Liv før død

17. s. i treeiningstida. 15.09.2013
Eidsvåg (ungd.gudstj.)
Fil.1,20-26

Vi syng mange glade påskesalmar i dag. Om at Jesus stod opp. Vi syng Halleluja både her og der. Det er det grunn til.
Ute er det haust. Eg gjekk til bussen no nett før helga. Det kom nokre kraftige vindkast, og lauv frå trea raste ned over meg. Det er grønt enno. Men det vert snart gult. Og gult. Og brunt. Og så svart på trea når haust skal bli til vinter. Når den vesle forsmaken på haust som vi alt har fått over oss, vert til haust på skikkeleg vis.

Midt oppe i dette har vi kvart år ein søndag der det handlar om at det som døyr skal få nytt liv. Det handlar om oppstandelse frå dei døde. Slik Jesus stod opp ein gong, slik skal vi stå opp. Livet skal sigre. Difor kallar vi søndagen i dag, den 17. i treeiningstida, for haustens påskedag.

Det er godt å tale til mange unge menneske om at livet skal sigre. Vi las nettopp om Jesus som vakte dotter til synagogeforstandaren til nytt liv. Vi høyrde desse forunderlege orda frå Jesu munn: «Talita kumi!» Det betyr: «Lille jente, jeg sier deg: Stå opp!» Straks reiste jenta seg og gikk omkring; hun var tolv år gammel.
Vi skal ikkje møte kyrkja sine unge med ord om døden. For dei unge skal leve. Livet skal blomstre. Framtida skal vere som ein vår, lysande grøn. Ny og spanande.
Men vi veit at døden er der. Av og til stikk ei kald og kvass klo frå døden handa fram og røvar frå oss, ikkje berre bestemor eller farfar, men ein venn eller ei venninne. Like ung som du sjølv. Eller yngre. Tolv år var dotter til synagogeforstandaren. Ho vi las om i Markusevangeliet. Det er forferdeleg når det skjer. For unge skal leve. Leve og blomstre. Bere frukt. Om att og om att gjennom mange år.

Kanskje er det nokre av dykk som høyrer på meg no som har epletre i hagen heime. Nokre av trea kan vere heilt nye. Planta for få år sidan. Kvar haust ser vi at epla vert modne. Det er liv i treet. Slik er det mens treet enno er ungt. Men det kan kome svære  mengder frukt, også frå gamle tre. Så lenge det er liv, kan vi vente frukt.

I dag har vi helsa på apostelen Paulus.
Han er ein utruleg viktig person for den kristne kyrkja. Breva han skreiv til dei aller første kristne kyrkjelydane rundt Middelhavet berre få år etter at Jesus var faren opp til himmelen, inneheld stoff som aldri vert uaktuelt. Orda hans er ikkje spesielt moderne. Ikkje lette å forstå, av og til direkte vanskelege. Nokre gonger også provoserande. Men aktuelle. Veldig aktuelle, til og med for unge som lever akkurat no.

Vi har i dag lese ord av Paulus som på ingen måte er lette å forstå. Han går nærmast inn i ein diskusjon med seg sjølv. Er det best å dø, eller er det best å leve?

Vi som les det i dag klør oss i hovudet. Går det i det heile an å tenkje slik? Paulus skriv: Å leve er for meg Kristus, og å dø er en vinning

Å dø er ei vinning.
Heldigvis er det ikkje slik frisk, norsk ungdom tenkjer. At det er ein fordel å dø gjev berre meining om ein vert så sjuk at livet er aldeles uråd å halde ut. Det kan skje. For unge. Og mykje meir for dei aller eldste. Det kan skje at døden kan vere ein utfriar frå eit smertefullt sjukeleie.
Men det normale er at livet er det største. Det rikaste. Det vi skal gle oss over.

Skal vi forstå kva Paulus meiner med at døden kan vere eit vinnarlodd, så må vi vite noko om at den gongen han skreiv dette, så var det ei sterk tru og ei sterk forventning til at Jesus skulle kome tilbake. At han skulle samle dei som trudde på han rundt seg i eit nytt liv. Bak døden. Difor seier Paulus også:
Jeg kjenner meg trukket til begge sider: Jeg lengter etter å bryte opp og være sammen med Kristus, for det er så mye, mye bedre.

Vi kan lære av dette. Vi kan lære at bak døden ventar noko godt. Eit nytt liv. Ei nyskapt jord. Det som er fullkome utan alt som kan vere vondt og vanskeleg mens vi lever her.
For ein som trur på Jesus er det meiningsfullt å sjå fram til det evige livet.

Men først må vi leve dette livet. Først skal vi gle oss over livet Gud har gjeve oss. Det som skal utfaldast mens vi er unge. Det som skal blomstre når vi er vaksne. Livet som skal gje frukt. Det livet som sakte men sikkert skal visne og falle bort. Som lauv på trær om haust. Litt etter litt vert vi plukka av. Nokre få litt tidleg. Det meste rett før det vert vinter.

Paulus leikar med tanken: Kva er best: Å dø eller å leve?

Det er aldri tvil om kva som er hans konklusjon:
Å leve er for meg Kristus, og å dø er en vinning. Men hvis jeg får bli i live, kan jeg gjøre et arbeid som bærer frukt, og da vet jeg ikke hva  jeg skal velge. Jeg kjenner meg trukket til begge sider: Jeg lengter etter å bryte opp og være sammen med Kristus, for det er så mye, mye bedre. Men for deres skyld er det mer nødvendig at jeg fortsatt får leve. Og fordi jeg er trygg på dette, vet jeg at jeg skal bli i live, ja, bli hos dere alle og hjelpe dere til fremgang og glede i troen.

Paulus vil hjelpe oss til framgang og glede i trua.

Det er det vi så gjerne vil hjelpe dei kristne i Eidsvåg til også.
Unge kristne. Konfirmantar. Ungdomsleiarar. Vaksne. Soknerådsmedlemer. Dei tilsette  i kyrkjelyden.

Vi skal leve. Vi skal utfalde livet. Mellom venner. Heime  i vår familie. På skulen eller på jobben. Livet kan bere god frukt også når det er levd gjennom mange år, slik eit gamalt frukttre også kan bugne av det som er godt å ete.

Vi skal be om ein ny vår. At det må spire og vekse og kome frukt av det vi er i lag om i kyrkja. At Jesus kan verte stor for oss. At vi kan lengte etter å leve tett i lag med han. Mens vi lever her og no. Og når vi ein gong stig inn i den aller siste haust. Når vinteren kjem i livet vårt. Når døden hentar oss.

