Guds gjerningar vert openberra

26. s. i treeiningstida II. 18.11.2018
Ytre Arna
Johs 9,1-7+35b-38

Lat oss fort gjere oss ferdige med dette spørsmålet som veldig mange har stilt fram gjennom tidene: Er sjukdom og funksjonshemming ei form for Guds straffedom over eit eller anna som ligg bak oss i livet? Gjorde vi ein gong ei synd som no fører til at borna eller barneborna våre vert plaga av sjukdom? Eller at dei vert utsette for ulukker, eller dreg på seg ei funksjonshemming som vender livet opp ned?

Det er forferdeleg for alle som kjenner på slike tankar. Som tek på seg ei skuldebør som dei aldri var tiltenkt frå Guds side. Kanskje las dei avsnitt i GT som kan tyde på at Gud faktisk straffar i ættledda som følgjer etter oss, f.eks det som står i 2. Mos 34,7?

Her kjem slike tankar fram når vi les om korleis Herren møter Moses i samband med lovtavlene der dei ti bodorda var hogde inn i stein.  Vi kan bl.a. lese at Gud seier til Moses: «Herren er Herren, ein mild og nådig Gud, sein til vreide og rik på miskunn og sanning!  Han held fast på si miskunn i tusen slektsledd og tilgjev synd, skuld og lovbrot. Men han lèt ikkje den skuldige sleppa straff.» 2. Mos 34,6-7

Vi vil ikkje gå i djupna på ein del vanskelege tekstar frå Mosebøkene på denne gudstenesta.

Men vi vil fokusere på Jesu avvising av tankane om at den blindfødde mannen var blind som eit resultat av forfedrane sine synder.

Hald fast på Jesu ord om dette: «Verken han eller foreldra hans har synda. Men no kan Guds gjerningar bli openberra på han.» Johs 9,3

Dermed går vi vidare med eit anna viktig spørsmål som denne teksten reiser:
Kan Jesu lækjande under vere noko som er aktuelt den dag i dag?

At det hende den gongen då Jesus gjekk rundt mellom dei som på den tida levde og budde i Israel, det går det an å tru på. Eller det går an å la vere å tru. Blåse det bort som legender og eventyr.

Men i kyrkja trur vi. Kyrkja har ei tru som vi gjerne vil dele med andre. Som vi vil invitere alle som vil høyre til å teste ut, til å opne seg for, til å gjere til si eiga.

Vi kan ikkje tvinge nokon til å tru.
Vi vil ikkje løfte fram den blinde, fanatiske trua som koplar ut refleksjonar og tankar om konsekvensar av trua. Men vi vil opne for den tilliten som har plass for Gud i livet til den einskilde. Ein Gud som endåtil kan utrette ting i våre liv som ligg langt utanfor det vi forstår. Han kan gjere åndeleg blinde menneske sjåande. Sjåande slik at vi ser med hjarta vårt, meir enn med augo våre.

Eg spør enno ein gong: Skjer det framleis slike underfulle ting som då Jesus gjorde den blindfødde sjåande?
Det er vanskeleg å gje eintydige svar.
Likevel – det finst frimodige vitnemål om at Gud verkar i det stille rundt om kring i vår kyrkje.

I veka som gjekk, fekk eg eit magasin i hendene som misjons- og dialogorganisasjonen Areopagos gjev ut. Det er ein liten organisasjon innan vår kyrkje som ikkje så veldig mange i kyrkja vår veit så mykje om. Men sjølv har eg funne mangt å gle meg over her, og har lyst å dele litt av det eg las i magasinet til Areopagos. Det heiter «Tørst». I haustnummeret som no kom i posten, var temaet «helbredelse».

Hovudartikkelen i magasinet er ein reportasje frå sjølvaste Nidarosdomen. Noko meir representativt for kyrkja vår enn denne katedralen i Trondheim kan vi knapt finne.
Visste du at Nidarosdomen har rom for meir enn kongesigning og prangande gudstenester ved store nasjonale hendingar?

Ein av prestane i Areopagos heiter Liv Hegle. Eg hadde gudsteneste i lag med henne i Åsane gamle kyrkje for eit par år sidan. I magasinet «Tørst» les vi artikkelen med overskrifta «Hender som ber for andre». Artikkelen blir innleia slik: «Menneske frå heile landet fyller det vesle sidekapellet i Nidarosdomen, der presten Liv Hegle leier ei sjeldan gudsteneste med «bønn om heling». Nedst i rommet sit «Snåsamannen Joralf Gjerstad på 92 år.»

Vidare kan vi lese om det som skjer i dette sidekapellet i Nidarosdomen:
«På stolane i kyrkjerommet sit biskopen i Nidaros, prestar, andre tilsette og frivillige i Den norske kyrkja. Ein høyrer så vidt litt blafring i salmeboka og arka der liturgien står, mellom salmesongen og veksellesinga. Hegle inviterer alle som ynskjer forbøn for vanskelege situasjonar og «sår i kropp eller sinn» til alterringen. Mange kjem. Kne blir bøygde, hender lagd på skuldrer. Stemmene er låge. «Gud er din hvile, Kristus din styrke. Ånden er nær som en trofast venn», syng forsamlinga i det gudstenesta er slutt.»

Skjer det noko på slike gudstenester?
Er Anden nær, eller er det innbilling. Vert folk lækte når presten ber? Eller når Snåsamannen legg hendene på dei?

