Ny innreiing

 

20. s. i treeiningstida III. 02.10.2016
Matt 18,1-11
Biskopshavn

For nokre få veker sidan var eg innom kyrkja her i Biskopshavn. I lag med soknepresten dykkar rusla eg rundt i kyrkja og gledde meg over kunsten som var komen på plass i kyrkjerommet gjennom sommaren.

Eit fantastisk fondbilete.  Fargar som fløymer mot oss. Krossen. Armane som strekkjer seg ut frå krossen.  Eg kjenner liksom at eg vert varmt omfamna av det vakre.
Det gjer så godt å vere i kyrkja og oppleve dette i lag med dykk alle på denne fine søndagen.

Snart skal vi samle oss til jubileumsfeiring i kyrkja vår. 50 år skal markerast om litt over to månader. Og då skal vi på litt meir offisielt vis også markere at kyrkja har fått ny altarfasade.
Eg gler meg.

Men før det, er det mangt av anna å juble for. I dag gler vi oss over dei tre nydøypte.
Tre familiar feirar i feststas og med nye liv i fanget.

Lat oss på denne dagen gjere nokre tankeeksperiment i lyset frå det nye kunstverket. Kyrkja vår har fått eit heilt nytt element som på sett og vis innreier kyrkjerommet på nytt.
Noko fullstendig nytt er installert i rommet vi samlar oss i.

Kanskje kan du då vere med på litt nyinnreiing i sjølve livet ditt?
Ny innreiing av det eg foreslår å kalle for ”hjartekapellet” i ditt liv.

Det første som må på plass kallar vi trua.

Den fekk du i gåve allereie då du vart døypt. Barnetrua. Den som er det store forbildet for alle vaksne. Du treng ikkje så mykje anna i ditt hjartekapell enn tru. For når du har med deg ein bit av den, då ser Jesus det. Og då stig han straks inn til deg, så sant du opnar kapelldøra på gløtt, for eksempel ved at du ber den bøna han har lært deg å be: ”Vår Far, du som er i himmelen” 

Difor vil eg i dag oppmode alle dykk som har ei enkel barnetru om alltid å be denne bøna, som eit uttrykk for at vi vil sleppe Jesus til i livet vårt, i hjarta vårt, i vårt indre kapell.

Og så skal vi rett og slett innreie kapellet på aller enklaste måte.
Kapellrommet i vårt hjarte har fire vegger. Den eine veggen er døra. På den døra heng vi opp teksten til nettopp Herrens bøn: Vår Far.

På veggen til venstre heng vi opp eit bilete. Eit bilete som passar aldeles førsteklasses med tanke på tekstordet som samlar oss på denne søndagen.  Det er biletet av Jesus og borna. Kanskje fekk du ein gong eit slikt bilete på søndagsskulen, i barnelaget eller du såg det i ein barnebibel?

Det er som regel slik at vi tenkjer at dette biletet er noko borna må sjå på. Men det biletet er det dei vaksne som skal sjå mest på. Jesus som tek borna på fanget. For orda som vart sagt i den scena, det er ikkje ord til borna, men til dei vaksne. Vi las orda då vi for nokre minuttar sidan døypte desse tre borna:  ”La de små barna komme til meg og hindre dem ikke! For Guds rike tilhører slike som dem” 

Alle vaksne må sjå nøye på biletet og også hugse noko Jesus sa i det vi har lese som preiketekst i dag: ”Uten at dere vender om og blir som barn, kommer dere ikke inn i himmelriket” (Matt.18,3)

Biletet av Jesus og borna talar til dei vaksne. Biletet viser oss at vi som er vaksne har alt å lære av dei små. Dei som har den vesle og trygge trua, trygt lagt ned i barnehjarta. Vi har ikkje lov å ta dette frå borna. Dette skal vi tvert imot hegne om, odle fram, ta vare på og lære av.

Også vi som er vaksne skal leve som borna, tillitsfull, trygt i trua på at Jesus er vår bror som skal føre oss heilt fram til vår himmelske far i det evige Guds rike. 

På den andre sideveggen i vårt vesle hjartekapell, den til høgre, vil eg at vi skal henge opp eit anna bilete. Eit heilt anna bilete. Ikkje eit søtt søndagskulebilete i pastellfargar.

Men eit biletet i kraftige, sterke, blenkjande og lokkande fargar. Der vil eg sjå vår eiga tid. Der vil eg sjå dei halvstore borna som går på skule her i Biskopshavn, på Hellen skole.
Der vil eg sjå tenåringane som sparkar fotball, spelar piano, er på vennebesøk, eller kranglar med foreldre. Der må nokon male inn den første forelskinga. Kanskje også første gongen venskap gjekk sund og tårer var gode vener. Der vil eg sjå ein og annan ungdom som er utanfor det fargerike fellesskapet og på veg ut i noko mørkt, trugande, noko som er ei ukjend framtid. Ein ungdom som synest åleine.

Men ikkje heilt åleine. For også på dette biletet frå vår eiga tid må Jesus vere med. Det må lagast eit bru frå barndomen til dei unge. Ei bru frå Jesus som velsignar småborna og over til den tida der det ikkje er naturleg å krype opp i fanget, men heller sjå opp til det kule førebiletet. Den tøffe ungdomsleiaren. Han som det går an å snakke med utan at han sladrar. Ho som ikkje skal setje karakterar i orden og åtferd.

Eg håpar du som er konfirmant kan lage deg eit slikt bilete. Kunne det vore ei aktuell aktivitetsoppgåve i konfirmanttida? Å male inn vår tid. Og så hengje det på sideveggen i ditt vesle kapell i ditt eige hjarte. Eit bilete av oss. Og av Jesus. Han er der, slik han var der ved dåpen. Og framleis er det slik at Guds rike er ditt. Det som du fekk del i då du var eit lite barn. Eit dåpsbarn.

Det siste som skal på veggen i kapellet i ditt hjarte, det skal hengje over altaret der inne.
Eit litt anna bilete enn det som er nytt for oss her i Biskopshavn kirke.
I våre små hjartekapell treng vi også noko som vi har fått høyre om når vi i dag har møtt Jesus som talar om småborna og Guds rike.
Dette som er vårt forbilde, også for oss som er vaksne.

Eg ser for meg eit bilete frå Jesu barndom.

I sentrum sit Maria med det vesle gudsbarnet, Jesus, vår bror, på sin venstre arm. Det vesle Jesusbarnet prøver å slå dei altfor korte armane sine om halsen til mora. Barnets kinn og mora sitt kinn rører ved kvarandre på ein uendeleg øm måte. Ved å bere barnet på så kjærleg og ømt vis gjev Maria vidare til barnet styrke frå Gud, frå Far sjølv, til å verte Beraren.

Og då skal du og eg tenkje: Vår oppgåve som kristne er å etterlikna Kristus, også Kristus som barn. I dag leier fotspora hans oss til mora sin arm.
Di første oppgåve som ein medviten kristen er å late deg berast.

Tenk deg difor at du sit på Marias høgre arm og bøyer kinnet ditt mot hennar ømme kinn. Du kjenner varmen frå kinnet hennar.

No er di einaste oppgåve å late deg berast. Du skal ikkje sprelle og stritte i mot slik småborn av og til gjer på mora sitt fang. Men du skal kvile trygt på armen hennar. Kjenner varmen av henne. Lukta av henne. Høyre mora sin pust. Gle deg over songen ho nynnar i øyret ditt. Ingenting kan skilje dykk, Guds mor, Jesusbarnet på hennar venstre arm, og så du på hennar høgre arm.

Dette er nåde.
Dette er Guds rike, der vi er som born.
Der vi er på mors arm som ber oss til Kristus, vår bror.