Men også då er det håp. Då skal vi gå over den grensa som ingen kjem tilbake frå. Den grensa som heiter døden. Men vi trur at bak der ventar han på oss, han som er Herre i våre liv og som er Herre over døden. Han som er så sterk at når den evige våren lysnar bak dødens vinter, så skal han stå ved kvar einaste grav og det skal lyde slik ved dørstokken til eit nytt og evig liv: «Talita kumi!» Det betyr: «Lille jente, jeg sier deg: Stå opp!» Straks reiste jenta seg og gikk omkring; 

Visdomen

16. s. i treeiningstida III. 08.09.2013
Åsane
Matt 11,16-19

Eg hugsar spelemann på taket, denne flotte jødiske musikalen som gjekk på teateret. Eg hugsar Lasse Kolstad som spela hovudrolla. Eg hugsar den fengjande teksten og melodien – ”Om eg var ein rik mann”. Men i hovudet mitt har den teksten endra seg framfor denne søndagen. Om att og om kjem litt andre ord til meg: ”Om eg var ein vis mann…”

Å vere klok og vis er stort og godt for eit menneske. Visdom er mangelvare. Eg trur om meg sjølv at eg er så pass klok og vis er eg at eg innser at det er langt fram for mitt vedkomande i alle fall, før eg ville våge å kalle meg for ein vis mann.
Eg ser rundt meg. Litt forskrekka, for eg ser ikkje så veldig mykje visdom. Derimot ser eg at ynskje til Lasse Kolstad og Tevje frå teaterscena har gått i oppfylling for veldig mange. Han ynskte seg rikdom. Det er det mykje av rundt meg. Til glede for mange. Men visdom? Kan nokon peike på visdom for meg? Verkeleg klokskap. Nokre stader må den vere å finne. Det er eg sikker på.

Eg har opna den store boka framfor søndagen i dag. Eg har lese i Bibelen. Eg har lese tre avsnitt som vi også har delt i denne gudstenesta.  Her høyrer vi om Visdomen. Og det er nettopp i møte med det vi les i dag at tankane mine har fått fart på seg. Kvar er denne bibelske Visdomen som vi les om? Har eg del i den? Eller er det eg som er prest som manglar visdom, mens tilhøyrarane i kyrkjebenkane har fått del i den bibelske innsikt, klokskap og visdom? Korleis i all verda skal vi nærme oss dette temaet? Desse avsnitta frå Bibelen som er tema på denne gudstenestesøndagen gjer at tankane mine formar seg til ei bøn – eit rop til Gud: ”Om eg var ein vis mann…”

Eg les nærmare det siste vi nettopp høyrde av dagens tekstar. Desse forunderlege og omtrent ubegripelege orda av Jesus om borna som spelar fløyte og syng sørgjesongar. Kva er det dei driv med? Kan det vere at dei leikar bryllup og gravferd? I så fall kan jo eg som prest blande meg i leiken, for det kan eg faktisk ein del om.
Men borna vil ikkje leike dette. Dei ville ikkje danse som i bryllup. Dei ville ikkje sørgje som i gravferd. Forunderlege ord. Kva betyr det?

Eg kan igjen sukke til Gud: ”Om eg var ein vis mann…”

Eg forstår det ikkje heilt. Eg må berre seie det som det er. Men eg anar at Jesus rett og slett kritiserer samtida si for noko. Han brukar uttrykket ”denne slekt” – eit negativ lada uttrykk slik eg tolkar det. Det er ei vrang slekt. Dei vil ikkje vere med på leiken. Ikkje vil dei danse. Ikkje vil dei gråte. Dei vil gjere som dei sjølve vil.

”Denne slekt” på Jesu tid minner meg straks om ”denne slekt” i vår tid. Vi gjer som vi vil.  Vi dansar til vår eiga pipe. Rett og slett.

Men så introduserer Jesus dette ordet som går att i alle dei tre tekstane vi har føre oss. Visdommen. Men Visdommen har fått rett, det bekrefter gjerningene hennes.

I hovudet mitt svirra det enno ein gong: ”Om eg var ein vis mann…”
Så ser eg noko her. Visdommen er ingen mann. Visdommen er ei kvinne. Men Visdommen har fått rett, det bekrefter gjerningene hennes. ”Hennes” – det peikar tilbake på ordet Visdom. Visdommen er hokjønn.
Tenkte eg det ikkje….

Eg tek til å lese meir om Visdommen i Bibelen og ser at det i alle fall må vere ein person. For blar vi opp i Salomos ordspråk der ein av tekstane våre i dag er henta frå, så les vi mykje meir om Visdomen. Sårleg viktig er det for oss å lese kapittel 8 i Ordspråka.
Høyr litt av det vi les der: (Ordsp 8,1-2+4-5)
Hør, Visdommen roper, forstanden løfter sin røst.      
Visdommen stiller seg på toppen av høydene, ved veien, der stiene møtes.
Dere menn, jeg roper til dere, min røst når ut til menneskene.
Lær klokskap, dere uerfarne, få forstand i hjertet, dere dårer!

Visdomen ropar til menn, les vi. Ei klok kvinne som lokkar på mannen…
Men viktigare enn kjønn er det å finne ut kven Visdommen eigentleg er. Lenger ute i kap 8 i Ordspråka les vi om at Visdomen ser ut til å ha eksistert til og med før verda vart skapt. Ja, Visdomen synest å vere ein del av sjølve guddommen, skaparkrafta.
Herren bar meg fram som sitt første verk, før hans gjerninger i fjerne tider.
Jeg ble født da dypene ikke fantes og de vannrike kildene ikke var til.
Jeg var der da han grunnfestet himmelen og risset opp himmelranden over dypet, (Ords 8,22.24-25)

Eg leitar der visdom normalt skal vere å finne. Eg leitar i bøker, og då finn eg snart at det står noko om at denne personifiserte Visdom som i Ordspråka er framstilt som ein person eller ei kraft som var der allereie før skapinga; denne visdom har sterkt påverka oppfatninga av det som dei gamle grekarar kallar for Logos, det som i vår Bibel er omsett med Ordet med stor O, slik vi les om det i juledagens Johannesevangelium – Ordet, Logos, som vart menneske.
I begynnelsen var Ordet. Ordet var hos Gud, og Ordet var Gud.
Han var i begynnelsen hos Gud.  Alt er blitt til ved ham, uten ham er ikke noe blitt til.(Johs 1,1-3)

Visdommen kan altså vere Logos. Visdom kan altså vere Gud.
Gud som er mann. Visdommen som er hokjønn.
Ordet som vart menneske. Visdommen som vart menneske. Visdommen – kan det rett og slett vere Jesus sjølv, han som var med ved skapinga?
Og i så fall - korleis skal vi tenkje om Gud som kjønnsvesen? Mann eller kvinne?

Eg kjenner meg langt frå vis nok til å konkludere i desse spørsmåla som reiser seg, men eg anar at det ligg noko der. Noko djupt som vi treng Visdom og innsikt for å kome lenger ned i. I alle fall synest det for meg som om vi må gje opp alle tankar om at Gud er som ein av oss. Sjølvsagt er han ikkje det – for det har faktisk Jesus sagt noko om. Noko om at ikkje vi ein gong skal vere slik som vi er no, kjønnsvesen, når vi kjem til himmelen:  Jesus svarte dem: «Dere farer vill fordi dere ikke kjenner skriftene og heller ikke Guds makt. For etter oppstandelsen verken gifter de seg eller blir giftet bort; nei, de er som engler i himmelen.
(Matt, 22,29-30)

Men Visdommen har fått rett, det bekrefter gjerningene hennes.
Det er dei konkluderande orda til Jesus i evangelieteksten denne søndagen.
Det kan vere mykje som tyder på at når Jesus brukar begrepet Visdommen, så er det ein måte å peike mot seg sjølv på. Det er Jesus som er den verkelege visdom. Den som går utanpå all anna jordisk visdom.
Ikkje minst apostelen Paulus, som mange stader brukar dette begrepet, seier noko om det.
I orda vi høyrde lese tidlegare i dag frå 1.Kor 1 stod det bl.a.:  -jøder spør etter tegn, og grekere søker visdom,  men vi forkynner en korsfestet Kristus. Han er en snublestein for jøder og dårskap for hedninger, men for dem som er kalt, både jøder og grekere, er Kristus Guds kraft og Guds visdom. (1.Kor 1,22-24)

Kristus er Guds kraft og Guds visdom.
Kanskje er det denne bodskapen vi framfor alt skal ta inn over oss i dag?