Ein av dei som mange i vår kyrkje spør om dette, er professoren på MF med to doktorgrader, ein i teologi og ein i filosofi. Han heiter Jan-Olav Henriksen. Då han var kring 50 år opplevde han å få det vi gjerne omtalar som «varme hender», og han har skrive bok om dette temaet, og han var med i Trondheim i det vi kan lese om i magasinet «Tørst».

Han får spørsmålet: «Kva slags erfaring er det å bli lagt hendene på?»
-Det kan opna for ei sanseleg erfaring av Guds nærvær, meiner han.
Henriksen peikar òg på at ein lege også kan formidle alliansen med krefter utanfor oss sjølve, og han minner om at det å bli «heila» ikkje alltid betyr å bli frisk.

Og kva med den etter kvart så berømte Snåsamannen?
Er det humbug og fanteri, eller åndeleg kraft, som ligg bak når han fortel at han truleg har lagt det folk oppfattar som «varme hender» på rundt 50 000 menneske?
Det er i alle fall ikkje økonomisk vinning. Han har alltid gjort det gratis, og Joralf Gjerstad seier til «Tørst»: «Eg brukte Fadervåret og Jesu namn. Eg græt i lag med dei som var sjuke, og lo saman med dei som var glade» «Det er Jesus eg trur på når eg lækjer folk. Det er han som gjer dette» seier Snåsamannen.

Kjære Ytre Arna kyrkjelyd!
Guds gjerningar vart openberra på den blindfødde mannen.
Han fekk syn – han som aldri hadde sett former og fargar, himmel eller jord. Han hadde kjent gode hender til far og mor som heldt rundt han, men han hadde aldri sett smilet rundt munnen deira, eller tårer som rann frå augo når dei dei var uroa for barnet sitt som tumla rundt utan å kunne unngå å snuble og å støyte seg innimellom.

No kunne han sjå fordi Jesus rørte ved han.

Men endå meir enn syn – han fekk også trua som den heilt store gåva.

Jesus spurde han: «Trur du på Menneskesonen?»
«Eg trur, Herre», sa mannen. Og han tilbad han.

I dag vert di tru utfordra når du har benka deg i kyrkja vår, du som høyrer heime her i Ytre Arna, eller som gjestar oss som ein i koret som syng, eller som av anna grunn er i lag med denne kyrkjelyden på akkurat denne gudstenesta.

Er du ein som har sett Jesus, og som difor trur?
Trur du fordi du har høyrt? Høyrt vitnemål frå andre som har hatt større åndelege opplevingar enn du.

Trua heng ikkje på opplevingar. Trua skal ikkje byggje på at ein og anna av kyrkja sine folk ser ut til å ha ekstraordinære evner, som representerer det åndelege universet som ligg bortanfor det vi kan forklare.
Slike hendingar, slike miljø, slike gudstenester, slike menneske, skal vi gle oss over. Vi skal vite at dette også er ein del av det vi i kyrkja vår vil løfte fram og innby til å utforske.

Men trua vår er like god og like verdifull om vi i livet vårt sjeldan eller aldri opplever at Guds gjerningar vert openberra, slik Jesus uttrykte det om den blindfødde.

Og som truande kyrkjefolk kan vi i lag stå opp og saman tale trusspråket.

For kva gjorde den sjåande mannen som tidlegare var blind?
Då han hadde sanna si tru på Menneskesonen, står det at han tilbad Jesus.

I dag har du sjansen til å tilbe. Til å bøye knea dine i takk og tilbeding når vi om litt innbyr til nattverd her framme ved altaret. Det er ein del av ditt trusspråk. Slik du også kunne tala trusspråket då vi i lag sa fram truvedkjenninga under dåpshandlinga tidlegare i gudstenesta.

Eg håpar at eg no talar til ein kyrkjelyd der vi samlar oss i takk og tilbeding for det vi trur på: Vår Herre og frelsar som maktar å gjere det vi ikkje kan forklare, men berre gripe i tru. Gjennom ordet vi har lese om den blindfødde, gjennom vitnemåla vi høyrer frå forbønspraksis i vår eiga norske kyrkje, og gjennom å opne våre hjarto for at «Gud er din hvile, Kristus din styrke. Ånden er nær som en trofast venn», så kan vi sjå det som truande menneske ser, i motsetnad til dei som er åndeleg blinde: Guds gjerningar vert openberra!

AMEN

Eg er

25.s i treeiningstida II. 11.11.2018
Matt 14, 22-34
Eidsvåg kirke

Jesus var i fjellet. Han hadde nett metta dei fem tusen med fem brød og to fiskar. Han hadde sendt den mette folkemengda heim att. Han hadde sendt læresveinane i båt for at dei skulle dra i førevegen over Genesaretsjøen. Sjølv drog Jesus til fjells for å vere åleine. For å be.

Mens han bad vart det natt. Det vart mørkt. Det vart vind. Det vart bølgjer, og læresveinane rodde. I motvind. Tunge åretak. Vatn slo over ripa. Kulde og uhygge. Så kom den fjerde nattevakta. Den tunge tida mellom kl. 03:00 og kl. 06:00. Då søv dei fleste tungt. Men i båten kunne dei ikkje sove. Bølgjene var for tunge. Mørkret var for djupt. Vinden var for skremmande.

