormen eit jordskjelv, men HERREN var ikkje i jordskjelvet, etter jordskjelvet ein eld, men HERREN var ikkje i elden, etter elden – lyden av ei skir stille.  Då Elia høyrde den, drog han kappa føre andletet, gjekk ut og stilte seg i hòleopninga. (1. Kg 19,11-13)

Forunderlege ord. Men dei betyr rett og slett: Vi søkjer ikkje Gud i det opprørande. Det som stormar og buldrar. Det som bivrar og brenn. Gud er ikkje i det oppsiktsvekkjande.

Derimot står det ord om «ei skir stille». På bokmål: «en skjør stillhet» Eller: «ei linn susing» som det stod i førre bibelomsetjing.

Dette parakdoksale er det vi skal sjå og lytte etter. Det stille. Lyden av stillheit. «The Sound of Silence» som Paul Simon så meisterleg har uttrykt det i sin vedensberømte song.

Ei skir stille. Det vi kan høyre når vassdropar forsiktig dryp frå eit barnehovud som Gud møter ved døypefonten. Denne stilla kjem til uttrykk når vi sender våre bøner utan ord til Gud frå dette kyrkjerommet. Bøner om at han må halde fast i handa som kanskje vart retta mot han på ein konfirmasjonsdag for lenge sidan.
Det er stille når vi smakar, et og drikk av den heilage nattverden.

Lyden av det stille er skrudd på i dette kyrkjerommet nett no. Snart er det pinse. Jesus vil kome nær oss.

Vil du lytte? Kan du tru? «- still deg opp på fjellet, for HERRENS andlet, så vil HERREN gå forbi»

AMEN.

 

 

                                                

Framande?

 

18. s. i treeiningstida. II – 22.09.24
Laksevåg krk. – Dåp
Matt, 8. 5-13

Ein offiser – ein sjuk tenestegut.
Ei tilnærming frå offiseren mot Jesus med bøn om at tenesteguten måtte bli frisk.

«Og tenesteguten vart frisk i same stunda»
Altså ei søndagsforteljing om at Jesus hadde makt til å gjere sjuke friske. Den gongen Jesus gjekk rundt mellom oss jordiske menneske i Israel, i byen Kapernaum.
Og så må vel dette bety at Jesu også kan gjere nokre av dei sjuke som bur, for eksempel her i Bergen, friske om nokon ber Jesus sterkt nok om det.

Vel, vi kunne sjølvsagt laga ei preike over det temaet i dag.

Men lat oss sjå nøyare etter i bibeltekstane vi har lese i lag ved inngangen til denne gudstenesta. Kanskje er det råd å finne ein litt raudare tråd som går att gjennom dei tre bibelavsnitta vi har lese?

Vi høyrde nokre linjer lesne frå ei bok i GT som heiter 1.Kongebok.
Kanskje ikkje kvar dag vi opnar den boka?
Der høyrde vi frå ei lang og stor bøn som den vise kong Salomo bad då han vigsla det nybygde tempelet i Jerusalem.
Salomo bad til Gud, og han brukte m.a. desse orda: «Det kan òg henda at framande som ikkje høyrer til Israel, folket ditt, kjem frå eit folk langt borte for ditt namn skuld. For dei får nok høyra om ditt store namn, di sterke hand og din utstrekt arm.» (1.Kong 8.41-42)

Altså: Kong Salomo går i forbøn for dei framande – dei som ikkje er av Israels folk. Han ber om at Gud også må sjå til og høyra bøner som stig opp til han frå dei som er utanfor dette folket.  «-då må du høyra dei i himmelen der du tronar og gjera alt det dei ropar til deg om!» (1. Kong 8,43)

Det er ei bøn som sprengjer grenser. Ei bøn på tvers av grenser. Ei bøn som samlar, som inkluderer, som omfamnar framande.