Eg ynskjer at eg var ein vis mann. Andre har ynskt som Tevje i Spelemann på taket: ”Om eg var ein rik mann”. Verda har mykje å by. Mykje vi kan ynskje oss. Rikdom. Visdom. Ære. Makt. I dag og i morgon går nordmenn mann og kvinne av huse for å gje makt til dei som søkjer makt for å styre oss og å styre landet vårt.

Det må rett og slett vere noko anna det handlar om.
Eg har sukka etter visdom. Det står sikkert mykje att enno før eg ser alt. Men framfor meg opnar orda seg; dei som Paulus skreiv til dei kristne i Korint:
Hvor er da de vise, hvor er de skriftlærde, hvor er denne verdens kloke hoder? Har ikke Gud vist at verdens visdom er dårskap?  For da verden ikke brukte visdommen til å kjenne Gud i hans visdom, besluttet Gud å frelse dem som tror, ved den dårskapen som vi forkynner.  For jøder spør etter tegn, og grekere søker visdom, men vi forkynner en korsfestet Kristus. Han er en snublestein for jøder og dårskap for hedninger, men for dem som er kalt, både jøder og grekere, er Kristus Guds kraft og Guds visdom. For Guds dårskap er visere enn menneskene, og Guds svakhet er sterkere enn menneskene..

Den største visdom frå Gud handlar om det som mange menneske oppfattar som dårskap.
Den største visdom frå Gud handlar om han som sjølv er Visdomen. Han som let seg krossfeste og som gjekk i døden for å frelse ei heil menneskeslekt.

 Å, dyp av rikdom og visdom og kunnskap hos Gud! Hvor uransakelige hans dommer er, hvor ufattelige hans veier! (Rom. 11,33)

AMEN

Utvald til å bere frukt

13. s. i treeiningstida III. 18.08.2013
Salhus
Johs. 15,13-17

Det er stort å vere utvald. Få lov å representere noko. Ofte noko større enn seg sjølv. I desse dagar kjempar politiske parti for at du skal velje nettopp eit av dei. At du skal velje blått, raudt, gult eller grønt. Dei utvalde frå kvart parti skal til slutt representere deg eller ditt fylke i landets fremste forsamling, Stortinget, Nasjonalforsamlinga.
Andre kjempar for å få flagget på brystet når landslag skal veljast ut, eller å få aksle ei klubbdrakt på ei idrettsbane.
Den eller dei som på denne måten vert utvald kan innta sin posisjon fordi dei gjorde seg fortente til det. Dei skaffa seg tillit. Dei presterte så godt at det var uråd å la dei sitje att som tilskodarar.

I dag har vi vore vitne til ei utveljing som er fullstendig uavhengig av prestasjon eller forteneste. Tre småborn vart borne fram i kyrkja. Ingen av dei ana kva dei var med på. Kanskje har dei vore litt ekstra stressa dei siste dagane mens foreldre eller besteforeldre har ståka rundt dei for å lage til dåpsfest? Kanskje protesterte dei ørlite mot den uvande kvite dåpsdrakta? Men ingen av dei ana kva som hende.

Men dei vart valde ut. Av Gud sjølv. Og av foreldre som ville at det skulle vere slik. Av dykk som har fått med dykk det Jesus ein gong sa til alle foreldre, og som de sjølve også vart ein del av då de vart døypte. Jesus har sagt: «Lat småborna koma til meg.» Han har også sagt: «Guds rike høyrer slike til».

I dag seier Jesus til oss alle gjennom det som er tekstordet vi har fått å dele med alle som går til kyrkje i landet vårt: De har ikkje valt ut meg, men eg har valt ut dykk og sett dykk til å gå ut og bera frukt, ei frukt som varer.

Utvald til å bere frukt. Det skal vi snakke om i dag. Om at Jesus har vald oss ut til å bere frukt for han og for hans rike.

Å bere frukt er eit eige bibelsk begrep. Eit viktig begrep. Heile 24 gonger finn vi dette uttrykket i Bibelen. Det er ikkje tilfeldig, og det handlar om noko meir enn det epledyrkarane i Sogn eller morellplukkarane i Hardanger tenkjer på no utover hausten. Frukta det er snakk om, er noko som Bibelen sjølv definerer for oss. Andens frukt vert den gjerne omtala som, slik vi kan lese om det i Gal. 5,22 der Paulus utrykkjer det med desse orda:  Andens frukt er kjærleik, glede, fred, tolmod, mildskap, godleik, truskap, audmjukskap og sjølvdisiplin.

Å bere frukt i bibelsk forstand – å bere frukt som Jesus har utvald oss til å bere, det er altså noko heilt konkret, og det handlar framfor alt om den edlaste av alle Andens frukter: Kjærleik.
I samband med at vi som er litt ekstra opptekne av det nynorske språket nettopp har feira 200-årsdagen til Ivar Aasen, las eg at for eit tid sidan vart det vakraste ordet i det nynorske språket kåra. Det ordet var «kjærleik»

Kjærleik. Eit vakkert ord. Ei edel frukt. Det som skal vere frukta av at vi kallar oss kristne. Det som skal vekse fram av at vi i dag har døypt tre nye menneske inn i den kristne kyrkje, lagt dei i Guds hender som slik vel dei ut til å representere han, til å spele på hans lag, til å bere frukt for Guds rike, kjærleikens rike frukter.

Det er ei forunderleg linje i alt dette. Dåpsborna sjølve er nettopp frukter av kjærleik. Av kjærleiken mellom dykk som er foreldre. Mann og kvinne fann saman i kjærleik, og borna er den aller fremste frukta av denne kjærleiken.
Ingen ting i dykkar liv vil nokon gong kome til å overstige den kjærleiken de har til desse små. De har allereie kjent på det gjennom dei månadene de har hatt den vesle i armane dykkar. Det vil berre vekse seg enno sterkare i tida framover. De er som foreldre utvalde til å syne kjærleik til borna dykkar. Det aller beste svaret på dette er det vi har sett i dag då de ved døypefonten la dei over i Guds hender.

Men kjærleik er enno meir enn forholdet foreldre-barn.
Kjærleik er ei frukt av det at vi er døypte til å høyre til hjå Gud.
Det å vite at Gud har elska oss høgare enn vi er i stand til å elske våre eigne born, det skapar eit svar hjå oss; eit svar til Gud. Svaret er meir kjærleik, også frå oss, retta mot Gud og utausa over våre medmenneske.