Då kom Jesus. Spaserande i bølgjene som om han gjekk tur på ei brulagd gate inne i byen. Han steig ned frå fjellet. Ut or einsemda. Han hadde sagt sitt amen i bønestunda. No kom han til hjelp i det som var trugande. «Ver ved godt mot! Det er eg. Ver ikkje redde!»

Peter var ved meir enn godt mot. Han var full av overmot. Han spurde Jesus om ikkje også han kunne gå på vatnet. «Kom!» sa Jesus til Peter. Peter tok Jesus på ordet. Men han sokk. Han var «lite truande», som Jesus kalla han for. Han var ein tvilar. Likevel tok han Jesus på ordet. Peter prøvde å trasse naturen. Det er lite lurt for eit vanleg menneske. Ikkje om det er på invitasjon frå Jesus sjølv ein gong.

Jesus er herre over naturen. Han er sterkare enn vinden. Han får bølgjer til å leggje seg. Men vi menneske er underlagt naturlovene. Peter fekk teste dei ut. Han var ikkje Jesus. Han hadde ikkje dei guddommelege evnene. Men han var i Jesu nærleik. Jesus høyrde ropet frå han som var i ferd med å gå under: «Herre, berg meg!» Jesus rakte ut handa og berga den overmodige, men likevel tvilande læresveinen. Jesus steig om bord i båten. Vinden stilna.

Dei gjekk i ein spesiell skule, desse tolv nære venene til Jesus. Denne dagen hadde dei vore i lag med meisteren, og han lærte dei ei lekse om guddommelege krefter som kunne oppheve naturlover. 5000 vart mette av nesten ingen ting. Tolv menn såg at han trassa tyngdelov og naturlov og meteorologi. Sjøen la seg. Vinden stilna.

«Det er eg, ver ikkje redde». Sannleg – også vi skal merke oss det vi les og høyer. Også vi skal bøye oss for underet. «Du er sanneleg Guds son!»

Den ytre hendinga då Jesus gjekk på vatnet er spanande nok. Slik det var spanande for Peter som prøvde seg på det umogelege – å gå på vatnet. Slik det var spanande for dei elleve andre i den vesle båten i det store uvêret.
Og slik båtliv på nattestid tydeleg er noko som kan verte spanande og dramatisk for nokon kvar. Spør dei som for nokre dagar sidan var involverte rett borti fjorden utanfor her, då forsvarsmilliardar og oljemilliardar, og ikkje minst mange menneskeliv stod på spel.

Men eg trur denne bibelforteljinga om Jesus og Peter til fots i opprørt Genesaretsjø, skal vise oss noko meir enn at Jesus kunne gå på vatnet, og at Peter ikkje kunne gå på vatnet.

Det er ikkje så ofte at eg som prest stig fram på preikestolen og viser at eg faktisk ein gong i studietida tok eksamen i nytestamentleg gresk, og at det vi den gongen lærte oss faktisk kjem til nytte når vi skal sjå kva som eigentleg står i desse avsnitta vi talar om i kyrkja på søndagane.

To veldig korte ord frå Jesu munn, i vår norske omsetjing omsett med tre ord: «Det er eg» - det er ein nøkkel til å kome bakom den ytre hendinga.
På gresk står det: ἐγώ είμι.

Det betyr rett og slett: Eg er.
Altså – då læresveinane i båten skalv i redsle, og kanskje spydde dei av dei tolv som ikkje var fiskarar av sjøsykje, då dei trudde at det var eit gjenferd som fekk vaska beina i høge bølgjer, då kjem dei forløysande orda frå Jesus:  «Ver ved godt mot! Det er eg, ver ikkje redde!»

Det viktige er ikkje at han seier: Ver ved godt mot!
Heller ikkje at han seier: Ver ikkje redde!
Men at han på gresk seier: ἐγώ είμι – det betyr rett og slett: Eg er.
Det er ikkje lett å omsetje dette til meiningsfull norsk. Det er fint at det står som det gjer i vår norske Bibel. Men eigentleg seier Jesus: «Ver ved godt mot! Eg er. Ver ikkje redde!»

Kvifor er desse to små orda så viktige?
Det er ord som Jesus brukar mange gonger i forteljingar vi finn om han i evangelia.
Vi veit at Jesus seier om seg sjølv, f,eks.:
Eg er den gode gjetaren/hyrdingen
Eg er lyset i verda
Eg er vegen, sanninga og livet

Det er skrive tjukke bøker om dette at Jesus brukar det som liknar på ein formel, når han presenterer seg. «Eg er» formelen.

Og grunnen til at det er så viktig å forstå dette, må vi leite etter i GT.
Vi må helse kort på gamle Moses. I 2.Mosebok møter vi Moses ute i øydemarka. Han ser eit underleg syn. Ei brennande buske som aldri brenn opp. Då han vil gå bort til busken og finne ut kva dette er, utspelar eit drama seg. Gud tek til å tale til Moses. Gud vil at Moses skal verte den store leiaren eller føraren som skal gå i brodden for å føre heile israelsfolket tilbake til heimlandet i Israel frå fangeskapet i Egypt. Då kan vi lese denne vesle diskusjonen mellom Moses og Gud i 2. Mos 3, 13-15: Då sa Moses til Gud: «Enn om eg går til israelittane og seier til dei: Han som er dykkar fedrars Gud, har sendt meg, og dei så spør meg: Kva er namnet hans? Kva skal eg svara dei?» ¹⁴ Gud svara Moses: «Eg er den eg er.» Og han sa: «Slik skal du svara israelittane: Eg er har sendt meg til dykk.» ¹⁵ Og Gud heldt fram: «Du skal seia til israelittane: Herren, dykkar fedrars Gud, Abrahams Gud, Isaks Gud og Jakobs Gud, har sendt meg til dykk. Dette er mitt namn til evig tid,