Han som tek oss med inn i Guds rike. Der er frelsa.
Der er Beraren. Han som ber våre synder.
Der er Kristus som tek småborna til seg og seier at Guds rike høyrer barnet til.

Du må bli som eit barn. La deg bere.
Då vert du samstundes den største i himmelriket.
Der kan vi som er vaksne og dei som enno er små finne den gode kvile. Kjenne hender som velsignar deg. Alt dette vi kallar for nåde.

AMEN.

 

Lengsel og sukk

18. s. i treeiningtida. GT-III - 18.09.2016
Bruvik (50-års konfirmantar)
Salme 38.10-16

Kjære konfirmantjubilantar.
Kjære dåpsfamilie.
Kjære kyrkjelyd.

Sommaren vart berre sorga i år. Våt og kald. Vi hang med hovudet her i vest. Vil lengta tilbake til barndommens gode minne om tørrhøy på bakken og svalande bad i ein blank fjord.
Det vart dusj frå det gråe, der oppe, i staden.

Men så fekk vi desse utrulege dagane vi nettopp har hatt i veka som gjekk.
Med eit termometer som dirrar nær 30 midt i september. Alt er gløymt. Vi gler oss.

Og i dag er det fest i denne vesle kyrkjelyden. Ein av dei minste i landet.
Men vi fyller likevel opp den nyoppussa kyrkja.
Vi gler over nyfødd liv som er bore fram og lagt i Herrens hender.
Andre av oss minnest fortida. Tenåringstida. Konfirmasjonen.
Om to år er det min tur til å jubilere, og av og til tenkjer eg: Var det i fjor det hende? Det er berre nokre vindpust sidan, kan det opplevast som. Men så ser eg ut over dykk jubilantar, nokre korte år eldre enn meg, og eg skjønar: Noko har trass alt hendt med oss på desse åra.
I alle fall utanpå!

På denne dagen vert vi møtt av ein av Salmane i GT. Ein klagesalme frå Davids munn.

Har vi grunn til å klage over tilværet på ein så flott dag som i dag?
Med så mykje vakkert og godt som hender rundt oss?

Lat oss aller først, før vi dukkar litt ned i det vi skal minnast om frå Guds ord, også minne kvarandre om å takke for alt det gode vi har fått, og som vi har opplevd.
Ikkje minst tenkjer eg at de som bar Elias til dåpen i dag har ei stor velsigning som kviler i fanget dykkar. Eit nytt liv. Nye forventningar. Ny spaning. Ei veldig glede.
Hjarteleg til lukke med alt som følgjer med det å få eit barn til inn i livet dykkar.
Vi i kyrkja deler gleda dykkar, og oppmuntrar til å gjere maksimalt ut av dette i tida som skal kome.

Men likevel - midt i glede, og midt i jubileum, så vil vi våge å opne oss for denne klaga som stig ut or Bibelens blad på denne søndagen.
Fram mot dagen i dag så har prestar over heile landet grunna på:
Kva vil dei orda som vi nett las, seie til moderne nordmenn anno 2016?

«Herre, du kjenner min lengsel, mitt sukk er ikkje løynt for deg.»

Slik vart tekstavsnittet opna.
Vi høyrer om lengsel og om sukk.

«Hjartet hamrar, krafta sviktar, sjølv lyset i auga har forlate meg»

Slik heldt David fram med å skildre det som er vondt og miserabelt i hans liv.
Og ver trygg, hans sukk har djupare årsak enn ein våt og kjøleg sommar. Det var noko verkeleg vondt som braut på i livet hans.

Les vi lenger framme i denne salmen les vi om tung skuld og om sår som verkjer. Vi har lese om vener og familie som sviktar han. Akkurat kva som feilar og manglar han er noko dunkelt. Men vondt er det i alle fall.

Nokon kvar av oss kan kjenne på noko liknande frå tid til annan. Kanskje til og med på ein så vakker og tilsynelatande perfekt søndag som i dag.

Då eg på fredag sat og førebudde denne preika til dykk, fekk eg avisa Vårt Land i hendene for den dagen. Hovudoppslaget der er ei sak som eg vil stogge litt ved, med tanke på det vi vert møtte med i denne Davidssalmen.

Overskrifta som fylte framsida var først litt kryptisk for meg: «Terroren rammer ikke-ofre psykisk» stod det.

Etter kvar forstod eg at det handla om det vi har vore kjent med gjennom mange år no – dei mange vonde terrorhandlingane vi har vore vitne til.
Sist søndag var det 11.september. Ein fæl dato i nyare historie. 15 år tilbake i tid. Ein dag som var opptakt til mykje av det vi framleis strir med av djevelskap av ulikt forteikn.

Avisa Vårt Land sette altså sist fredag fokuset på dette at store undersøkningar tydeleg viser sterk auke i psykiske lidingar, òg hjå folk som slett ikkje er ramma av terroren.

Eg tenkjer då: Dette ser eg også når eg møter kvardagsmenneske her i Åsane prosti.
Det var i den veka vi no la bak oss at eg snakka med ein mann som såg nokre kvinner gå forbi, ikledd chador, fotside islamske kvinnedrakter. Han gav uttrykk for redsle. Han var utrygg. «Kva gøymer dei under desse framande kleda?» spurde han.

Eg må tilstå: Eg forstår ikkje dette.
Eg kan ikkje begripe at framande skal vere farlege. Objektivt sett trur eg at eg har rett i det.

Men eg kan ikkje hindre andre i å tenkje annleis.
Eg kan ikkje nekte dei å vere redde.

Men er overtydd om at det gå an å kome bort frå dette. Det går an å sleppe framande og annleis truande tett innpå seg. Eg kjenner nokre av dei, og eg veit: Dei er ikkje farlege.
Men terroren  har skapt ugrunna frykt som ikkje lar seg viske bort, heller ikkje ved at ein prest står fram og seier nokre velmeinte ord om dette.

Om seg sjølv sa David i salmen vi las frå:
«Eg er lik ein mann som ikkje høyrer og ikkje har svar i sin munn»

Eg trur mange liknar på David. Vi får ikkje til å høyre. Eller vi vågar ikkje å høyre. For vi har sett noko, langt borte ein stad, som sette kloa i oss: Noko der ute opplevest som farleg. Vil det ramme meg?

Kjære kyrkjelyd.

Våg å løfte blikket. Bort frå det vi er redde for.
Alle ekspertar på dette kan fortelje oss at vi lever trygt og godt her hjå oss. På bakgrunn av ein uttale frå ein høgtståande politimann i Haugesund for kort tid tilbake, har det gått ein heit diskusjon over heile landet om kor vidt utlendingar er farlege.
Same dag som Vårt Land skriv om at frykt for det ukjende skapar store psykiske problem, slår sjefen til denne politimannen fast at mannens opphavlege utspel rett og slett ikkje kan grunngjevast ut frå fakta. Politimeisteren i Sør-Vest politidistrikt seier beint fram: I våre tall er det ingen grunn til å frykte utlendinger.  

http://www.abcnyheter.no/nyheter/2016/09/16/195242626/listhaug-stottet-kronikk-om-fremmedfrykt-na-tilbakevises-pastandene-av-politimester

Dei framande er ikkje farlege. Dei er berre ukjende. Det går an å lære dei å kjenne.
Opne liv og heim og grend og nabolag for dei, og sjå at dei med tid og stunder vil smelte i hop med oss.
Det eg ber i min ryggsekk, kan vere langt farlegare enn det framande kvinner gøymer under chadoren!

Vi ser framover i dag.
Vi gler oss i dag. Over nytt liv, og over liv som det er grunn til å jubilere for.

Har vi sukk vi ber på, har vi lengsler vi enno ikkje har fått oppfylt, så skin orda frå David mot oss. Ord som kan ta brodden av vår frykt for det ukjende. Ord som kan gje kraft i møte med vår uro for det som gneg oss.