Utvald til å bere frukt.
På ein dag med fleire dåpsborn legg vi inn over dykk som er foreldre og fadrar til dåpsborna: Ta på alvor det ansvaret de har for å fremje ein god haust. Gud har først vald ut dykk gjennom dykkar eigen dåp til å vere hans fruktberande medarbeidarar. Dette skal de no ta vidare med dykk når vekstvilkåra for dåpsborna skal verte best mogleg. Frøet er sådd. No skal det odlast og dyrkast fram. No skal de hjelpe til så veksten kjem. Så frukta av Den Heilage Ande som verka gjennom dåpen kan vekse fram: Andens frukt er kjærleik, glede, fred, tolmod, mildskap, godleik, truskap, audmjukskap og sjølvdisiplin.

Men vi er mange fleire enn dåpsfølgja her i kyrkja i dag.
Utveljinga til å vere Jesu Kristi fruktberarar er noko som angår oss alle. Det handlar om at det skal vekse kjærleik frå oss som enkeltmenneske. Kjærleiken skal berast i bognande fruktkorger frå dette kyrkjehus og denne kyrkjelyd. Den edlaste av alle Andens frukter. Viktigast av alt det Jesus talar om. Det som Jesus har lagt inn over oss i det doble kjærleiksbodet – det om å elske Gud og vår neste som oss sjølve.

- eg har valt ut dykk og sett dykk til å gå ut og bera frukt seier Jesus i dag.

Tidlegare i gudstenesta las vi frå Apostelgjerningane om korleis apostlane valde ut dei første diakonane. Dei som skulle gjere teneste ved borda, for at læresveinane skulle få tid til å reise rundt og forkynne ordet, evangeliet om Jesus Kristus. (Apgj 6,1-7)
Denne forteljinga er fasinerande lesing som vi gjerne skulle hatt tid til å fordjupe oss i. Det handlar om at nokre vart utvalde til ei heilt spesiell og viktig teneste i den kristne kyrkja. Det var den tenesta som hadde ansvaret for å hjelpe dei svakaste. Gje mat til enkjer og familiar med særleg trong for omsorga frå kyrkjelyden.
Mange forventa at Jesu læresveinar skulle gjere både dette praktiske arbeidet, omsorgsarbeidet, samstundes som dei skulle fare rundt med vitnemålet i ord – forkynninga. Det var ikkje tid for dei til alt dette. Difor les vi om denne spesialiseringa av tenestene innan kyrkja. Nokre fekk ansvar for å forkynne. Andre for å stå for den praktiske omsorgstenesta.

Seinare har vi hatt denne oppdelinga i kyrkjeleg aktivitet. Seinare har diakonien – omsorgstenesta, kjærleikstenesta, hatt ein heilt spesiell funksjon i den kristne kyrkjelyden.

Eg har utvald dykk, seier Jesus i dag.
Det er stort å vere utvald. Få lov å representere noko. Det var orda eg innleia denne preika med.
Eg kjenner ikkje til nokon det er større å vere ein representant for enn Gud. Eg kjenner ingen som har representert Gud betre her i denne verda enn Jesus Kristus, hans eigen son. Om han står det at han har så stor kjærleik at han gjev livet sitt for venene sine.
I dag vil Jesus ha med deg med på sitt lag. Han minner oss på, gjennom det vi i dag var vitne til ved døypefonten, at ein dag vart kvar av oss iførte ei snøkvit klubbdrakt som gjorde oss til likeverdige medspelarar.

Kanskje har vi gjennom livet som så langt er levd, flekka drakta til? Men Jesus reinsar oss i så fall på nytt og på nytt. For han vil at vi skal vere på hans lag, og bere fram dette som laget vårt, kyrkja vår, har som oppgåve å få fram i lag: Andens gode frukter. Dei som varer. Og fremst av dette er kjærleiken.
AMEN.

Tilgje - Lite ord. Stort innhald

10. s. i treeiningstida III. 28.07.2013
Åsane
Mark. 11, 25-26

To søndagar på rad har vi helsa på to brødrepar som har møtt oss gjennom tekstlesingane i kyrkjene våre. Sist søndag fekk dei som då var i kyrkja høyre om Kain og Abel. (1.Mos 4,8-15) Sønene til Adam og Eva. Det første søskenparet. Vi vart konfronterte med familieidyllen som rakna totalt. Om missunning. Om grunnlause mistankar som enda med at bror drap bror. Eit av dei styggaste ord i språket vårt fekk reelt innhald: Ordet brodermord. Kain drap Abel.

I dag er det to andre brør frå GT som har stige ut frå sidene i Bibelen og stått ansikt til ansikt med lyttande kyrkjefolk landet over. Det har handla om Esau og Jakob. (.Mos 33,1-11) Det var også to brør som fekk eit tynnslite forhold seg i mellom etter at yngstemann, Jakob, på finurleg vis hadde lokka den gamle far deira, Isak, til å velsigne Jakob i staden for Esau. Vi kunne brukt mykje tid til å filosofere kvifor Isak ikkje også hadde ei velsigning til Esau etter at luringen Jakob hadde vore ute med fantestrekane sine. Det kan vi ikkje gå inn på her. Men vi hugsar at Esau vart rasande slik at Jakob rett og slett måtte røme frå slekta si med reell frykt for at også han skulle verte offer for brodermord. ”Esau sa i hjartet sitt: Snart kjem dagane då vi skal sørgja over far min. Då skal eg drepa  Jakob, bror min” står det i 1.Mos.27,41

Mykje hende gjennom mange år der Jakob heile tida var på rømmen. Jakob vart rik. Jakob fekk familie. Det gjekk han godt, og det må ha gått godt også for Esau, for vi kan lese at det til slutt var to rike brør som skulle møtast att etter at det hadde gått årevis med fiendskap, flukt og mykje fortviling på grunn av uretten som Jakob i si tid gjorde mot Esau. Det var om møtet mellom dei to brørne vi las i ein av tekstane tidlegare i gudstenesta. Eit rørande møte. Om to brør som gret. Om to brør som tydeleg ville gjere opp. Jakob ville overause broren Esau med store gåver. Esau ville rett og slett berre  vise at han var i stand til å tilgje.
Eit møte heilt ulikt det som hende med katastrofen til Kain og Abel. Brodermordet. Det er fantastiske ord som Jakob seier til broren Esau. Framleis hadde Esau grunn til å bere hat til Jakob for hans urett. Men høyr desse orda av Jakob, sagt til Esau då brørne møttes igjen: ”- då eg såg andletet ditt, var det som eg såg Guds eige andlet; så venleg var du  mot meg.” (1.Mos. 33,10)

På denne søndagen handlar det om eit av dei aller mest sentrale begrep i vår kristne tru. Det er alt som ligg i det vesle ordet med det store innhaldet: Tilgje.
Kor viktig det er, forstår vi bl.a. fordi det er Jesus som flytter ordet fram i sentrum av mykje av si forkynning.

Vi las den korte evangelieteksten i dag: ”Når de står og bed og har noko å klaga ein annan  for, så tilgjev han. Då skal òg Far dykkar i himmelen tilgje dykk misgjerningane dykkar.” (Mark.11,25)

Dette er, som vi snart forstår, omtrent akkurat det same som Jesus også legg vekt på når han skal lære sine vener å be. Ei av enkeltbønene i Herrens bøn lyder som kjent slik: ”Tilgjev oss vår skuld, slik vi òg tilgjev våre skuldnarar” (Matt.6,12)

Tilgjeving er eit veldig stort tema.
Nokre forkynnarar har gjort det til eit lettvint tema. Som om at det skulle vere like lett å tilgje dei grovaste overgrep som det er å tilgje 10-årige gutar på epleslang i ein bognande hausthage.