Nesten 1000 år før Kristi fødsel, så bad altså kongen i Israel, Salomo, slik.
Kan vi i dag våge å spørje: Ville dei som styrer i landet i dag brukt liknande ord om dei framande som har landegrenser inn mot dagens Israel?
Og: Kunne slike bøner gjeve eit betre tilvære for dei mange som i dag bur nær dette landet som har makta å skaffe seg bitre fiendar, nesten over heile verda?

Eg har ikkje eit klart svar på eit utruleg vanskeleg, og aktuelt spørsmål. Men det er rørande å høyre desse 3000 år gamle kongorda om framande som ber til Israels gud: «-då må du høyra dei i himmelen der du tronar og gjera alt det dei ropar til deg om!»

Forholdet til framande er slett ikkje enkelt.
Det veit i vår tid også. Det ser vi i nesten alle land i Europa. Det høyrer vi er eit iltert tema når president snart skal veljast i USA.

Det som nesten høyrest idyllisk ut når vi les korleis Salomo bad til Gud for dei framande, har heilt tydeleg vorte langt meir grått og skuggefullt når vi vender mange sider i Bibelen og kjem fram til NT.
Vi las om Paulus der. Den store misjonæren Paulus som segla Middelhavet rundt og besøkte store og litt mindre byar i Europa for å fortelje om Jesus.
Han var fleire stader i Hellas, og grunnla kyrkjelydar der eit par tiår etter at Jesus ikkje lenger gjekk rundt på jorda.
Paulus veit at i verdshovudstaden, Roma, der er det på denne tida ei kyrkje. Dit vil han reise, og skriv det brevet vi har i NT, og som vi las frå i dag. Romarbrevet, eit viktig skrift til dei kristne i storbyen. Vi høyrer at han eigentleg vil reise til Spania, og vil innom Roma på vegen dit frå Hellas der han skriv brevet. Om han verkeleg kom til Spania er høgst usikkert, men at han skreiv brev til Roma er bortanfor all tvil.

Og i det han skriv brukar han ord som tydeleg viser at det er konfliktar, uro og bråk, også for Paulus.  Han skriv altså frå Hellas. Til Roma. Han vil dit. Han vil til Spania. Nesten som norske charterturistar i dag.
Men på si reise tar han ein omveg. Til Jerusalem. For han har med seg ei gåve til dei fattige «mellom dei heilage i Jerusalem». Innsamla midlar frå dei nye kyrkjene i Hellas.

Men i brevet til Roma er han audmjuk. Paulus ber dei kristne i Roma om å be for seg. «-Be om at eg må bli berga frå dei vantruande i Judea» (Rom 15,31)
Altså ikkje berre idyll. Men også frykt og redsel for kva han vil møte av uro og ufred. Slik skal det ikkje vere. For Paulus har ei fredshelsing til romarane: «Fredens Gud vere med dykk alle!» (Rom.15,33)

Vi lar Paulus og Roma kvile, og vender tilbake til det vi las i evangeliet om offiseren i Kapernaum, og hans møte med Jesus.
Kva er det som er så spesielt med denne offiseren, bortsett frå at han hadde ein sjuk tenestegut som han gjerne ville skulle bli frisk?

Offiseren var ikkje israelitt. Han var ikkje jøde. Han var frå Roma. Sendt ut frå keisaren som ein del av okkupasjonsmakta som hadde nakketak på Israel den gongen. Keisaren som vi f.eks møter i juleevangeliet når han byr at alle i Israel skulle skrivast i manntal. Og vi hugsar korleis det gjekk med Josef og Maria då dei kom til Betlehem for å skrive seg der.

Men altså – denne romerske keisarens mann, ein romersk offiser i eit okkupert land, vender seg til Jesus. Til meisteren. Til han som gjekk rundt og heldt mektige talar og gjorde under og teikn. Offiseren var fortvila for tenesteguten sin. Han måtte bli frisk. Difor gjekk han til Jesus. Han gjekk til Jesus, trass i at han i sanning var ein framand. Ein okkupant. Ein undertrykkjar.