Fekk du med deg kva som er Guds namn?
Gud heiter «Eg er»: Eg er har sendt meg til dykk – Det var svaret Moses skulle gje når israelittane spurde kva namnet på Gud var.
Eit merkeleg namn? Ja. Men Gud heiter «Eg er». På gresk vert det: ἐγώ είμι

Når dei våte og redde og spørjande læresveinane trudde dei såg eit gjenferd, eit spøkelse, ute på sjøen i den blåsande og mørke natta, så kunne Jesus roa dei ned:
«Ver ved godt mot! Eg er. Ver ikkje redde!»

Jesus kallar seg «Eg er». Det betyr rett og slett: Jesus er Gud. Han er den levande Guds son som kan bryte alle naturlover, fordi han er heva over naturen. Han var med då den treenige Gud skapte naturen, då jorda vart til. Då vatnet samla seg. Difor kan han han gå på vatnet. Difor kan han gjere under og teikn. Difor demonstrerte han sine underfulle krefter ved å mette 5000 menneske med det som i utgangspunktet var ein knapp dagsrasjon for ein liten kjernefamilie: Fem brød og to fisker.

Det dei tolv trudde var eit gjenferd, var ikkje noko mindre enn ei openberring av Gud, han som heiter «Eg er». Jesus på vatnet var Gud.
Det er Gud som gjennom sonen sin Jesus, rettar handa til den lite truande Peter og dreg han opp og ut or bølgjene.
Det er denne Gud som i dag bøygde seg ned til eit lite dåpsbarn og løfta det gjennom vatnet og sa til dåpsbarnet og til kyrkjelyden: Det er eg! Eg er. Ver ikkje redde.

Det er denne Gud som snart gjer seg til eitt med nattverdens brød og vin slik at vi kan tru orda som vart sagt: Det er eg! Eg er. Ver ikkje redde.

I livets stormar. I djupe bølgjedalar. I dei mørkaste timane av ditt og mitt liv rettar han hender mot oss slik at vi kan sanna med læresvinane sine ord: «Du er sanneleg Guds son!» Hans svar er alltid det same: Det er eg! Eg er. Ver ikkje redde.  AMEN

Skam og skuld

Bots- og bønnedag II. 28.10.2018
Luk 18, 9-14
Salhus. Skriftemålsgudsteneste

Skam.
Nei – eg skal ikkje tale om ein populær TV-serie som unge menneske stadig snakkar om. Eg har ikkje sett serien sjølv, og meiner svært lite om den. Anna enn at det anar meg at serietittelen set fokus på ei underkommunisert kjensle som dei fleste av oss veit noko om.

Det er skrive tjukke fagbøker om temaet skam.
Psykologar. Psykiatrar. Legar. Sjelesørgjarar. Alle som arbeider med alt det menneske ber med seg inne i seg gjennom heile livet, eller periodar i livet, må kjenne til omgrepet skam.
Dei må vite om skam kjem frå noko ein sjølv faktisk har gjort eller tenkt, som det simpelt hen er grunn til å skamme seg over. Eller rettare: Som det er grunn til å føle skuld for. Det skal vi kome tilbake til.

Det vil vere veldig viktig å kunne slå fast at skam kanskje også kan vere fullstendig utan grunn. Det kan handle om ei forstilling eit menneske ber med seg, og som aldri er meir enn ei forstilling, eller rettare – ei vrangforstilling. Slike menneske må få hjelp frå fagpersonar. Hjelp til å riste av seg ugrunna skam. Til å rette ryggen og klårne blikket slik at framtida får fargar. Og ikkje er ei trugande framtid, innhylla i grått.

Og ikkje minst: Det må ytast hjelp, nokon må gripe inn, dersom dette er noko som er blitt påført eit menneske av andre. Vi veit f.eks at veldig mange som vert utsette for overgrep, ikkje minst seksuelle overgrep, lever vidare med ei kjensle av skam.  Fullstendig urimeleg, sjølvsagt. Men det kjennest berre ikkje slik for den som har fått det for seg at det er grunn til å skamme seg, sjølv om noko hende utan lyst, eller kanskje med tvang.

Skam er komplisert. Skam er eit tema som ikkje kan forløysast gjennom ei preike på bots- og bønedagen.
Men skam er relevant å minne om når vi no skal sjå nærare på desse to hovudpersonane i evangelieteksten som Jesus presenterer for oss.

Dette er fiktive personar. For det er ei likning Jesu fortel. Og Jesus har ein tydeleg adressat for likninga: «Til nokre som stolte på at dei sjølve var rettferdige, og såg ned på alle andre, fortalde Jesus denne likninga:»

Dei stolte på at dei sjølve var rettferdige, står det. Eg veit ikkje om det er frå denne likninga at uttrykket «Sjølvrettferdig» eigentleg har sitt opphav i vårt språk, men det skal ikkje undre meg. Når ein googlar dette ordet, kjem det i alle fall stort sett berre opp bibelske referansar.