Urett kan vere forferdeleg å leve med. Eit aktuelt og skræmande eksempel på slik urett har vi sett i norske media den siste veka. Kvinna som gjekk til politiet i Dubai og melde frå om valdtekt. Så endå ho sjølv opp med å verte sett under tiltale og få ein dom på seg. Det er så himmelropande urettferdig og djupt krenkande at vi ikkje treng argumentere mot det ein gong. Men vi kan gle oss over at saka eit stykke på veg enda godt. Det vart ikkje fengsel på kvinna, men heimtur til Norge.

Men uretten? Og tilgjevinga? Gjev det meining å tale om det i slike tilfelle?

Ein prestekollega som nett har vorte pensjonist har skrive vesentlege bidrag til det vi no rører ved. Eg tenkjer på Harald Kaasa Hammer (son til tidlegare døveprest Ragnvald Hammer som budde her i Åsane, i Eidsvåg, fram til han døydde).
Harald Kaasa Hammer har ei omfattande nettside med mykje stoff til prestar som treng inspirasjon til preikene sine (http://www.preken.net/)

I sin gjennomgang av tekstane for denne søndagen er ei av tesene til Hammer denne:
Gud tilgir ikke ved å si: ”Vi bare glemmer det!”
Da ville han glemme konene som var bedradd, og han ville ikke brydd seg om barna som ble mobbet fordi faren deres drev hor. Gud tilgir ikke ved å glemme.
Gud tilgir ved å løfte synden fra vår samvittighet og over på korset. Han lar Jesus dø på korset i stedet for den som har synd på samvittigheten.

I dag har vi møtt Esau. Han hadde vore utsett for urett. Han hadde slett ikkje gløymt. Men han makta å tilgje. Jakob, syndaren i denne saka, sa det slik om broren: ”- då eg såg andletet ditt, var det som eg såg Guds eige andlet; så venleg var du  mot meg.”

Det er godt at tilgjeving kan skje under slike forhold. Det er godt når missunning, urett, hat og årelang mistru ikkje endar som det gjorde med Kain og Abel – i full familiekatastrofe.

Men forteljinga om Esau og Jakob og deira strålande møte med tilgjeving etter alle bibelske prinsipp, synest likevel ikkje å bere i seg vanskane som ligg der når eit krenka menneske vert utfordra til å tilgje etter å ha vore utsett for djupaste urett. Kanskje handla det om mishandling? Kanskje vald? Kanskje tortur?

Maktar vi då å leve opp til Jesu utfordring? Går vår bøn til Vår Far i himmelen i oppfylling?: ”Tilgjev oss vår skuld, slik vi òg tilgjev våre skuldnarar”

I Sør-Afrika ser det ut for at levedagane til den politiske kjempa Nelson Mandela no går mot slutten. Ikkje mange menneske har i vår tid vist oss så mykje av kor viktig det er å arbeide med desse vanskelege spørsmåla. Å ta inn over seg at urett faktisk har hendt. Og at det ikkje er ein enkel veg ut av uretten ved ei overflatisk tilgjeving. Men Mandela viste veg utanom det overflatiske. Ein som har site 27 år i fengsel pga av rasehat og diskriminering går ingen lettvint veg utanom urett. Kva han tenkte dei lange åra han sat på fangeøya veit ikkje eg. Men då han slapp fri i 1985 resulterte det i alle fall i eit prosjekt av forsoning og tilgjeving som verda neppe har sett maken til.

Tilgje. Det er eit veldig ord. Det er eit ord som skal brukast når vi har vore utsette for urett. Ikkje all urett er like dramatisk som nokre av eksempla vi har snakka om så langt.
Urett kan vere langt meir kvardagsleg. Ofte er det forhold i nære relasjonar det handlar om. I familien. På arbeidsplassen. Økonomi. Litt skeiv fordeling av materielle goder. Eit usant ord her. Litt baktale der. Det er så mange ting som hender. Alt dette kyrkja og Bibelen kallar for synd. Nokre er syndarar. Andre vert offer for synda. Offera vil måtte tenkje gjennom om det er råd å tilgje. Og då må det handle om å ta inn over seg at Jesus talar orda til oss alle i dag. Orda om at det skal vere moglege å tilgje.

Lat meg enno ein gong ta fram litt av Det Harald Kaasa Hammer seier om dette:
Det kan føles temmelig lettvint å bare si ”Tilgi meg!” og så skal liksom alt være glemt. For ikke å snakke om hvordan det føles for den som er offer for mine synder. Hva må de tenke når jeg går til kirken? Og hva føler de hvis de kan høre hvordan jeg ber om tilgivelse?

Når vi ber om tilgivelse, bør vi se opp på korset, på hva som foregår når Gud tilgir. Gud glemmer ikke synden vår, han legger den på Jesus. Å tilgi er ikke å glemme, men å nagle synden til korset!

Det holder ikke å be om tilgivelse. Jeg må bekjenne synden først. Jeg må si meg enig i at det jeg gjorde var synd, og jeg må si meg enig i at det ikke må skje en gang til. Det er det vi kaller å angre!

Noen går og lurer på om de angrer nok til at Gud kan tilgi dem. Til deg vil jeg si: Når du bekjenner, angrer du nok. Når du sier deg enig i at det du gjorde var synd og at dette ikke må skje en gang til, - da angrer du nok. Selv om du har mange andre følelser inne i deg også.

Dette er ein søndag for dei store orda. No skal vi lytte til dei. Ta dei inn over oss. Leve etter dei.
Som alltid har vi ein som er vårt store forbilde. Han som makta det vi aldri heilt får til: Fullkomen tilgjeving også når den siste avgrunn opna seg framfor han. Han tilgav sine bødlar då han hang på krossen: «Far, tilgjev dei, for dei veit ikkje kva dei gjer.» (Luk 23,34)

Vi avsluttar med endå nokre store ord. Ord av apostelen Paulus frå det vi i dag også las i lag (Ef.4,32): ”Ver gode mot kvarandre og vis medkjensle, så de tilgjev kvarandre, likesom Gud har tilgjeve dykk i Kristus”                                                                                    

AMEN

Gravferd ved midtsommar

Gravferd[1]
Johs. 1, 5-8 (Jonsok, III- del av preiketekst)

Lyset skinner i mørket, og mørket har ikke overvunnet det. Et menneske sto fram, utsendt av Gud. Navnet hans var Johannes. Han kom for å vitne. Han skulle vitne om lyset, så alle skulle komme til tro ved ham. Selv var han ikke lyset, men han skulle vitne om lyset.

Lyset skin i mørkret, og mørkret har ikkje overvunne det. Eit menneske stod fram, utsendt av Gud; namnet hans var Johannes. Han kom for å vitna. Han skulle vitna om lyset, så alle kunne koma til tru ved han. Han sjølv var ikkje lyset, men han skulle vitna om lyset.