Og han forstod at det å gå til ein rabbi i Israel for ein framand militær inntrengjar det var ikkje noko sjølvsagt.

Jesus sa han skulle kome på heimebesøk og ha lækjedom med seg.
Offiseren, den framande, sitt svar gjev ekko den dag i dag: «Herre, … eg er ikkje verdig at du kjem inn under mitt tak. Men sei berre eit ord, så blir tenesteguten min lækt.»

Dermed kjem vi til det store poenget på denne søndagen: Jesu ord om at framande skal leve i lag utan grenser. Dei skal verte til eitt når alt ein gong blir fullkome. Når vi ikkje er i Israels rike. Eller i Romarriket. Eller i EU . Eller i USA eller i Kina. Men i Guds evige rike.

Som kristne har vi noko større i sikte. Det er dette grensesprengande som vi har sett ved døypefonten denne søndagen: I dåpen vart vi eitt med Kristus. I dåpen vart vi døypte inn i Jesus verdensvide kyrkje, slik det lydde i dåpsritualet.

Borna som vart døypte i denne kyrkja i dag har fått ein kurs mot dit vi ikkje skal vere framande. Men der vi er eitt rundt festbordet i himmelriket.

Jesus såg på den framande, utanlandske militære okkupanten, på offiseren.
Han lækte tenaren hans. Men det var ikkje det viktigaste.

Det viktigaste var at han opna ei dør for oss som vi her og no kan kikka inn gjennom, og sjå mot det fullkomne. Det evige. Der ingen er framande. Der våre bøner vert høyrt av Jesus og av Gud Fader sjølv.

Då Jesus høyrde offiserens ord kjem dei forløysande orda: «Sanneleg eg seier dykk: Ikkje hos nokon i Israel har eg funne slik ei tru. Og det skal de vita: Mange skal koma frå aust og frå vest og sitja til bords med Abraham og Isak og Jakob i himmelriket.» Matt. 8,10-11)

 

AMEN

Jonsok

 

Jonsok, II. 23.06.2024
Nygård kyrkje
Matt. 11, 7-14

                                                                                                         

Den kristne kyrkja har liten tradisjon for å feire fødselsdagar.

Det kanskje litt annleis i ei kyrkje eg kjenner litt for dårleg, den katolske kyrkja, enn det er i vår lutherske kyrkje. Men i vår kyrkje er det to fødselsdagar vi markerer. Jesu fødsel, som vi feirar 25.desember. Og seks månader tidlegare; døyparen Johannes sin fødselsdag. Som kjent står det eit ord i Lukasevangeliet (Luk 1,36) om at Elisabet var seks månader på veg i svangerskapet med Johannes, då slektningen hennar, Maria, fekk englebod om at også ho skulle bli med barn. Dette som var signalet til at Jesus var på veg inn i vår verd.

Det handlar om to kvinner, slektningar, ei gamal kvinne som hadde gløymt tanken om at det framleis skulle vere råd for henne å bli mor, og ei som enno var svært ung. Ingen av dei kunne gå på eit moderne apotek og kjøpe ein graviditetstest. Men eit himmelsk sendebod, ein Herrens engel, forkynte det store som skulle skje.

Og nettopp fordi dette er så underfullt, spesielt og bibelsk eineståande, feirar kyrkja vår fødselsdagane til Johannes og til Jesus med seks månaders mellomrom.

Det er St.Hansaftan i dag, eller Jonsok, etter Jon, den fornorska forma av Johannes sitt namn. Jonsokdagen er i morgon, 24. juni. Vi har eit halvår igjen inn mot det vi skal feire når det igjen blir jul, den 25.desember.

Vi feirar Johannes sin fødselsdag fordi Johannes er ein utruleg viktig person i det bibelske persongalleriet.