I staden for redsel for det ukjende langt borte, strir du kanskje heller med sjukdom på kroppen, eller det var det noko mellom deg og dine nære som gjekk seg så skeivt til, kanskje kjenner vi oss beint fram urettferdig behandla i samfunnet?

I møte med noko av dette, eller i møte med andre sider ved livet du lever, og som formørkar tilværet ditt, vil eg i dag gje deg desse orda; og bruk orda til David som di bøn:
«Det er deg Herre, eg ventar på. Du vil svara meg, Herre, min Gud»

 AMEN

 

Radikalt

Vingardssøndag/14.s. i treeiningstida. III - 21.08.2016
Åsane
Matt.19,27-30

«Kva med oss? Vi har gått ifrå alt og følgt deg. Kva skal vi få?»

Er det slik dei tenkjer alle desse som har gjort så mange borgarar rundt om i Europa redde gjennom det siste året? Eg tenkjer på den vonde redselen som spreier seg nå vi høyrer om IS-krigarar som utfører meiningslaus og blodig terror i storbyane våre. Det vert ofte sagt at deira motivasjon for å gjere dette gjerne kjem frå eit desperat ynskje om å stige inn i eit islamsk himmelsk paradis gjennom å ofre seg i ei martyraktig handling som samfunnet rundt stemplar som terror. Ved å følgje det dei oppfattar som Allahs vilje, forventar dei himmelsk, evig liv som løn.
Dette er sikkert ei altfor enkel forklaring på eit svært problem.
Her er det mange andre forklaringar som også må fram i lyset. Forklaringar som må vere i tillegg til, eller i staden for, det som har med islamsk teologi å gjere.
Og det skal vi ikkje gje oss inn på her. Det har eg som prest i vår kyrkje også for liten kunnskap til å ha skråsikre meiningar om.

«Kva med oss? Vi har gått ifrå alt og følgt deg. Kva skal vi få?»

Dette spørsmålet vart stilt til Jesus.
Dette spørsmålet kom frå sjølvaste Peter. Ein av Jesu aller næraste vener og fortrulege.

Peter spør etter om det lønar seg å ofre mykje for å vere i Jesu følgje.
For sanneleg ser det ut for at det var slik det var for dei første tilhengjarane av Jesus. At dei måtte ofre mykje. Tilsynelatande alt i sitt gamle liv.
For då kallet kom frå Jesu munn, verkar det som om dei tolv meir eller mindre berre slapp alt dei hadde i hendene og gav seg i følgje med denne underlege mannen.
(Sjå Matt 4,18-22):
18 Ein gong han gjekk langsmed Galileasjøen, fekk han sjå to brør: Simon, som blir kalla Peter, og Andreas, bror hans. Dei heldt på å kasta ei not i sjøen, for dei var fiskarar. 19 Han sa til dei: «Kom, følg meg, så skal eg gjera dykk til menneskefiskarar!» 20 Med ein gong gjekk dei ifrå garna sine og følgde han.
21 Då Jesus kom lenger fram, fekk han sjå to andre brør: Jakob, son til Sebedeus, og Johannes, bror hans. Dei sat i båten saman med Sebedeus, far sin, og bøtte garna. Jesus kalla dei, 22 og med ein gong gjekk dei bort frå båten og far sin og følgde han.

Lønar det seg å vere i Jesu følgje? Forlate alt?
Fiskarane let garna liggje att på stranda. Båten deira overlet dei til faren. Faren såg sikkert langt etter sønene som berre drog bort, kankje utan å seie farvel. Dei valde Jesus og eit heilt anna liv enn det som var deira gamle liv.

Dette er radikalt!
I dag snakkar mange om radikal islamisme.
På denne søndagen møter vi ein bibeltekst med radikal kristendom.
Korleis skal vi som er med i vår kyrkje anno 2016 forhalde oss til slike ord?

Denne bibelteksten har sjølvsagt alltid stått i vår Bibel. Men han er nesten heilt ny som ein tekst kyrkja vår har løfta fram i gudstenesta. Sjølv har eg vore prest i 36 år. Men det er første gongen eg preikar over desse orda.
Difor måtte eg lese meg opp på kva dette betyr for oss i dag då eg skulle førebu meg til denne søndagen. Frå bokhylla plukka eg ut ei klassisk bok av den store tyske teologen Dietrich Bonhoeffer som vart martyr for si tru i møte med sine tyske landsmenn under nazitida.
Boka heiter «Etterfølgelse» og kom ut i 1937.

Eg skulle ynskje vi hadde hatt veldig god tid til å dukke ned i alt som kunne seiast omkring dette. Det går ikkje. Men til alle dykk som kom til denne gudstenesta i dag med eit lite barn som midtpunkt, iført dåpsklede og omgjevne av stolte og feststemte slektningar, vil eg fokusere på korleis Bonhoeffer koplar det å vere Jesu etterfølgjar til dåpen.

Han skriv bl.a.:
Dåp er å bli truffet av Kristi kall.
I dåpen blir et menneske Kristi eiendom. Jesu Kristi navn nevnes over den som blir døpt. Den døpte blir delaktig i dette navnet, blir døpt inn «i Jesus Kristus»
Nå tilhører den døpte Jesus Kristus, man er blitt revet løs frå denne verdens makt og blitt Kristi eiendom.
Dåpen innebærer altså et brudd. …. Dermed rives fortid og fremtid fra hverandre. … Bruddet skjer ikke ved at et menneske sprenger sine lenker i umettelig lengsel etter et nytt og fritt liv med orden i sakene. Bruddet har Kristus foretatt for lenge siden.»[1]

Kjære dåpsforeldre.
Kjære kyrkjelyd.

I dag er det mitt djupe ynskje at vi alle saman skal makte å gripe litt av det radikale i kristentrua vår. Gripe det – utan kanskje å begripe det radikale i dåpshandlinga.
Det radikale ved å vere i Jesu følgje.

Vi har gått ifrå alt og følgt deg. Kva skal vi få? – Slik tenkte Peter og dei andre som gjekk i lag med Jesus til dagleg.
Det er difor ikkje merkeleg om vi som lever i vårt moderne samfunn som er så oppteken av løn og tariff og motytingar for ei teneste vi utfører, også kan falle inn i slike tankebaner.

I dag spør eg meg sjølv og oss alle: Ser vi kva vi alt har fått?
Kva vi fekk då vi kvar for oss vart døypte?

Nå tilhører den døpte Jesus Kristus, man er blitt revet løs frå denne verdens makt og blitt Kristi eigedom …. Dåpen innebærer altså et brudd. …. Dermed rives fortid og fremtid fra hverandre.

Bonhoeffer utrykkjer seg ikkje akkurat i enkle ord.
Men prøv å ta dei inn over deg. For det han seier er eit uttrykk for det vi har vore vitne til ved dåpen, fem gonger – berre i dag: Eit brot med ei fortid, ei kort fortid som nyfødd menneske. Eit brot med eit liv som enno ikkje hadde den retninga som dåpens bad stakar ut. Himmelretninga.
Eit nytt liv vert fødd i dåpen. Eit liv som skal levast i etterfølging av Kristus.

Radikal kristendom - det er dette: Å leve sitt dåpsliv. Gjennom det forlet ein alt. Alt det gamle. Den store tyske martyrteologen har forklart oss om eit radikalt oppbrot i dåpen:
«-ikke ved at et menneske sprenger sine lenker i umettelig lengsel etter et nytt og fritt liv med orden i sakene. Bruddet har Kristus foretatt for lenge siden»

Framfor blenkjer noko nytt.

Når vi talar om framfor – altså om det som skal kome, men enno ikkje er der, då tenkjer kristne sjølvsagt på det evige. På evig liv. Det gjer Jesus også når han svarar Peter på spørsmålet. Han seier noko om korleis det skal vere når Menneskesonen sit på truna i sin herlegdom – altså i det evige livet.