I alle fall: Dette var ei gruppe menneske som Jesus meinte hadde bruk for å lære ei viktig lekse. Kanskje kan den aller første tilnærminga til det vi snart skal vere med på i denne gudstenesta, nemleg skriftemålet, vere om vi heilt ærleg vågar å svare på spørsmålet: Passar eg som adressat for Jesus si påminning?
«Til nokre som stolte på at dei sjølve var rettferdige, og såg ned på alle andre, fortalde Jesus denne likninga:»

Farisearen og tollaren er to merkelege bibelske figurar. Ikkje minst farisearen i denne likninga. Det er nesten som eg for min del av og til lurer på Jesus. Var det verkeleg nødvendig å skape ein så karikert type som denne ufordrageleg mannen i tempelet? Eller finst han? Går han levande rundt i dag – også blant oss?

Er det i det heile mogeleg å finne eit einaste sympatisk trekk ved denne mannen?
Ja – ein ting: Han gjekk opp til tempelet for å be.

Det kan i alle fall du og eg lære av farisearen. Det finst eit hus der vi kan be. Tempelet var ein slik stad. Salhus kyrkje er ein anna stad. Og i dag har vi samla oss på bønedagen, her i denne kyrkja. Vi skal be. Slik farisearen ynskte å gjere.

Men sant å seie – eg trur ikkje så vondt om nokon av oss, at ein einaste av oss i fullt alvor er så sjøvrettferdig at vi ville vere i stand til å tenkje slik om oss sjølve – og i alle fall ikkje stelle oss opp framme her i kyrkja og be høgt: «Eg takkar deg, Gud, fordi eg ikkje er som andre menneske, dei som svindlar, gjer urett og bryt ekteskapet, eller som den tollaren der.»

Kjære Salhus kyrkjelyd – eg gjev meg sjølv lov til å oversjå denne mannen. Han er for karikert. Han er ein religiøs klovn.

Derimot må vi ta oss betre tid ved den andre av desse to. Tollaren.
Til liks med farisearen, gjekk også han opp til tempelet for å be. For andre gong vert vi altså minna om at det er godt og rett det vi skal gjere i dag. Be.

Men korleis skal vi be? Og kva skal styre det vi skal fokusere på denne dagen?
Skam kan vere eit nøkkelord for å nærme oss bøna i dag.

Farisearen – kva var det han gjorde med si forunderlege bøn?
Han påførte tollaren skam ved måten han bad på. Ved orda han brukte. Ved å vere så grenselaus sjølvrettferdig. Han trakka rett og slett på tollaren. Han gjorde eit overgrep mot denne mannen. Mobbing ville kanskje vore eit passande uttrykk i dag.

Det finst altså andre typar overgrep mot våre medmenneske enn dei seksuelle.
Mobbing er eit tragisk døme på det. Vaksne mobbar. Gamle mobbar. Sjefar mobbar. Kollegaer mobbar.
Borna i barnehagen kan til og med finne på noko slikt.
Kanskje forstår dei ikkje kva dei er med på. Men det demonstrerer kva som kan bu i oss menneske heilt frå vi er veldig små. Det teologiske begrepet for dette er arvesynd.

Kjenner du til dette? Anten fordi du har smakt smerten den gongen andre gjorde deg urett? Eller fordi du i dag skammar deg over det du gjorde eller var med på?

Den som har møtt urett gjennom verbale eller fysiske eller psykiske overgrep må be om hjelp. Hjelp til å finne ein veg ut av dei vonde minna. Og for all del – dersom skam er ein del av det du kjenner på, så må du finne nokon som kan male det krystallklårt for augo dine: Det er ikkje du som skal bere på skam. Det var aldri din feil!

Og stikk det i eit vondt samvit, fordi du veit at du gjorde noko vondt og gale ein gong – du sa noko du aldri skulle sagt – du skulka unna den gongen du på positivt vis kunne forandra eit liv for eit medmenneske, så er heller ikkje det ein god grunn til å pakke seg inn i eit teppe av skam.
Kanskje er det betre om du rettar ryggen og seier til deg sjølv og til Gud, omtrent det same som kong David i si tid sa då han hadde synda med Batseba og teke livet av mannen hennar:

(Salme 51, 3-6):
Ver meg nådig, Gud, i din kjærleik,
stryk ut mitt brot i di store miskunn!        
Vask meg rein for skuld
og reins meg for mi synd!        
For mine brot kjenner eg,
mi synd står alltid for meg.        
Mot deg åleine har eg synda,
det som er vondt i dine auge, har eg gjort.

Det er dette som er skriftemålet.
Å være ærleg overfor Gud – han som veit. Han som ser. Han som kjenner. Han som høyrer. Og han som tilgjev.

Her er det ikkje brukt eit ord om skam.
Her snakkast det om skuld. Og om synd.
Vask meg rein for skuld
og reins meg for mi synd!

Dette er juridisk språk. Dette er kristent språk.

Skuld kan sonast.

Det eg eller du faktisk har gjort eller sagt eller tenkt, det vi er skuldige i, anten det er mobbing eller skattesnusk, om det er løgn eller bedrag, om det handlar om sex og samliv, eller om hat og misunning – enklare oppsummert: Om det går på brot på eit av dei ti bodorda, eller på brot på det store bodet om å elske Gud og vår neste, så er det reell skuld overfor Gud.