Vi las i tekstordet til oss i dag at Jesus sa det på denne måten då han omtala den halvt år eldre slektningen sin: «Mellom dei som er fødde av kvinner, har det aldri stått fram nokon større enn døyparen Johannes» (Matt. 11,11)

Men i denne gudstenesta har vi høyrt fleire ord frå Bibelen enn det som står i Matteusevangeliet der Jesus talte til folket om Johannes.

Først eit gamalt ord frå det profeten Malaki ein gong sa. Orda står som dei aller siste versa i GT, Mal. 4, 5: «Sjå, eg sender profeten Elia til dykk før Herrens dag kjem, den store og skræmande»

Kven var eigentleg denne Elia, profeten som skulle koma, og som ein annan gamaltestamentleg figur, Malaki, altså profeterte om i GTs siste bok?
Vel, det svarar faktisk Jesus på i vår evangelietekst der Jesus talar til folket om Johannes døyparen. Jesus konkludere slik i dette avsnittet vi les om når det er Jonsok og Johannes står i fokus: «Og om de vil ta i mot det: Han (altså Johannes) er den Elia som skulle koma» (Matt.11,14)

Og så høyrde vi lese, i denne gudstenesta, eit litt lengre avsnitt frå Apostelgjerningane. Her er det Paulus som heldt ein av sine store talar. Han er på si første misjonsreise, no i Antiokia, det som var ein vakker storby, midt i dagens Tyrkia. Han er i den jødiske synagoga i byen og reiser seg og heldt den talen vi har høyrt lese eit utdrag av. Her fokuserer han på Israels historie. Om korleis Gud valde ut Israelsfolket som sitt eige folk, og korleis han sette dommarar og kongar til å styre over folket. Til slutt kom kong David. Om han sa Gud at han er «ein mann av mitt hjarte» Apgj.13,22.
Og så slår Paulus fast i talen vi har lese frå, om denne kong David, at «-Av hans etterkomarar lét Gud ein frelsar for Israel stiga fram, så som han hadde lova. Det er Jesus. Før han kom, hadde Johannes forkynt omvendingsdåp for heile Israelsfolket. Og då Johannes fullførte livsløpet sitt, sa han: «Eg er ikkje den de heldt meg for å vera. Men etter meg kjem ein, og eg er ikkje ein gong verdig til å løysa sandalen av foten hans.»
Brør, de som er av Abrahams ætt, og de andre som ottast Gud, det var til oss ordet om denne frelsa vart sendt.»(Apgj 13, 23-26)

Johannes var han som gjekk føre Jesus. Det var han som rydda vegen for frelsaren og for Guds frelse, det som også skal vere frelsa for ditt og mitt evige liv.

I dag, når vi feirar Jonsok, handlar det om å sjå dei lange linjene i Guds frelseshistorie. Frå langt tilbake i historia. Gjennom heile GT, ved profetane si forkynning til omvending og etterfølging, til den største av alle profetane steig fram, han som i praksis var jamgammal med frelsaren Jesus.
Gud har ein plan. Gud sender bodberarar og profetar.
Gud sende Johannes, fødd på underfullt vis eit halvår før Jesus.

Ein som har sagt meir om dette, er ein islandsk teologkollega som no bur i Norge, Ólafur Hersir Arnaldsson. Han skriv i eit teologisk fagtidsskrift bl.a. dette:

Dagens tekster er en del av Guds lange frelsesvirke, hvor Guds tjenere ble sendt ut for å forkynne Guds herlighet og det ondes forsakelse. De kjempet for et rettferdig liv i Guds nåde. Elia og døperen Johannes var svært viktige aktører i det forbedrende arbeidet før Jesus startet å forkynne Evangeliet. Dette rettferdighetsarbeidet foregår ennå, og vi er ikke ferdige med det.[1]

Kjære kyrkjelyd her i Nygård:

Kan du sjå desse linjene i Guds frelseshistorie?

Ser du føre deg Guds tenarar som forkynner Guds herlegdom og forsakinga av det vonde?