I kyrkja skal vi alltid ha det evige for auga. Løn i himmelen er noko som ofte går att i det vi snakkar om. Men før vi kjem så langt som at vi stig inn i det evige er det eit liv som skal levast, også her på jorda.

Desse små som vi i dag har lagt i Guds hender skal leve som born av sine foreldre og spreie glede og håp gjennom heile sin oppvekst. Dei skal verte vaksne og sjølve setje barn til verda. Nye born som skal bli besteforeldra sine skattar nå den eldre generasjonen sjølv ikkje lenger har ansvar for oppdraging og vegleiing av dei minste.
Livet skal levast, frå vogge til grav, også desse liv som i dag vart knytte fast til Jesus gjennom dåpen. Livet skal levast med det evige for auga, men slett ikkje ved å melde seg ut av samfunnet eller familien. Livet skal levast til gagn for medmenneska vi lever i lag med til dagleg. Desse som har adresse i same veg som vi sjølve bur i. Dei som bur i byen vår eller i kyrkjelyden vår. Men også med auge for alle der ute ein stad, der stormen rasar, der tårer renn, der verda ser ut som ein uoverkommeleg motbakke. Våre liv er bundne til eit verdensvidt fellesskap som vi ikkje skal dra oss tilbake frå.

Dietrich Bonhoeffer lærte oss at «Dåp er å bli truffet av Kristi kall.»
Slik Jesus kalla læresveinar som på radikalt vis braut med sitt gamle liv og gjekk vidare i livet tett i Jesu fotefar, slik kallar Jesus alle døypte til å fylgje han, også i 2016.
Å leve sitt dåpsliv, er å leve i tru på han som gjev retning og kraft til eit nytt og radikalt liv i fellesskap med andre som trur og andre som har tillit til Jesus. Det er dei menneska som framfor alt finn ein heim og eit fellesskap i den kyrkja vi vert døypte til å tilhøyre. 

I dag er vi her og høyrer Jesu lovnad om å arve evig liv når dette livet er ført til ende.
Det er sjølvsagt ein god motivasjon for å leve tett innpå Vår Frelsar og Herre i dette livet.
Men mens vi er her, skal vi også leve for kvarandre. Det kan krevje offer av oss. At vi må forlate noko som elles ville vore stort og viktig. Det kan krevje at vi må bryte med noko i vårt gamle liv som hindrar oss i det gode og nære fellesskapet med Jesus og dei andre som trur. Då vil det handle om å gje alt den rette prioritet.

Det er mykje stort og mykje viktig i våre daglege liv som vi må prioritere rett.
Men størst og viktigast av alt, er at vi ser at på den lista må Han stå fremst, Han som kallar oss både til eit rett og verdig liv her og no, men også til å hauste mangedobbelt nå vi eingong arvar i det evige.

AMEN
[1] D.B.: «Etterfølgelse» s.198 

Verkeleg fri

11. s. i treeiningstida. III. 31.07.2016

Eidsvåg

Johs. 8, 31-36

Ein dag var Jesus klar til å ta fatt på det oppdraget han hadde ved å vere fødd inn i vår verd som Guds eigen son. Han var sendt for å frelse oss, sa engelen den aller første julenatt.
Jesus vart vaksen. Jesu gjorde seg klar til si oppgåve som frelsar for menneskeslekta ved å faste i 40 dagar og netter før han møtte djevelens freistingar i ein dramatisk nærkamp.
Etter det tok han fatt på oppgåvene sine, og han starta der han budde. I Nasaret.
Han gjekk ein sabbat inn i synagoga slik han vanlegvis gjorde. Men på denne sabbaten gjorde han for første gong klårt at han hadde ei heilt spesiell oppgåve.
Han gjorde det ved å lese frå skriftene. Frå GT. Han heldt deretter ei lita tale ut frå det han hadde lese.

Og kva las han? Han las frå profeten Jesaja: (Luk,4,1-19)
           Herrens Ande er over meg,
           for han har salva meg
           til å forkynna ein god bodskap for fattige.
           Han har sendt meg for å ropa ut
           at fangar skal få fridom
           og at blinde skal få sjå,
           for å setja undertrykte fri
           og ropa ut eit nådeår frå Herren. 

Og den korte talen han deretter heldt ,vart innleia med at «I dag vart dette skriftordet oppfylt medan de høyrde på» (Luk.4,21) 

Seinare har denne talen vorte kalla Jesu programtale. Her står han for første gong offentleg fram og seier noko om kva som er hans oppgåve, Han som er sendt av Gud for å frelse verda:
- forkynna ein god bodskap for fattige. -ropa ut at fangar skal få fridom. - at blinde skal få sjå. - setja undertrykte fri. - ropa ut eit nådeår frå Herren.

Fridomslengten ligg nedfelt i alle menneske. I alle nasjonar. I alle folkeslag.

Fridomslengten har ein klart politisk overtone. Det er ikkje tilfeldig at frigjering i politisk forstand så mange gonger har vore knytt til teologisk tenking. Vi har endåtil ei teologisk retning som vi kallar frigjeringsteologi. Denne har i stor grad henta sin inspirasjon nettopp frå Jesu programtale i Luk 4. der Jesus talar om å setje undertrykte fri. Dette er ein omstridt teologisk retning. Ikkje minst innan den katolske kyrkja der den har hatt sterkt rotfeste etter at den vart så viktig i Sør-Amerika på 1960-talet. Katolske prestar der såg korleis dei rike i samfunnet utnytta dei fattige. Prestane ville stå på dei fattige si side, og forkynte at også Jesus var på lag med dei fattige. Som undertrykte menneske hadde dei trong for frelse – og denne teologien var langt på veg slik at dei tenkte at frelse var frigjering frå politisk undertrykking. Eksempelet var Israels utferd or Egypt. Gud greip inn overfor sitt folk og berga dei – frelste Israel frå sosial, politisk undertrykking og fangeskap.

Frigjeringsteologien spreidde seg til Sør-Afrika. Her vart den veldig viktig i kampen mot raseskiljepolitikken. I Polen var kyrkja ein avgjerande faktor då landet rista av seg det kommunistiske åket for nokre ti-år sidan. I USA har svarte og indianarar utvikla ein eigen form for frigjeringsteologi, og her hjå oss byggjer mykje av tankegangen bak nyare feministisk teologi på dette grunnlaget. Det har vi sett  - særleg frå 1970-åra og framover mot i dag. 

At det er mogeleg å sjå klare parallellar mellom kyrkjeleg engasjement for svake grupper i samfunnet – det vi ofte kallar diakoni – og politisk kamp mot undertrykking og urettferd, det er heilt tydeleg.

Samstundes er det også slik at mange er redde for at frigjeringsteologi i denne sterkt politiske varianten, skal vere ein skugge for noko som er endå viktigare enn politisk frigjering. Difor er ordet frigjeringsteologi eit omstritt ord i kyrkjeleg diskusjon. 

På denne søndagen er det difor rett om vi også spør om Jesus vil ha fram noko meir, i tillegg, når han han talar om fridom.

I vår preiketekst på denne søndagen, ser vi med ein gong at han knyter to veldig sentrale omgrep saman. Han snakkar om sanning og han snakkar om fridom – i same setning: - sanninga skal gjera dykk frie.

Slik talar Jesus. Den bundne vert frigjort ved å lære sanninga å kjenne. Sanninga om seg sjølv. Sanninga om livet eg har levd. Sanninga om livet som ligg og ventar. Sanninga om det evige livet. - sanninga skal gjera dykk frie.

Det er slett ikkje alltid at sanninga om oss sjølve er ei behageleg sanning.
Men likevel: Det som er endå verre enn å få seg fortalt sanninga, det er å ikkje vite.