Og kall det heller skuld, meir enn at du legg stein til børa ved å sleppe skamma laus.
Uansett - Skulda kan det gjerast soning for. Dette er det gjort soning for.
Det gjorde Jesus då han bar alt dette, det vi skal kalle med sitt rette namn, vår synd, opp på krossen og døydde for vår skuld.

Synd kan tilgjevast. Og tilgjevinga skjer ved at vi ber. Og tollaren har lært oss korleis vi skal be: «Tollaren stod langt unna; han ville ikkje eingong lyfta auga mot himmelen, men slo seg for bringa og sa: ‘Gud, ver meg syndar nådig!’»

‘Gud, ver meg syndar nådig!’
I dag skal det vere di stille bøn når vi saman går inn i skriftemålsdelen av gudstenesta. Lytt til bønene presten ber høgt. Legg hjarta ditt i dei. Gjev ditt ja til vedkjenninga av synd, og framfor alt – opne deg for tilgjevinga. Gled deg over orda du høyrer og presten si hand som kviler på hovudet ditt. Det er presten som slik får vere ein reiskap frå Gud til å tilseie deg nådig forlating for alle dine synder.
Jesus sine ord om tollaren vil i dag kunne vere ord om deg: «Tollaren gjekk heim rettferdig for Gud.»
AMEN

Paradis?

20.s.i treeiningstida. II. 07.10.2018

Arna kyrkje

Mark.10.2-9

Han var åleine i Paradis, Adam. Åleine menneske. Åleine i det vakre paradis. I hagen med Livsens tre. Han bada i Livsens elv. Han fann skugge under treet med frukta Gud ikkje gav han lov å ete av. Men det var så rikeleg med anna han kunne ete, så Adam var ikkje svolten. Og det var så vakkert i Edens hage. Frodige plantar. Grøne, eller med fargerike blomster. God temperatur. Og så alle dei trivelege dyra. Adam syntes særleg dei små med krølla ull var artige. Dei hoppa og spratt og var leikne. Kva skulle han kalle dei? Han måtte gje dei eit namn. Lam ville han kalle dei. Men det var så mange andre dyr også. Og det vart travelt for Adam, for Gud hadde sagt til han at han skulle gje kvart einaste dyr eit namn. Han hadde kalla dei for mykje rart. Giraff og krokodille. Katt og hund. Nashornet såg rart ut og apekatten likna litt på han sjølv. Men lamma var veldig trivelege.  Han likte også hunden. Men Adam hadde sett at det var eit dyr som var litt annleis enn dei andre hundane, men dei likna på kvarandre. Og denne svære hunden leika så fint med lammet. Lam og ulv i lag. Det var namn som passa på leikekameratar. Ulv - det var den store hunden.

Adam såg nøye på kvart dyr i hagen. Alle fekk namn, og etter kvart kjende han at han var trøytt. Men han hadde også ei kjensle av at ingen av desse dyra var det han hadde lyst å vere i lag med heile tida. Elefanten var så stor. Frosken var så liten. Dei passa liksom ikkje heilt til han.

Eg vil sove, tenkte Adam – og han sovna. Ein djup og tung søvn kom over han. Til slutt vakna han.

Hadde han lege feil? For han var så øm i eine sida då han vakna.

Han såg seg rundt. Lammet leika med ulven like bortanfor. Fuglane song i livsens tre. Då høyrde han Guds stemme bak seg: Sjå her, Adam!

Han snudde seg. Hjarta hans hoppa og slo fortare. Noko så flott! Dette var ikkje som dyra Gud hadde bede han finne namn på. Dette var noko anna. Gud stod der med ein skapning som likna han sjølv. Men ikkje heilt lik. Eit menneske. Så vakker å sjå på. Slike vakre linjer i kroppen. Eit ansikt som skein. Augo som blenkte. Gud heldt skapningen i handa. Gud kom med skapningen til Adam. Ho er teken av deg, Adam, sa Gud. Medan du sov tok eg eit av dine sidebein og bygde dette mennesket. Ei kvinne. Eg har skapt ei hjelp til deg, av deg. Ei som svarar til deg. Til kroppen din. De skal høyre i hop. Du og Eva. De skal vere eitt. Gud tok nokre steg nærare. Han leidde henne heilt bort til Adam. Adam kjende straks at dette var skapningen han ville vere i lag med. Leve tett i lag med.

Kanskje var det slik det var i Paradis? I alle fall var det omtrent dette vi høyrde lese tidlegare i gudstenesta frå Bibelen. Vi las om skapinga, om korleis Adam vart skapt av Gud, om korleis dyra vart skapte for å vere ei hjelp for mannen, men dyra var ikkje den hjelp mannen trong. Difor skapte Gud også kvinna. Og Gud sa at dei to skulle høyre saman. Vere ein kropp. Vi forstår at det er det første ekteskapet vi har lese om.

Men vi må stige vi ut or Paradis, og inn i Arna kyrkje. Vi har samla oss her på denne eine søndagen som dukkar opp kvart tredje år, og då er alt fokus sett på tekstar i Bibelen som handlar nettopp om ekteskapet. Og om skilsmisse. Om familie. Om det fine ved å høyre til i ein familie. Og om det som kan vere så veldig vanskeleg i ein familie. Dette som er så utfordrande i vår tid. Men så les vi ikkje lenge i Bibelen før vi anar at vår tid, med alle sine oppløyste og knuste familiar, ikkje er noko anna enn eit speilbilete av det vi kjenner heilt tilbake frå opphavet.