Ein av desse var Paulus som talte til jødane i Antiokia, men ikkje berre til jødane, han talte til alle som ottast Gud, altså til heile den kristne kyrkja. Og han sa: «Brør, de som er av Abrahams ætt, og de andre som ottast Gud, det var til oss ordet om denne frelsa vart sendt.»

Ordet om frelsa. Ordet om Jesus.
Det handlar om det, om Jesus, sjølv om Johannes står i fokus akkurat i dag.

Difor er det heilt på sin plass å løfte fram Johannes og omtale han som St. Hans, altså som St. Johannes, ein kyrkjeleg helgen.
Som lutherske kristne har vi ikkje avskaffa helgenane, men vi ærar dei på ein annan måte enn våre katolske brør og søstre gjer.

På denne dagen, jonsok, eller St. Hans, vågar altså vi reserverte lutheranarar for ein gongs skuld å løfte fram ein av dei få helgenane vi feirar minnet om. Den andre er
St. Olav som vi kanskje er meir kjende med her i vårt land, og som skal feirast om ein dryg månad når det er olsok, og så er det St. Stefanus som vi høgtidar minnet om 2.juledag.

Men når vi først skal feire ein helgendag, er det vel knapt nokon som har så djup meining som nettopp denne som står i sentrum ved vår St. Hansfeiring.
For poenget med å løfte fram helgenane, er å peike på menneske som levde slik at dei med sitt liv og sitt vitnemål gjorde Jesus tydeleg for oss.

Og er det nokon som har gjort akkurat det, så er det døyparen Johannes.
”Han skal veksa, eg skal minka” sa døyparen om Jesus. (Johs.3,30)  
Det er helgenord som set helgendyrkinga i relieff. Helgenane i seg sjølve er viktige, berre i den grad dei viser oss kven Jesus er. Og ingen har tydelegare enn Johannes synt oss kven Jesus er. Difor er det meiningsfullt at vi løftar døyparen Johannes fram på denne gudstenesta og minnest hans aller viktigaste ord om Jesus:

”Sjå der er Guds lam, som ber verdsens synd” (Johs.1,29)

Det er ein annan Johannes, evangelisten Johannes, som siterer desse orda av døyparen Johannes. Då Jesus ved starten av si offentlege gjering kom til Jordanelva for å la seg døype med slektningen Johannes sin omvendingsdåp, peikar døyparen på Jesus og brukar nettopp desse orda: ”Sjå der er Guds lam, som ber verdsens synd”

Eg minner om orda til den islanske teologen eg nettopp siterte:
Dagens tekster er en del av Guds lange frelsesvirke, hvor Guds tjenere ble sendt ut for å forkynne Guds herlighet og det ondes forsakelse. De kjempet for et rettferdig liv i Guds nåde.

Eit rettferdig liv i Guds nåde. Det er det vi får når vi slepper Jesus til i våre liv og lar han ta med seg di og mi synd når han vil bere heile verda si synd.

Ingen har peika tydelegare på dette et St. Johannes. Difor minnest vi han med takk på dagen for hans fødsel.

---

[1] Nytt Norsk Kirkeblad nr.2-2021 s.113f

Elskar du meg?

2.s.i påsketida. II - 07.april 2024 
Arna kyrkje
Johs. 21, 15-19

Påska var over for læresveinane til Jesus. Dei hadde opplevd utruleg mykje på kort tid. Jesu inntog i Jerusalem på ein eselfole. Det merkelege nattverdsmåltidet. Den dramatiske natta då Jesus vart sviken av ein av sine næraste. Judas som tok sitt eige liv. Så kom Peters fornekting; ei parodisk rettssak og eit mareritt av ei avretting. Gravferda. Og toppen av det heile: Ei tom grav, og Jesus som hadde vist seg levande for læresveinane.

Det kunne gå rundt for nokon kvar etter så overveldande mykje dramatikk på så kort tid. Kva skulle dei eigentleg tru? Var Jesus verkeleg levande, eller var det spøkelse dei opplevde?