Døden kom til dykkar familie midtsommars. Mens dagane var som aller lysast og aller lengst seig ein skugge inn over heimen. Ein mørk skugge. Vi kjenner han att som døden.
Like sikkert som at vi opplever det som sollys og glede når eit barn kjem til verda som eit nytt liv, så kjenner vi mørket og sorga når døden gjestar oss. Nett like mange skal døy som dei som vert fødde. Ein gong vart du og eg fødde inn i verda. Ein gong skal vi forlate livet, døy og leggjast i grav.

Slik lys og mørke skifter med dagen eller årstidene, slik er det også i våre liv. Slik er det for alle. Den store syklusen med liv og død renn stilt forbi oss som ei mektig elv som ingen kan stoppe.

I år svinga elva innom ditt hus. Det hende ved midtsommarstider. Eit liv vart med ut att. Eit liv var over. Vi er difor samla i sorg rundt denne kista, og vil ta eit verdig farvel med NN.

Mellom dødsdagen og gravferdsdagen i dag har vi feira Jonsok eller St.Hans. Det var sist måndag, den 24.juni. Dei færraste som feirar denne dagen tenkjer over at det faktisk er ein kyrkjeleg minnedag. Dagen til minne om at døyparen Johannes vart fødd. Johannes med kortforma Jon – derav Jonsok, eller Hans – St.Hans. Frå Bibelen veit vi at Johannes var slektningen til Jesus. Mødrene deira, Elisabeth og Maria var i slekt, kanskje så nært som søskenbarn. Og dei venta barn samstundes. Johannes var eit halvt år eldre enn Jesus, difor feirar vi fødselsdagen eit halvt år før jul, 24.juni.
På St. Hans eller Jonsok har kyrkja vår sett opp bibeltekstar som til ein vanleg kyrkjesøndag. Vi har lese litt av ein slik tekst som eit andaktsord no.

Vi har lese om Johannes, om han som skulle vitne om lyset slik at alle skulle kome til tru ved han står det.

Døyparen Johannes er den som kan tenne lys i mørket. Døyparen Johannes er den som har lys som kan skine for alle som er i sorg. Difor lyttar vi til bibelorda i dag.

Det handlar om lys. Om lys i eit mørke. Om lys på ein tung sørgjedag.
Lyset skinner i mørket, og mørket har ikke overvunnet det. Lyset skin i mørkret, og mørkret har ikkje overvunne det.

Det er om dette lyset at Johannes vitnar. Det lyset som heiter Jesus. Johannes var ein stor og mektig mann. Jesus seier om Johannes at det aldri var fødd nokon større av kvinner enn Johannes. Likevel valde Johannes å stille seg i skuggen bak Jesus, slektningen sin. Johannes på si side sa om Jesus: han som kjem etter meg, er sterkare enn eg. Eg er ikkje eingong verdig til å ta av han sandalane

Johannes si store oppgåve i livet var å rydde veg for Jesus. Det var å vitne om Jesus. Det var å vitne om han som var det store lyset i verda. Det var å skape tru på at det var ein som kan skine for alle menneske som det verkelege lyset når dagar mørknar og fortviling, sorg og sakn senkar seg over oss.

Kjære sørgjande.
I dag ser du for deg ansiktet til eit menneske du var glad i. Du minnest og tenkjer tilbake og har mange kjensler som etter kvart skal falle på plass når vi snart har teke det endelege farvel med NN som er død.

Desse minna er gode å ta med seg.
Men prøv om du også kan ta med deg frå denne sørgjehøgtida eit lys som skin ned på deg frå himmelen i dag. Midtsommarlyset – med netter som aldri går heilt i svart - skal minne deg om eit evig lys der sol og måne ikkje vil vere nødvendig, for det står noko underleg om at i Guds rike, der er Jesus sjølv lyset som aldri skal slokne.

Her og no er Jesus lyset som skin inn i skuggen som la seg over oss som ei sky av sorg då døden kom. Jesus er den som står fram og minner oss om at han er vegen som fører oss trygt gjennom døden og inn i det evige lyset bak død og grav.

Ein gong låg Jesus i djupaste mørket nokon har vore i. Han var i dødens fangeskap, forlaten av Gud, svikta av vener, dømd for dine og mine syner, pint til døde for all skuld og skam i verda. Alt dette mørket gjekk han gjennom for å kunne tenne lyset og håpet på nytt då han stod opp or grava påskedagen. Han lever, og han lovar den som trur på han lys og evig liv.

Det er vårt håp – det er vårt lys når vi no takkar og tek farvel med NN.

---

[1] Ytre Arna, 27.06.2013. Mann, f. 1926
   Salhus, 28.06.2013, Mann, f. 1929
   Birkeland, 28.06.2013, Mann f. 1926

Dei bortkomne

5.s. i treeiningstida III. 23.06.2013
Ytre Arna
Matt. 18, 12-18

Syndar bror din mot deg, så gå til han og still han til ansvar på tomannshand.  Slik talar Jesus til oss.

Dette kan lett verte dagen for å rettferdiggjere moralisering. Tekstordet vi har fått i kyrkjene våre landet over på denne dagen kan synast som skapt for å heise flagg og faner som stadfestar karikaturvarianten av den kyrkja vi tilhøyrer – ei kyrkje der det handlar om å vere prektig, om å vere betre enn andre, om å pirke på andre si synd og støyte folk ut i eit mørke der dei får streve med følgjene av eigne nederlag, mens alle som er på innsida av fellesskapet, bak tjukke kyrkemurar, i varmen frå altarlys, og med ein eim av lukt frå kyrkjekaffi, vi er dei heldige, utvalde.

Ja, var dette sanning, då vil eg for min del hengje frå meg prestekjolen for godt etter denne gudstenesta. Var det slik kyrkja verkeleg var, då er det meiningslaust å stige inn i dette kyrkjehuset Ytre Arna med sikte på å byggje kyrkjelyd og å tale til trøyst og oppmuntring.

Evangeliet er ikkje ein løfta peikefinger. Det er ikkje å ta folk til sides for å tale dei til rettes på tomannshand.
Evangeliet handlar om å forkynne omsorg for medmenneske. Det vi kallar for diakoni i kvardagen. Men endå meir: Evangeliet handlar om å setje lyskastaren på Jesus som seier at han sjølv er midt mellom alle som samlast i hans namn.

Når Jesus gjev oss ei innføring i korleis vi skal gå fram dersom vi opplever at det vert gjort urett mot oss, når han talar om at det kan opnast for å tale eit medmenneske som har synda mot oss til rettes, så er hans poeng at det må skje noko med den som gjorde urett. Jesus vil berge syndaren frå konsekvensane av synd. Jesus seier om den som har gjort synd mot deg: - Høyrer han på deg har du vunne bror din.

Legg merke til at det står ikkje at du har vunne over nokon. Altså at du har vore sterkare enn -, eller at du har argumentert betre enn-, eller rett og slett vore ein dyktigare kverulant. Det står at når han som har gjort urett høyrer på deg som fortel kva som er rett, då har du vunne han. Det betyr at du har vunne han eller henne for -, dvs. at du har vunne nokon for himmelriket. Du har berga eit menneske for det evige livet.