Situasjonen må verte avklåra. "Det verste er ikkje å vite..." Slik fortel dei at det er, dei som verkeleg er sette på prøvar i livet. Ein uavklåra situasjon. Eit menneske som er forsvunne. Ingen veit kva som har hendt. Uvissa for dei pårørande er forferdeleg å leve med.

Eller ein er redd at ein går rundt med ein farleg sjukdom. Prøvar er tekne. Men resultata lar vente på seg. Uvissa i ventetida før ein får beskjeden, er kanhende den aller verste. Verre enn å få høyre ei vond sanning.  

Rundt oss er det køar av menneske som vil fortelje oss den sanne vegen å gå. Som set opp pilar som skal peike ut din og min livsveg. Som vil gje oss dårleg samvit fordi vi aldri heilt strekk til med vår måte å takle livet på. Mange lokkar med eit liv der vi er frie som fuglar. Ikkje minst i vår tid, den vi med eit fint ord kallar postmoderne, er det overflod av folk som ropar på at vi må frigjere oss frå alt. Frå gamalt levesett. Frå moralnormer og levereglar. Og ikkje minst frå kristne dogmer og læresetningar. Slikt bind opp livet ditt, vert det hevda med stor styrke og i overtalande ordelag. Og mange lyttar, og mange vert frustrerte.   

Men i dag er det ei røyst som hevar seg over alle andre. Ei røyst som gjer krav på å representere sanninga framfor alt anna. Mange ser på det som arroganse at den kristne forkynninga hevdar at Jesus røyst er i særklasse framfor alle dei andre røystene. Mange synest det er meiningslaust at berre vi som har vår heim i den kristne kyrkja skal ha funne den sanninga som folk gjennom alle tider og over heile verda har vore på leit etter.

Kanhende ville mykje kritikk ha tagna om dei heller hadde lytta til denne røysta. Om dei hadde late Jesus vise vegen gjennom livet. Vegen som han sjølv fortel oss vil føre oss like inn i Guds rike. 

Og når Jesus fortel sanninga om oss sjølve, så er det ingen lettvint lukke han teiknar opp for oss. Som ein lækjar som har den ubehagelege oppgåve det må vere å fortelje ein pasient at han el. ho har fått ein sjukdom til døden, slik forkynner Jesus det som er sant om mitt liv, og det som er sant om ditt liv. Og sanninga om oss er den same som for den blindfødde som vi les om i Johs. 9,34. (Eit kapittel lenger ute i vår Bibel enn det preiketeksten vår er henta frå)

Om den blindfødde står det skrive: " Du er fødd syndar tvers igjennom,”

Dette gjeld i like stor grad for deg og meg. Dette er også ein bit av sanninga for oss.

Men det er samstundes berre ein del av den sanninga som Jesus vil læra oss på denne søndagen.

For like sant som det er at du og eg og alle menneske er syndarar, like sant er det at Jesus har gått i døden for å sone syndene våre. Like sant som at vi vart fødde med synd, tvers igjennom, like sant er det at Jesus i dåpens bad reinsa oss for denne synda og gjorde oss til sine born.

Og like sikkert som at vi i dåpen vart gjort til Guds born; at Gud vart vår himmelske Far, like sikkert er det at vi fram gjennom livet på tallause måtar har gjort opprør mot han.
Difor er det eit kall og eit ynskje frå Jesus at vi skal lytte til det han seier om at vi kan bli frie. Frie frå synda sine vonde konsekvensar ved å ta til oss hans tilgjeving, oppreising og kraft til å leve ein nytt liv.

Heller ikkje det nye livet vil vere prikkfritt og fullkome. Men det kan vere eit liv i kamp for det Jesus sjølv ville ha med seg inn i den verda han kom til då han steig ut av Guds evige himmel og inn mellom syndige menneske.

Det skulle vere eit liv der Jesu ord og vilje alltid var forkynt med dette i sentrum:
- forkynna ein god bodskap for fattige. -ropa ut at fangar skal få fridom. - at blinde skal få sjå. - setja undertrykte fri. - ropa ut eit nådeår frå Herren.

Jesu vil heile tida fortelje oss sanninga om våre eigne liv, men framfor alt vil han vise oss at det nettopp med ditt og mitt levde liv som bakgrunn, er mogleg å finna ein veg som leier oss mot det eine og sanne målet: Gud rike. Den vegen er Jesus sjølv og hans frelse. På den vegen vil vi med Jesus som førebilete:  «- forkynna ein god bodskap for fattige. -ropa ut at fangar skal få fridom. - at blinde skal få sjå. - setja undertrykte fri. - ropa ut eit nådeår frå Herren.»

" Får Sonen gjort dykk frie, blir de verkeleg frie.”

Døm ikkje

9. s. i treeiningstida, III. 17.07.2016
Eidsvåg kirke
Luk 6, 36-42

«Døm ikkje.
Fordøm ikkje.
–så skal de ikkje fordømmast.»

Det kan vere ubehageleg å stå fram som kristen i våre dagar. Ikkje minst fordi det er så mange som fordømer oss. Som dømer oss.
Mange rundt oss klagar kristne for å vere fordømande. For at vi blandar oss inn i andre sine liv. Kristendom er ein kultur dominert av dømesykje vert det påstått.

Er det sant?
Har våre kritikarar rett?
Eller er det våre postmoderne medvandrarar gjennom livet som ikkje toler at det finst andre som lever med eit sett av normer og reglar som er forpliktande for tru og livsførsel?

«Døm ikkje.
Fordøm ikkje.
–så skal de ikkje fordømmast.»

Det kan vere ubehageleg å vere vitne til diskusjonane mellom kristne som pågår i våre dagar. Homofilidebatten har skapt bølgjer. Vonde kjensler. Den har avfødd sterke ord. Fordømande ord. Mange er såra. På begge sider.
Dei siste par vekene har debatten rasa i våre kristne dagsaviser omkring Osaestemnet som i desse dagar går av stabelen i Fredrikstad. Oaserørsla har fått harde ord mot seg. Det har lydd svar som heller ikkje var behagelege å lese.
Det kan fort bli slik at diskusjonar av dette slaget som handlar om viktige tema for den kristne kyrkja opplevest fordømande. Og vi gjentar spørsmålet: Er det sant dette? At kristendom er ein kultur dominert av dømesykje.

Denne søndagen er det godt om alle som høyrer med i vår kyrkje går i seg sjølve og lar orda frå Jesu munn få sleppe til i våre liv.
Det var godt om vi kunne lytte ekstra nøye utan å gå i forsvarsposisjon.
Det er veldig enkelt og lettvint å avfeie dagens nærgåande formaning frå Jesus med at folka i Dagbladet eller VG eller NRK eller lokalavisa er nett like fordømande i si innstilling til den kristne kyrkja og til dei kristne menneska som høyrer til der, som vi er, vi som får skuldingane om dømesykje inn over oss.
Kanskje er det slik det faktisk er?

Men nett i dag lar vi det liggje. I staden set vi oss betre til rette i kyrkjebenkene for å ta inn over oss det som ikkje er bibelsk refs til vårt moderne, pluralistiske samfunn, men sterke formaningar frå Jesus til alle som vil leve nær han og som vil være ein del av hans kyrkje på jord. Han seier altså:
«Døm ikkje.
Fordøm ikkje.
–så skal de ikkje fordømmast.

Dette er vanskeleg. For mange gonger kjenner vi så tungt på oss at vi har ei god sak. At nokon har gjort urett. Sagt noko feil. Står for ei haldning som må vere feil – at vi er bortimot programforplikta til å seie frå. Til å felle ein dom. Til å ta fram dei store bokstavane. Det kan til og med vere at vi opplever det som eit kall å opne Bibelen, lese høgt og nærmast brøle ut eit overtydeleg AMEN!