 Men etter kvart vart disiplane meir og meir sikre på at Jesus verkeleg levde. For han viste seg for dei fleire gonger etter kvarandre.

I dette kapittelet i Johannesevangeliet, kap. 21, kan vi framfor preiketeksten vi nett las, høyre om korleis Jesus openberra seg for læresveinane ved Tiberiassjøen. Der står det om korleis dei 11 venene til Jesus ville vende tilbake til sine gamle liv; fleire av dei var i utgangspunktet fiskarar. Men ingen av dei fekk ein einaste fisk då dei denne dagen kasta garna. Ikkje før Jesus dukka opp på stranda. Han ba dei om å kaste nota på høgre sida av båten. Då fekk dei fangst. Stor fangst.
Og fangsten vart til eit måltid av brød og fisk der på stranda.

Preiketeksten i dag, handlar om det som deretter hende då dei hadde ete fisken og brødet som vart gjort i stand på stranda ved Tiberiassjøen.
«Då dei hadde halde måltid, seier Jesus til Simon Peter» 
Det var orda vår tekst vart innleia med.

Men før vi går inn på det som no hender, må vi minnast det som hadde hendt med Peter. Det må vi heile tida ha i tankane i det vi i dag høyrer i dette grensesprengjande møtet mellom Jesus og Peter etter oppstoda.

Kva er det som skjer når den krossfesta og oppstadne Jesus slepp til mellom læresveinane sine?

Jau, då tek Jesus oss først med gjennom svik og nederlag.

Peter vart minna om sitt trefaldige svik då han tre gonger nekta på at han kjende Jesus.
Påminninga hende då Peter steig i land etter å ha gjort som den oppstadne Jesus sa; han hadde kasta nota på høgre sida av båten. Det hende på Jesu ord og befaling at det vart fangst! Stor fangst.

Men i bakgrunnen var det noko som enno ikkje var oppgjort mellom Peter og Jesus.
Når vi hugsar tilbake til det som hende skjærtorsdag kveld, etter nattverdmåltidet, så var Peter  på gardsplassen ved øvsteprestens hus. Der varma han seg ved eit bål. I lyset frå bålet, er det at Peter tre gonger nekta for at han kjenner Jesus. Han nekta heilt til hanen gjel, og Peter forstår for ein svikar han er. Då gret Peter sårt.

No er det nokre dagar seinare. Peter stig i land frå båten, og det første han ser, er eit nytt bål, ein koleld.  Og det er som om vi ser fortvilinga som speglar seg i Peters auge som glødar i glansen frå bålet. Bålet som er symbolet på svik.

No står Peters synd klart og tydeleg for læresveinen.
For sanneleg står ikkje den oppstadne der ved bålet og ber om fisk. Om mat.
Brødet har Jesus med seg. Det blir stelt i stand endå eit måltid ved bålet på stranda.

Peters svik gløder i glørne frå bålet.
Men Jesu tilgjeving vert forkynt, stille gjennom måltidet.
Slik er det å møte den levande Jesus. Sviket og nederlaget vert ikkje gøymd bort.
Det vert ikkje feia under eit teppe. Sviket vert løfta fram og sett inn i lyset. 
Men endå meir vert nåden henta fram. Tilgjevinga og oppreisinga.
Nåden som vert eten som maten i måltidet. Nattverdens måltid. Brødet vert brote.
Ta og et! Til minne om meg, seier Jesus. Så syndene vert tilgjevne!

Difor vart det eit måltid der på stranda. Eit tilgjevingsmåltid, slik vi snart no skal samle oss om nattverden her i denne gudstenesta.

Og kva et slikt tilgjevingsmåltid kan føre til, det ser vi når vi les vidare om det som hende med Peter etter måltidet. Då tar Jesus Peter til side og stiller han dette inngåande spørsmålet:

«Simon, son til Johannes, elskar du meg meir enn desse?» «Ja, Herre, svara han, «du veit at eg har deg kjær.» Jesus seier til han: «Fø lamma mine!»