Evangeliet handlar om å vinne andre for det største og beste av alt, nemleg Guds rike og det evige livet. Det gjer vi når vi viser andre kven Jesus er. Når vi viser det ved orda vi seier eller ved handlingane vi utfører. Når vi tek menneske med der Jesus har sagt at han er å finne, vert evangeliet synleg for desse menneska som kanskje ikkje har kjent til evangeliet, den glade bodskapen, frå før. Jesus har sagt at han er å finne der dei som trur på han samlast til bøn, til lovsong og for å høyre meir om Jesus, nett slik vi gjer det no. Akkurat det er det Jesus seier til oss i orda vi lyttar til. ”For der to eller tre er samla i mitt namn, der er eg midt iblant dei.» Dette kjende ordet av Jesus står berre to vers etter at vi avslutta det som er dagens preiketekst.

Ein løfta peikefinger, ein moralpeikefinger. Slikt er lite populært i samfunnet vi lever i. Her gjeld det for dei fleste av oss at vi er opplærde til å gjere det vi vil utan innblanding frå andre. Og få av oss ville finne på å prøve oss som moralvaktarar ved å peike på vegvalg vener og familie gjer for å stemple dette som feil, eller endå verre: som synd.

Men i kyrkjeleg samanhang lærer vi faktisk noko om at det går an å gjere feil val. Det går an å slå inn på ein feil veg. Det går an å ville seg bort.

Det er dette Jesus minner oss om i likninga vi har lese. Om den eine sauen, og dei nittini andre. Vi las at saueeigaren lèt det nittini vere att for seg sjølve mens han legg ut på leiting etter den eine, bortkome og forsvunne.

Dette er er den gamle søndagsskuleforteljinga. Dette er barnebilete over senga der vi ser Jesus, den god hyrdingen, med ein sau over skuldrene på veg tilbake til flokken med den forvilla sauen.

Om vi no stig ut or søndagsskulemoduset ein augneblink og tenkjer etter: Er det nokon i kyrkjelydelyden i Ytre Arna vi saknar? Noko som ein gong var mellom oss, men som vi aldri ser meir? Nokon som vi rett og slett mistenkjer for å ha villa seg bort? Ikkje berre frå våre samlingar, men som synest å vere komne bort frå Jesus?

Kva skal vi i så fall gjere?
La dei ville rundt, eller prøve å vise dei tilbake til Jesus?

Dei fleste vil i dag kvie seg. Få har lyst å blande seg inn i andre sine liv. «Eg vil ikkje bry meg» seier du sannsynlegvis.

Jesus seier: «Slik vil ikkje Far dykkar i himmelen at ein einaste av desse små skal gå tapt» Det handlar om store ting. Om at det er mogeleg å gå tapt for Jesus.

I Bergens Tidene har vi i veka som gjekk kunne lese store reportasjar som gjekk over mange sider om eit søskenpar i byen vår som livet har fare forferdeleg ille med. Dei vaks opp med vanskjøtsel og mishandling og seksuelt misbruk. I dag er dei begge øydelagde, målt etter vanlege verdiar på eit menneskeliv.
Mange visste. Mange prøvde å gripe inn. Men ingen gjorde noko med stor nok tyngde før alt hadde havarert. No kan dei kanskje få stor økonomisk erstatning. Men økonomi kan ikkje reparere ein hjerneskade.

Det er ikkje å «bry seg» når ein grip inn der hjelp er naudsynt, Ikkje i det vi til dagleg omtalar som sosialsaker. Og heller ikkje når vi i ein kyrkjelyd anar at nokon av våre søsken i trua har hamna i ein bratt, åndeleg utforbakke.

Eg vil ikkje sleppe tragedien frå Bergens Tidende. For i forlenginga av åndeleg omsorg for dei vi går til kyrkje i lag med, skal vi som medmenneske og som kristne også ha omsorg for menneska som bur rundt oss. Dette vi kallar for diakoni. Og etter det vi har lese i avisa er vi sterkt minna om å sjå etter borna mellom oss.

Vi skal engasjere oss. Ikkje ved ein irriterande peikefinger, men ved ei utretta hand, med eit vennleg ord, ved eit tilbod om hjelp når det trengst.

Det handlar om familiar og born som har det vanskeleg. Som lir under alkoholens og dopets forbanning. Eg trur  dei finst, dei som strevar med dette, også i Ytre Arna.
Er vi i stand til å våge noko om vi ser at vi kan vere til hjelp? I det minste – våge å seie frå til dei som har eit betalt ansvar for å gripe inn?

Vi har samla oss til gudsteneste. Ikkje berre to eller tre. Vi er mange. Og vi trur at midt mellom oss på denne søndagen finn vi Jesus. Han ser oss og høyrer oss når vi ber. Når vi ber for dei forkomne. Når vi ber for dei bortkomne.

Han ser og kjenner dei mange, mange som strevar i dag. Borna som nett no ein stad her i vårt nabolag tuslar åleine frå soverom til kjøkken til ein flimrande TV-skjerm fordi far og mor framleis søv av seg lørdagens djupe rus. Kanskje er kjøleskapet tomt fordi barskapet skulle fyllast opp. Kanskje høyrde dei krangel og slossing før dei sovna i går. Borna har det vondt.

For alle desse ropar vi til han som no er midt mellom oss: Kyrie eleison. Herre miskunna deg. Vi gjer det i tillit og tiltru til at han er her. At han ser og høyrer og svarar, han som er vår far i himmelen, han som aldri sviktar men som leitar til han finn den bortkomne eller til han finn den forkomne.
Og når han finn slike, då gler han seg, han som er den gode hyrding.
Kan vi hjelpe til med å skape slik glede?

AMEN

På leit

4. s. i treeiningstida. III 16.06.2013
Biskopshavn
Salme 22,8-12

På leit etter Gud.
Fleire søndagar på rad har vi på ulikt vis følgd dei som leitar etter Gud når vi har lytta til bibeltekstane som har vore tema for preikene i våre norske kyrkjer.

Det er to veker sidan vi helsa på Nikodemus. Denne storkaren i det israelske samfunnslivet som oppsøkte Jesus midt på natta og ville ha ein læresamtale med Meisteren om Guds rike. Han var på leit etter Gud.

Sist søndag møtte vi dei unge mødrene som oppsøkte Jesus med borna sine. Dei ville at Jesus skulle røre ved borna. Leggje hendene på dei. Velsigna borna. Som alltid med ei mor: ”Berre det beste er godt nok for barnet mitt” – difor leita dei seg fram til Jesus; difor oppsøkte dei Jesus. Difor gav dei seg ikkje når opphissa læresveinar ville vise dei bort.

I dag vil orda frå Bibelen, Salmeorda, hjelpe oss djupare inn i søket etter Gud. Tekstavsnittet vi nett las frå Salme 22 er ikkje veldig mykje sitert frå preikestolane i kyrkjene våre.
Det er derimot annleis med innleiinga til denne salme 22. For denne salmen opnar med dei fortvila orda Jesus sjølv brukte då han opplevde gudsforlatinga på det aller mørkaste. I den svarte fortvilinga når dødsstunda på krossen berre var nokre få djupe innpust unna. Som sitt aller siste skrik i smerte, kom det over Jesu lepper: ”Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg?” (Matt.27,46)  Dei orda var eit sitat av Salme 22,v.1 – innleiinga til salmen preiketeksten i dag er henta frå.