Betyr Jesu formaning i dag at det skal leggjast lokk på all meiningsutveksling?
Er det slik at ingen kan protestere når bibelsk vranglære dukkar opp i kyrkja vår?
Har ikkje representantar for dei kristne anledning til å argumentere for eit etisk rett liv i eit samfunn som tvers gjennom er prega av haldninga: «-ikkje bry deg med mitt!»?

På denne søndagen vert vi møtte med nokre av dei utsegnene frå Jesus som har gjort at han til alle tider har framstått nesten uverkeleg radikal.
Han talar om at vi ikkje skal framstå som fordømmande.
Men han talar også om at vi skal vere miskunnsame. Vere barmhjertige.

Her er det ein nøye samanhang.
Det heile vert nokså tydeleg når vi tek inn over oss dette fabelaktig gode biletet han tek fram på slutten av tekstordet til oss i dag. Det om bjelken i ditt eige auga, og flisa i auga til bror din. «Din hyklar» seier Jesus. «Ta først ut bjelken i ditt eige auge. Då ser du klårt og kan ta flisa ut av auget til bror din.

Vere miskunnsame. Barmhjertige.
Huske på dette med bjelken og flisa.
Då vert det enklare å kunne forhalde seg til dette med å dømme utan å bli fordømt.

Når eg les desse orda som Jesus har å seie oss i dag, kan eg ikkje sjå at han legg ned ein bom for å diskutere eller for å meine noko.
Ein som ofte kom i stridssamtalar og som vart dregen for retten ved fleire anledningar fordi han forkynte om Jesus og i samsvar med det Jesus ville, det var Paulus.
Orda til Jesus om ikkje å vere fordømande, om å sjå bjelken framfor flisa, og om å vere miskunnsam, var ord som også Paulus måtte ta inn over seg.
Difor har apostelen gode råd å gje omkring alt dette når han frå sitt fengselsopphald skriv brev til kyrkjelyden i Kollose.
I Kol 4,3-6 skriv Paulus:
«Be for oss òg, at Gud må opna ei dør for Ordet, så vi kan forkynna Kristi mysterium, det eg sit bunden for. Be om at eg må få tala slik som eg skal når eg gjer det kjent. Gå fram med visdom mellom dei som står utanfor, og bruk den dyrebare tida godt. Lat alltid orda dykkar vera venlege, men godt salta, så de veit korleis de skal svara kvar einskild.»

Vennlege ord, men ord med salt i; altså ord som kan svi utan at dei bryt ned og øydeleggjer kommunikasjonen – det er rådet frå ei fengselscelle det Paulus sit som fange.

Ver miskunnsam. Barmhjertig. Og døm ikkje.
Slik talar Jesus i dag. Og dette er framfor alt ord til kristne. Til Jesu nære vener.
Men kanskje vil vi sende dei vidare til dei som står på utsida av våre fellesskap? Til dei som tilsynelatande nesten nyt å rakke ned på eller kritisere kyrkja og dei kristne.

I dag sender vi ingen ting vidare. I dag tar vi inn over oss alvoret.
Og så løfter vi hovudet mot Jesus og spør: Korleis skal vi då leve, Jesus?

For mitt auga stig då Jesus mot meg frå tempelpassen der farisearane og dei skriftlærde  kom til han med kvinna dei hadde gripe på fersk gjerning mens ho gjorde ekteskapsbrot. Om dette står det i det 8.kap i Johs.evang. at desse mennene som var så ivrige etter å felle dom over henne sa til Jesus:
«Meister, denne kvinna har dei gripe på fersk gjerning i ekteskapsbrot. I lova har Moses påbode oss å steina slike kvinner. Kva seier no du?» Dette sa dei for å setja han på prøve, så dei kunne få noko å klaga han for. Jesus bøygde seg ned og skreiv på jorda med fingeren. Men då dei heldt fram med å spørja, rette han seg opp og sa: «Den av dykk som er utan synd, kan kasta den første steinen på henne.» Så bøygde han seg ned att og skreiv på jorda. Då dei høyrde dette, gjekk dei bort, den eine etter den andre, dei eldste først. Til sist var Jesus att åleine, og kvinna stod framfor han. Då rette han seg opp og sa: «Kvar er dei, kvinne? Var det ingen som dømde deg?» «Nei, Herre, ingen», svara ho. Då sa Jesus: «Så dømmer ikkje eg deg heller. Gå bort og synd ikkje meir!»

I dag talar ikkje Jesus berre formaningar til oss. I dag legg han ikkje berre inn over vanskelege utfordringar og formaningar som vi strevar med å etterleve i vår kvardag.
Som alltid er Jesus også det store forbildet.
Han dømde ikkje. Han viste miskunn mot ei som låg tynt an i forhold til loven, i forhold til moralen, og ikkje minst til i alle fall eit av Guds ti bod.
Slik Paulus lærer oss, talte Jesus i denne situasjonen vennlege ord, men ord med salt i. Synda fekk inga orsaking. «Gå bort og synd ikkje meir». Men aller først: «Så dømmer ikkje eg deg heller.»

For min eigen del ber eg i dag til Jesus at han må lære meg å leve slik. Å tale slik.
Og at eg ein gong skal få høyre frå hans munn, sagt til meg om mitt liv: «Så dømmer ikkje eg deg heller.»

For i dag har eg høyrt orda hans: «Døm ikkje. Fordøm ikkje. –så skal de ikkje fordømmast.»

Det må ha følgjer i mitt liv. Eg håpar det vil ha følgjer i livet til alle kristne. At vi kan leve meir slik Jesus legg inn over oss: «Ver miskunnsame, som Far dykkar er miskunnsam.»
AMEN.

Møte i natta

2.s. i treeiningstida III. 29.05.2016
Gjerstad kyrkje
Joh.3,1-13

Fødd på ny!
Ein forunderleg tanke. Men eg vågar meg å tenkje litt på denne tanken akkurat denne søndagen. For nettopp i dag skal eg i fødselsdagsselskap til Sunniva. Yngste barnebarnet mitt. I dag er ho tre år. Eg hugsar godt då eg såg henne for første gong. Første jenta i vår familie på mange tiår. Det var stor stas. Å sjå og å halde den nyfødde i armane. Ei flott oppleving.
I dag fyller ho tre år. Full av fart og liv og ord og spørsmål.
Tanken på at ho skal fødast på ny no, etter tre år, er aldeles meiningslaus.

Kor mykje meir meiningslaus ville det ikkje høyrt ut om ho hadde vore tretti år. Eller seksti?

Når åra går og ein etter kvart vert minst ein halvgamal mann, slik eg er no, eller kanskje ein skal seie at eg er ein gammal bestefar … - då kan då ein fort ynskje: kunne eg enno ein gong vere så uskuldig. Som treåringen.
Eller som den nyfødde? Som dåpsbarnet her i kyrkja i dag?

Kunne eg enno ein gong få kvile så trygt i andre sine vaksne armar og sleppe ansvar, arbeid, ventande oppgåver, stress, uro for både det eine og det andre som vedkjem arbeidsliv eller privatliv.

Kunne eg enno ein gong bli fødd på ny. Verte liten. Som veslejenta som fyller år i dag.

Eg leikar litt med tanken. Men let den fare nokså fort. For det er så umogeleg. Eg er så altfor gamal. Eg er ikkje barn igjen. Eg kan, om eg vil, telje ned til pensjonisttida i staden for å drøyme om vere eit barn.

Fødd på ny. Lite aktuelt, konkluderer eg.

Men stopp litt! Er det aldeles uaktuelt?
Det er då nettopp det Jesus talar om til oss alle i dag. Til meg, ein godt vaksen prest. Til kvar og ein av dykk som vil til gudsteneste her i Gjerstad kyrkje denne siste søndagen i mai. For det var det Jesus sa til Nikodemus, rådsherren. Men orda hans gjeld oss alle den dag i dag.