Folk var opptekne av dette også i Bibelsk tid. I gamaltestamentleg tid. Vi høyrer at sjølvaste Moses tok stilling til skilsmisse. Det kan vi lese meir om i 5.Mos kap. 24.

På Jesu tid var det sjølvsagt også eit tema, og difor vert vi ikkje forundra over at farisearane tok opp akkurat spørsmålet om skilsmisse når dei ville setje Jesus på prøve. Så dei spurde Jesus beint ut: ”Har ein mann lov til å skilja seg frå kona si?”

Er det lov? Farisearane var opptekne av kva som var lov. Av jusen.
Mange er framleis opptekne av jus. Og er det nokon gong at jus er nødvendig så er det når skilsmisse faktisk vert ein realitet. Då treng vi loven som kan regulere dette slik at to som går frå kvarandre, ikkje sjeldan i fortviling, opprør og sinne, har gjennomtenkte reglar og lover som peikar på ein veg vidare etter eit slikt oppbrot. For elles kan det lett vere ein svak part i forholdet som står att og må bere eit urimeleg tap midt oppe i det som veldig ofte berre er eit stort nederlag for alle involverte.

Er det lov? Det var farisearane sitt spørsmål. I dag treng ingen i vårt land spørje om skilsmisse er lov. Loven er klar. Det er ikkje eit brotsverk å skilje seg.

Men så må vi gå litt vidare. For det var faktisk Jesus som fekk spørsmålet. Og då må vi her i kyrkja spørje på vegne av oss som vil tru på Jesus sine ord, oss som vil leve i samsvar med hans vilje for våre liv; - er skilsmisse ein utveg for dei som vil leve som kristne?

Lat oss gå ein tur inn att i hagen. Tilbake til Paradis. Adam og Eva har det godt i lag. Dei første menneska lever i harmoni med kvarandre og med resten av skapinga. Dyra er til hjelp og til glede for dei. Framleis kan dei to første menneska smile av lammet og ulven som bur i lag og over kalven og ungløva som beitar saman. Men mellom buskene smyg det seg eit merkeleg dyr som enno ikkje har fått namn.

- Kva er det for noko, seier Adam til Eva. - Kva skal vi kalle det rare dyret utan føter for? – Vi kallar han for slange, svarer Eva.

Om kvelden same dagen, sit Eva under det store treet midt i hagen. Frukta bognar og ser nydeleg ut. Dyret dei nett har gjeve namn smyg seg mot henne. Slangen kan snakke: - Har Gud verkeleg sagt…? (1.Mos.3,1)

Slik er innleiinga til at Paradisets idyll vert brote.

Og slik har idyllar vorte omskapte til ruinar  i mange ekteskap og i mange familiar. Noko er heilt sundt. Mellom menneska. Og mellom Gud og menneska. Det finst så mange slangar i våre paradis. Så mange som vil bryte sund og øydeleggje det som Gud ville; det som Gud skapte så godt. Bibelen kallar alt dette for synd. Og i det som er vårt tekstord i dag omtalar Jesus synda med orda om at ”hjarta dykkar er så harde”.

Vi høyrer ingen ting om at hjarta til Adam eller Eva kom ut av takt slik at det vart konflikt på randa til skilsmisse mellom dei to. Men vi anar likevel at alt ikkje er som det skal vere når Adam ganske snart tek til å anklage Eva når han seier til Gud: ”Kvinna som du gav meg å vera saman med, ho gav meg av treet, og eg åt.” (1.Mos.3,12)

Vi les at dei to faktisk også la seg ned som ein kropp. Dei vart foreldre. Fleire gonger. Foreldre til born med harde hjarto. Så harde hjarto at bror drap bror. Allereie i den første familien. Syndige born. Harde hjarto. I ætt etter ætt.

Jesus gjekk rundt og underviste. Han er i landet bortanfor Jordan, og han underviser om Guds vilje for folk med harde hjarto. Guds vilje er god. Gud vilje kan vi ane ved å lese om idyllen i paradis. Jesus vil ikkje setje strek over Guds gode vilje ved å opne dører på vid vegg for det som ikkje er slik Gud ville. Gud gav dei to til kvarandre for at dei skulle vere eitt. Det opphevar aldri Jesus.
Men Jesus ser det harde hjarta. Jesus er fullt klar over konsekvensane av vondskapen i verda, av slangen som med si syndige gift har øydelagt og ruinert.

Jesus løfter det gode opp. Ekteskapet er godt. Det er rett. Det er i samsvar med Guds vilje.

Men Jesus veit om alle som møtte slangen på ein eller annan måte. Som opplevde at dette fekk vi ikkje til.

Kanskje åt vi av frukta vi ikkje skulle ete av, den som var på eit tre i ein annan hage enn der eg skulle vere. Konsekvensane har vore svært smertefulle for mange.

På denne søndagen handlar det ikkje om å gjere livet tyngre for den eller dei som av ein eller annan grunn gjekk på nederlag i samlivet.
På denne søndagen handlar det langt meir om å vise kva som er Guds gode vilje for mannen og kvinna.
Gud vil eit ekteskap med glede, med truskap og med vilje til å halde i hop i gode og vonde dagar, som vi uttrykkjer det i kyrkja sitt vigselsrituale.