Peter har allereie blitt minna sitt eige svik. I lyset frå bålet på stranda vart han klar over kva han hadde gjort. Peter har allereie teke mot Jesu tilgjeving. Gjennom måltidet dei nettopp hadde ete. Men endå står det noko igjen mellom Peter og Jesus.

Elskar du meg, Peter?
Eit nærgåande og intenst spørsmål.

Ikkje berre ein gong vert Peter spurd. Men tre gonger må han svare Jesus på dette:

«Simon, son til Johannes, elskar du meg meir enn desse?»
«Simon, son til Johannes, elskar du meg?»
«Simon, son til Johannes har du meg kjær?»

Slik Peter hadde fornekta Jesus tre gonger i lyset frå bålet om kvelden skjærtorsdag, slik må han no, ved bålet på stranda ved Tiberiassjøen, tre gonger slå fast sin nærast hjelpelause kjærleik til sin Herre og meister.

Sviket han hadde gjort, stod nok heilt klårt for Peter.
Men Jesus hadde møtt han med tilgjeving og ved å innlemme han i fellesskapet gjennom måltidet på stranda.
Så kjem den store prøven. Mange omtalar det som Peters konfirmasjon.
Læresveinen si stadfesting på at han elska og at han trudde.

Kvifor? Er det for å audmjuka Peter at Jesus spør på denne måten?
Nei, det er for å gjere det tindrande klårt at Jesus har bruk for Peter i si teneste.

Jesus treng den svikefulle Peter til veldige oppgåver i si kyrkje
«Fø lamma mine!»
«Gjet sauene mine!»
«Fø sauene mine!»

Slik blir Peters konfirmasjon også til Peters ordinasjon. Han vert sett til hyrde for den flokken som trur på Jesus. Det er derfor ikkje utan grunn at den katolske kyrkja reknar Peter som den første pave, den første biskop.

Men kva med deg og meg?
Jau, også for oss skal det lyde eit spørsmål som vi skal svare på i vårt indre.
Jesus spør: Elskar du meg?

Eg håpar at du kan svare med dei same orda som kom frå Peters munn:
"Herre, du veit alt; du veit at eg har deg kjær!"

Då skal du også vite: Jesus har bruk for deg i si kyrkje.
Kanskje har du også svikta Jesus? Ikkje akkurat slik Peter gjorde, men på eit vis du sjølv kjenner som ein smerte inne i deg.
Likevel: Han tek deg inn att i sitt fellesskap. Du er her i kyrkja. I samfunnet av tilgjevne syndarar og svikarar. Du får del i tilgjevinga. Du får del i måltidet. Og du får del i oppreisninga ved at du vert kalla til å være tenar for Herren Jesus Kristus i det livet du lever her på jorda.

Denne søndagen rett etter påske går altså kallet ut til oss alle om å være Kristi etterfølgjarar, slike som lyttar til røysta frå hyrdingen; til Jesu røyst; slike som følgjer han dit han går, og som let seg vakte av han som ofrar livet for oss alle. 

Elskar du meg? Slik lyder spørsmålet frå han som elska. Slik spør han som elska slik at han gjekk gjennom ei påske der han vart sviken og forrådt, uskuldig dømd, torturert, drepen og gravlagd. Men han stod også opp att.
Og som ein levande Herre som har sigra over døden, møter han oss i dag. Slik han møtte Peter. Den svikefulle og angrande. Han møter oss med kjærleik, og med oppgåver og med tenester som han treng oss til.
Og så spør han oss om vi elskar ham. Slik at vi følgjer han. Følger han som sauer føl i lag med ein trufast og god gjetar. 

Med påskebodskapen om den levande og oppstadne som framleis kling i øyro og dirrar i hjarto våre, vil vi i dag gå ut frå Arna kyrkje med dette svaret på våre lepper:  Herre. Du veit alt. Du veit at eg har deg kjær.    AMEN