Kanskje var Nikodemus ein mann på min alder? Han var i alle fall vaksen, og han hadde skaffa seg ein høg posisjon i samfunnet han levde i. Det står at han var farisear og ein av jødane sin rådsherre. I vårt land i dag ville det bety noko av ein mellomting av ein som sit på Stortinget og ein som dømmer i Høgsterett. Ingen småkar altså.

Det er denne mannen som oppsøkjer Jesus. Ikkje i vanleg kontortid. For då kunne han risikere at noko som kjende han ville få auga på at denne viktige personen gjekk til Jesus. Jesus som var så omstridt blant farisearane og rådsherrane til jødane.
Midt på natta snik Nikodemus seg ut. Langs stille vegar og i tronge gater. Rundt hushjørne etter hushjørne kikkar han forsiktig for å forsikre seg at ingen han kjenner skal sjå at han er ute på nattevandring. Og slett ikkje må dei sjå at han bankar på døra i huset der Jesus bur.

Eg ser for meg Jesus som høyrer dørbankinga, som tek lampen med seg i handa, opnar for Nikodemus i den mørke natta, og at dei to set seg ned for å tale saman.
Vi har alt lese frå Bibelen eit lite referat frå det som hende:
Nikodemus kom til Jesus om natta og sa: «Rabbi, vi veit at du er ein lærar som er komen frå Gud, for ingen kan gjera dei teikna du gjer, utan at Gud er med han.» Jesus svara og sa til han: «Sanneleg, sanneleg, eg seier deg: Den som ikkje blir fødd på nytt, kan ikkje sjå Guds rike.» Nikodemus seier til han: «Korleis kan ein som er gammal, bli fødd? Ein kan vel ikkje koma inn i morslivet igjen og bli fødd andre gongen?» Jesus svara: «Sanneleg, sanneleg, eg seier deg: Den som ikkje blir fødd av vatn og Ande, kan ikkje koma inn i Guds rike. Det som er fødd av kjøt, er kjøt, og det som er fødd av Anden, er ånd. Undra deg ikkje over at eg sa til deg: ‘De må fødast på nytt.’

Undra deg ikkje – sa Jesus.
Eg trur at Nikodemus likevel undra seg. For det Jesus seier er ikkje direkte innlysande.
Eg undrar meg sjølv også over desse orda.
Ikkje minst undrar eg meg over slik språkbruk når eg i dag enno ein gong har fått lov å døype eit heilt nyfødd barn. Og når eg også tenkjer på fødselsdagen til småjenta eg skal feire seinare i dag.

Kan eg verkeleg bli fødd på ny? Og kva meining har det at eg skal bli så liten og hjelpelaus og avhengig av vaksne som slike små born som vi har sett midt mellom oss her i kyrkja i dag.
Den nye fødsel som Jesus snakkar om, er ikkje av typen ”mor-føder-barn” fødsel.
Vi kan gløyme den forståinga.
Det handlar om noko som har med mitt åndelege liv å gjere. Det livet eg skal leve i Guds rike, ikkje det familielivet eg lever med foreldre, barn eller barnebarn.

Nøkkelen til å forstå det som eigentleg er uforståeleg i Jesu ord til Nikodemus, er denne setninga frå Jesu munn:
Den som ikkje blir fødd av vatn og Ande, kan ikkje koma inn i Guds rike.

Ein fødsel av vatn. Ein fødsel av ånd.
Ein fødsel til eit liv i Guds rike.
Ein slik fødsel kan skje med eit menneske som er større enn ein nyfødd baby. Det kan skje med den unge konfirmanten. Fødselen av denne type kan skje for mora som sjølv har fødd eit barn heilt nyleg. Den kan skje med besteforeldre eller oldeforeldre.

Også det nyfødde barnet får ein ny fødsel når foreldra ber det til døypefonten og legg det over i Guds hender. Då vert barnet fødd inn i Guds rike. I dåpen får det Gud som sin Far – han som er Far for alle som høyrer til i Guds rike. Eit rike som omfattar så utruleg mange born. Alle Guds born gjennom alle tider og på alle stader.

Gjennom dåpen skjer eit nytt ubegripeleg under.
Fødselen opplevdes nok slik for den som vart mor og far. Det var eit under, det som hende.
Dåpen er eit nytt under der Gud handlar. Gjennom vatnet som vi ser, og gjennom sin Heilage Ande som vi trur er nærverande på sitt usynlege vis, handlar Gud med den som vert døypt. Der, i dåpen, skjer den nye fødsel. Vi vert fødde av vatn og ande, slik Jesu tala om det til Nikodemus i den mørke natta.

I dåpens bad skjer altså den nye fødsel. Gud opnar alle dører inn til sitt rike gjennom denne åndelege nyfødinga.

Men som det var det for Nikodemus, slik bør det også vera for oss alle i dag: Vi må gå til Jesus for å finne ut om vi likevel er på rett veg. Er vi som ein gong vart døypte, framleis på den rette vegen? Eller har også vi gått ut i ei mørk natt, og i motsetnad til Nikodemus, så har vi kanskje villa oss bort frå vegen til Jesus?

Nikodemus var fariserar og trudde at alt var bra i hans liv. Han levde slik Skrifta gav føresegner om. Likevel levde han på eit bedrag. Du og eg kan også leve på eit bedrag dersom vi trøystar oss til dåp og konfirmasjon, til kyrkjevigsel og til kyrkjegang ein gong i blant.

Det er bibelsk sant at du vart fødd på ny i dåpens bad. Men det store spørsmålet denne søndagen vert om vi kvar for oss verkeleg lever det nye livet vi fekk i dåpen. Eller har vi sovna inn i ein åndeleg søvn slik at vi ein gong går over i åndeleg død?

For dåpens nye liv må levast!
Dåpens nye liv må levast tett inn til Jesus. Han som gav livet for at vi skal få leve. Dåpen det er den nye fødsel i vatn.
Men om du skulle ha eit sovande eller nesten dødt dåpsliv, så finst det likevel håp.

Det handlar på denne søndagen også om å fødast på nytt - ved ånd.
Det betyr at Guds heilage ande, han vi snakka om på pinsedag for to veker sidan, er her på sitt underlege vis. Slik vinden ruskar i trær utan at vi eigentleg kan sjå vinden; slik vinden bles på oss så vi vert kalde eller varme, alt etter kva temperatur vinden har; slik bles anden på oss så vi skal merke at Gud har ein bodskap til oss.

Vinden stryk over kinnet ditt i dag og minner det om at Jesus vil deg noko. Han vil at du skal stå opp og leve det nye livet du fekk i dåpen. Han vil at du skal leve dette livet som ein borgar av Guds rike. Leve nær Gud som er din store skapar og Herre. Leve nær Kristus som vil frelse og berge deg og gje deg evig liv. Leve nær Anden som er din livgjevar og vegvisar her i ditt jordiske liv, og også når det evige ventar bak alt det ukjende når vi ikkje har att fleire levedagar her og no.

AMEN

 

Omvending og syndsforlating

Treeiningssøndag III, 22.mai 2016.
Arna
Luk 24, 45-48

Jesus opna forstanden deira, står det.

Det er forstanden til læresveinane det er tale om. Situasjonen er avskilsstunda mellom Jesus og læresveinane. Dette hender i samband med Jesu himmelfart. Det var det aller siste som hende før Jesus vart teken opp til himmelen.

Før han vart løfta bort frå dei, opna han forstanden deira. Det gjorde Jesus for at dei skulle skjøne skriftene. Det var viktig at Jesu næraste medarbeidarar forstod samanhengen dei stod i. At dei kunne begripe at denne mannen som no var i ferd med å verte teken bort frå dei for alltid, det var han som det stod om i dei gamle skriftene. I det som vi kjenner som GT i vår Bibel.