I førebuinga framfor denne søndagen las eg kva ein kollega tenkte om denne salmen. Ho peika på at det handlar om -uroen som oppstår når livet butter imot, når det nettopp ikke er orden og harmoni, men snarere forvirring, motstand og fortvilelse. …..Salmen… reiser spørsmål som: Kan Gud fortsatt være Gud, midt i alt det som er kaotisk og truende? (Aud Irene Svartvassmo, FB, prekeskapet)

Når livet buttar i mot!
Kvar er Gud når livet buttar i mot? Kvar skal vi leite etter Gud då? Kva ord skal vi bruke når vi ropar på han? Kvar er du Gud?

Er du der midt i natta, Gud?
Kan eg gå ut i mørket som ein Nikodemus og søkje samtalen med ein Meister som kan fortelje noko om å bli fødd på nytt? Ja, kanskje kan du gjere nettopp det.

I evangelieteksten i dag høyrer vi at også Jesus ser at folk villar rundt på leit. Han ser dei  som er forkomne og hjelpelause, som sauer utan gjetar. (Matt.9,36). Men Jesus set læresveinane sine i arbeid. Dei skal ta vare på desse hjelpelause, som villar rundt. Som treng ein gjetar. Arbeidsfolk må til for å vakte den som ikkje lenger finn vegen til Gud. Slike arbeidsfolk må stadig vere på jobb i den kristne kyrkja. Nokre av oss får betalt for å vere gjetarar, hyrdar. Nokre av dykk er med på laget. Utan betaling. Og når du ser ein som ikkje lenger veit vegen til Gud, skal du løfte handa og peike ut kurs på nytt. Du skal opne munnen din og sitere orda av Jesus som seier om eg sjølv: ”Eg er vegen, sanninga og livet. Ingen kjem til Far utan gjennom meg” (Johs. 14,6)

Og er du ein av dei som er på leit, kjenner du deg som ein Nikodemus som villar rundt midt i nattemørket og ikkje finn vegen til Jesus – så høyr i dag når det vert sagt at vi finst, vi som er i flokken av dei Gud har som sine arbeidsfolk på denne staden, her i Biskopshavn. Kanskje kan du finne eit svar på det du søkjer gjennom ein samtale, i eit tettare fellesskap her i kyrkja, i ei bibelgruppe, ved nattverdbordet.

I Salme 22 møter vi ein person som vert håna for trua si. ”Alle som ser meg, håner meg”
At den kristne trua generelt vert utsett for spott og hån har vi visst lenge. Det har på ingen måte vorte mindre av det inn i våre dagar. I takt med sekularisering og avkristning har frimotet til å spotte og gjere narr av, og til å motarbeide dei kristne og den kristne kyrkja, berre auka. Det vert brukt store ord om toleranse og inkludering, utan at det alltid speglar seg når kristne med ei tradisjonell tolking av kva kristen tru er står fram.
Dette kan kyrkja leve med. Dette kan dei kristne leve med.

Men når enkeltpersonar vert hengde ut, når spotten rammar eit namn under eit bilete i avisa, då vert det lett blytungt for den som kjem i fokus. Vi ser kanskje ikkje tårene. Vi høyrer ikkje dei stille bønene. Men vi kan ane kjensla av at nokre av våre står åleine. Vi spør kanskje stille, men utan å gjere noko: Er det eit ekko i lufta av det sterke ropet ”Min Gud, min Gud, kvifor har du forlate meg?”

På leit etter Gud.
Når trua møter motstand. Når mennesket opplever at det står åleine mot dei som lever der side om side i dagleglivet, når fellesskapet i kyrkja opplevest dødt og meiningslaust, ja når Gud sjølv synest å vere bak alle blåner, då er det ikkje lett å finne det vi leitar etter. Då må Gud verkeleg leitast opp.

Mødrene som bar småborn til Jesus vart viste bort av Jesu læresveinar. Uforstand skapte ein avstand mellom dei som søkte ei velsigning for sine aller kjæraste, og Jesus sjølv. Uforstand er det overflod av. Vi må leve med uforstand.
Men heldigvis kan det vi ikkje forstår verte opplyst gjennom samtalar, tilrettevisning og omtanke. Då forsvinn u’en. Forstanden tek over. Innsikt fyller eit tomrom.

I kristen samanhang har vi lov å tru at Anden kan vere den som forløyser og opplyser og gjev oss forstand. Forstand til ikkje å spotte. Forstand til å inkludere i eit fellesskap. Men først og fremst forstand og innsikt til å forstå at Gud er å finne. At Gud vil være nær.

I andaktsordet vi har fått til å tenkje over denne søndagen, er Gud samanlikna med ei jordmor: ”Du drog meg fram frå mors liv, du gjorde meg trygg ved hennar bryst. Frå eg vart fødd, er eg kasta på deg, frå mors liv er du min Gud”

På leit. Kvar går vegen? Vegen til Gud. Kvar er du Gud?
Av og til kan det hjelpe å finne ein veg vidare om vi i vår forvilling maktar å ta oss tilbake til utgangspunktet. Starte på nytt derifrå. Tilbake til start.

Vår absolutte start var i mors liv. Livet som vart skapt i mor. Livet som vart forløyst i fødselen. Der var livets skapar med som jordmor. Der var Gud. I starten.
Kan du sjå det? Kan du ta det til deg? La orda fylle deg? Gjere deg trygg?
Der Gud der, der du like trygg som du ein gong var ved mors bryst.

”Frå eg vart fødd, er eg kasta på deg, frå mors liv er du min Gud.”

Når Gud synest langt borte. Når Gud synest som om at han rett og slett ikkje eksisterer meir, så er han likevel min Gud. Han er din Gud. Han er her.

Då Jesus i sin dødsangst på krossen ropa etter Gud, er det ingen tvil om at Gud var langt borte. Men ikkje så langt borte at Gud ikkje høyrde sonens rop. Guds skaparkrefter fylte Jesus der han låg i grava slik at han makta å rive seg laus frå jarngrepet til sjølvaste døden.(1.Pet 1,21) 

Kvar er du Gud? Svaret er at Gud er alle stader. Til og med i døden, der han ein gong gav liv til Jesus i hans mørke grav.
Gud er i døden, men han er endå meir i livet. Livet vi alle lever. Livet som innimellom vert prega av solformørking eller storm og uvêr der vi ikkje er i stand til å sjå han eller finne vegen til han.

På leit etter Gud. Vi går tilbake til start. Dit livet starta. Tilbake til forløysinga. Tilbake til han som drog meg ut or mors liv og inn i dette verkelege livet der eg gjennom dåpen og trua vart knytta fast til ein levande Gud som er. Som alltid er. Som ikkje slepper meg sjølv om han synest veldig langt unna innimellom. Frå eg vart fødd, er eg kasta på deg, frå mors liv er du min Gud”.

Denne Gud har ikkje forlate den som kjenner seg forlaten.
Denne Gud er ikkje blind, men ser den som kjenner seg usett.
Denne Gud er ikkje døv, men høyrer til og med våre ordlause rop: Kvar er du Gud? Kvifor har du forlate meg?

”Frå eg vart fødd, er eg kasta på deg, frå mors liv er du min Gud”
AMEN