Difor seier også Jesus til dei: «Slik står det skrive» - og så viser han til at det allereie i GT er omtala at det var ein som skulle døy og stå opp att etter tre dagar. F.eks les vi om Herren i Hos 6,2: Han gjer oss levande etter to dagar, den tredje dagen reiser han oss opp, så vi kan leva for hans andlet.

Å skjøne skriftene – det er noko som gjennom alle tider har vore aldeles sentralt for den kristne kyrkja. Difor har ein heilt tilbake til dei dei første læresveinane utdanna folk som skulle setje seg inn i skriftene, lære seg Bibelen og vere ansvarlege for å forklare Bibelens innhald til folk flest – til dei som samla seg til gudstenester.
Teologi vart i vår kultur eit av dei første og mest sentrale fag då universiteta tok form tidleg i vår historie. Og kjerna i teologi er studiet av skriftene, av GT og NT.

Men alle kan ikkje verte teologar. Og slett ikkje kan ingen andre enn dei som av Jesus sjølv vart utvalde til å vere hans læresveinar, kome inn i den posisjonen. Verte apostlar.

Men likevel kan vi forstå skriftene. For vi kan ta boka i handa og lese sjølv. Og vi kan lytte til dei som har brukt mykje tid på å lære meir enn det som er ABC. I tillegg er det også slik i vår kyrkje at vi tek på alvor det vi nettopp har feira, nemleg at ti dagar etter Himmelfarten som kom pinse med utdeling av Ande. Ved sin Heilage Ande kan Gud opplyse hjarto våre slik at vi skjønar og forstår Skrifta.

Og framfor alt er det ein ting Anden vil gjere med oss når han får sleppe til og tale til oss. Då vil Anden tale på eit språk som er til å forstå.

Og Anden vil seie til oss alle: Tru på Jesus! Sjå på Jesus! Søk til Jesus!
Anden vil overtyde deg om dette eine: Jesus har det namnet som kallar oss til omvending. Han har det namnet som ber i seg syndsforlating og nytt liv. Han er den det står om i Skrifta – han som levde, døydde og stod opp til nytt liv.
Han eig det evige livet. Det vi får del i ved å verte døypte og ved å tru på orda som vert forkynte om denne Jesus.

Som sine siste ord, sa Jesus til læresveinane: « I hans namn [Messias-namnet] skal omvending og syndsforlating forkynnast for alle folkeslag; de skal byrja i Jerusalem. De er vitne om dette»

Omvending og syndsforlating.
Ikkje akkurat ord som klør i øyra på moderne nordmenn.
Dei fleste av oss har sett seg ut ein veg gjennom livet. Og vi likar forferdeleg dårleg om noko viftar med peikefingeren og vil fortelje oss at dette er vegen du bør bort frå. At du må snu. Vende deg ein annan veg. Elles går du deg bort. På ville vegar.
Fy for skam – til den som seier slikt i dag.

Og syndsforlating? Kven er det som treng det? Lever eg i synd?
Kanskje ser vi for oss ein drapsmann? Eller ein valdtektsmann? Terroristar! Desse kan vi førestille oss som syndarar.

Men oss vanlege, pyntelege kvardagsmenneske?Syndsforlating – kvifor skulle eg trengje det?

Vi har nettopp hatt pinse. Då handla det, som eg alt har nemnd, om Anden.
Det kan vere litt risikabelt å sleppe Anden tett inn på livet sitt. For Jesus sa ein gong kva som var Andens oppgåve, Talsmannens oppgåve: «- når han kjem, skal han gå i rette med verda og visa henne kva synd er, kva rettferd er, og kva dom er.» (Johs 16,8)

Gå i rette med verda.
Vise verda kva synd er.
Det er noko av det Andens oppgåve er.
Anden skal hjelpe oss til å forstå skriftene. Der står det noko om vegen vi må gå. Og der står det noko om at det finst vegar som ikkje fører til målet. Syndefulle vegar. Vegar der vi ikkje gjer det som er Guds vilje for våre liv.

Jesus seier ein stad i Skrifta, i Johs 14,6: «Eg er vegen, sanninga og livet. Ingen kjem til Far utan gjennom meg.

Når vi høyrer det ordet frå Jesu munn, så trur eg dei fleste av oss forstår det.
Og eg trur også at dersom vi i hjarta vårt verkeleg ynskjer å nå heim til Far, Vår Far i himmelen, som vi ber til, så må vi finne denne vegen som heiter Jesus Kristus. Han som er vegen, sanninga og livet.

Då må det også seiast tydeleg frå om at den som veit med seg sjølv at ein gjennom livet tok andre vegval slik at ein har villa seg bort frå denne vegen som fører til evig liv, så trengst det omvending. Ein må snu. Gå tilbake.

Og kanskje sanna ei og anna synd, slik at ein med glede og takk kan gripe syndsforlatinga som Jesus talar om i dagens evangelium.

Vi lever i 2016. Orda om omvending og syndsforlating er ikkje dei vi skriv på veggen for å oppnå popularitet. Men for kyrkja kjem ein ikkje utanom Jesu siste ord til oss før han fòr opp til himmelen. Omvendinga skal forkynnast, og på same måte må vi i like sterk grad løfte fram det andre Jesus legg inn over læresveinane: Syndsforlating.

Kvart einaste menneske i Arna, i Bergen, i Norge, og elles i verda, treng å omvende seg frå alt som kallar og lokkar og dreg i retning bort frå det som er midtpunktet for vår tru: Han som har syndsforlating å gje.

Og syndsforlating leitar vi ikkje etter på høgfjellet, i skjergarden på båttur, eller på trivelege hytteturar. Syndsforlating vert formidla gjennom Ord og sakrament – dvs. der Guds folk samlast i Jesu namn, og det er framfor alt i den kristne kyrkja.

Det er dette kyrkja vitnar om. Om han som leid på krossen, døydde og stod opp. Han som heiter Jesus. Han som har eit namn som skal forkynnast saman med orda om omvending og syndsforlating.

Det er den kristne sitt kall. Det var læresveinane sitt kall.

Det var også dette Paulus drog ut for å forkynne i heile Middelshavsområdet. Minst tre lange reiser av denne store misjonæren kjenner vi til. På ei av reisene kom han til Aten. Det var det vi høyrde lese om i ein av dei lange tekstane vi las tidleg i gudstenesta.
Han kom til Areopagoshøgda. Og her forkynte han til atenarar som hadde så mange gudar, så mange altar og så mange tempel, at dei til og med reiste altar for ein ukjend Gud.
”Det som de tilbed utan å kjenna, er det eg forkynner dykk” sa Paulus i Aten – og så løfta han Jesus opp for augo deira. Han forkynte den krossfeste og oppstadne Kristus. Han som gav læresveinar den gongen, og til alle tider, ordren om å forkynne til alle folkeslag.

På Areopagos lydde orda om Jesus til verdensborgarane i Aten. Talen til Paulus er eit fantastisk døme på forkynning inn i ei vantruande og vanskeleg samtid. Slik sett er dette ein tale som sjølvsagt alltid vil vere pensum for prestar og forkynnarar. For teologar som skal kunne forstå skriftene.

Men i dag er vi ikkje i Jerusalem i lag med Jesus. Vi veit at mange år har gått etter at Paulus drog frå Aten. I dag er vi ikkje i Jerusalem, Aten eller Roma. Vi er i Arna.

Men orda frå Jesus er like aktuelle. Orda som kallar på oss. Som vil at vi skal vere vitne. Her hjå oss. Og til alle folkeslag: ” ” – i hans namn skal omvending og tilgjeving for syndene forkynnast for alle folkeslag; de skal byrja i Jerusalem. De er vitne om dette.”

AMEN