Så er det slik at vi alle, både dei som opplever lukke gjennom eit livslangt samliv, og dei som må tole smerten av ei skilsmisse, lever våre liv med eit hjarte inne i oss som er hardt. Som er smitta av synda. For det var ikkje berre Kain og Abel som var borna av Adam og Eva. Vi er alle søner og døtre av dei. Vi er alle ein del av syndefallet. Og det gjeld sjølvsagt også dei som lever som einslege, utan å vere bundne opp i ekteskap. Også det omtalar Bibelen andre stader som eit reelt og godt alternativ for mange.

Difor er det så stort og så viktig at vi alle har fått sjansen til å få nye liv og nye, reinsa hjarto gjennom det vi fekk del i då vi vart døypte til eit liv i lyset av Jesu nåde.

AMEN

Lat oss prise Herren

Høsttakkefest II. 30.09.2018
Biskopshavn
Luk. 17, 11-19

Det var ein underleg vår, sommar og haust i år. Hugsar du den fantastisk flotte våren? Og den endå varmare og tørrare sommaren? Knapt nokon av oss har opplevd noko slikt. Og så går vi i dag ut or september. Klissblaute. Det har regna så mykje at til og med regnbyen Bergen er imponert over seg sjølv.

Varme og tørke gjorde mange bønder fortvila i år. For når det er tørt, veks ikkje det som skal vekse slik ein ynskjer.
Vi feirar hausttakkefest. Vi skal takke Gud for det han gav oss å hauste inn frå hagar og åkrar. Frå grasenger med mat til dyra. Frå kornåkrar som skal gje oss alle mat.
Eg trur mange bønder tenkjer at i år er det ikkje så mykje å takke for.
Sjølv om eple- og plommetrea i hagane våre her i Bergen har bugna av frukt no når hausten kom, så vart det ikkje særleg store avlingar tilsaman i Norge, etter det som for dei fleste vart ein supersommar.

Likevel skal vi takke i dag. Hausttakkefest.

Det stod ein fin setning i det vi har lese frå Bibelen i dag:
«Guds bekk er full av vann, du sørger for kornet, ja, slik sørger du for jorden» (Salme 65,10b)

Bekker fulle av vatn. Vi har sett rikeleg av det rundt oss. Kanskje kan det vi har lese, minne oss om at heile naturen har med Gud å gjere. Det er dette han har skapt.
Vi kan gle oss over det, sjølv i byen som er berømt for paraplyar og mykje vatn.
Vi kan takke Gud for det han gjev oss å ete.
Noko av det har vi bore inn i kyrkja. Noko får vi frå andre stader.
Og vi kan takke for at vi har det vi treng sjølv om vi må kjøpe det frå langt unna ein stad: «-du sørger for kornet, ja, slik sørger du for jorden,»  seier vi til Gud i dag.

No skal vi halde fram med det å snakke om å vere takknemleg. Om det å gje ære til Gud. For i dag har vi også lese forteljinga om då Jesus møtte ti spedalske. Ti alvorleg sjuke menneske. Dei ropa alle til Jesus i fortviling, for livet hadde fare forferdeleg ille med dei. Spedalskesykja var ei forbanning, verre enn det aller meste eit menneske kunne koma bort i. Dei hadde i sanning grunn til å vera botnlaust fortvila, for dei var sette totalt ut av alt sosialt samkvem med andre menneske. Dei var isolerte, bortjaga og uønska av alle andre. Sjukdomen deira var forferdeleg smittsam. Alle var livredde for å kome nær dei, for at dei skulle bli ramma på same måte som desse som allereie var sjuke og utstøytte. Det var ikkje berre sjukdomen som var så forferdeleg ved å verte spedalsk. Det var i minst like stor grad utstøytinga av samfunnet. Isolasjonen. Det å verte rekna som urein. Difor deira hjarteskjerande rop: «Jesus, mester, ha barmhjertighet med oss!»

Også vi ropar i gudstenestene våre nesten akkurat dei same orda som dei spedalske: Kyrie eleison! Herre, miskunna deg over oss, betyr det. Orda frå dei spedalske var: «Jesus, mester, ha barmhjertighet med oss!»

Kjære Biskopshavn menighet! Dette er ropet som aldri må forstumme i hjarta ditt og frå munnen din. Kyrie eleison. Eller som dei spedalske ropa ut: «Jesus, mester, ha barmhjertighet med oss!»
For som del av ei syndig menneskeslekt er vi alle smitta. Vi er alle ureine.

Men langs vår veg møter vi Jesus. Han har vist seg for oss. Han har stogga opp ved den enkelte av oss. I dåpens vatn vart vi for første gong reinsa for det ureine vi bar med oss.
I nattverdens sakrament møter han oss på nytt og på nytt til oppreising etter fall og nederlag som flekka oss til. Skitna oss ut. Gjorde oss ureine.

Han ser oss. Tek oss i handa, Talar til oss. Og sender oss hit. Hit vi er no. I hans hus. I kyrkja.
Han så dem og sa: «Gå og vis dere for prestene!» Og mens de var på vei dit, ble de rene.

Prestane var å finne i templet. Eller i synagoga. Der gudstenesta vart forretta. Det var der, i fellesskapet som prestane leia, fellesskapet av dei som kom saman til skriftlesing, forkynning, undervisning, bøn og lovsong, der var det at dei spedalske skulle samle seg. Og vi les at allereie mens dei var på veg mot synagoga eller templet, der prestane var, på veg inn i dette fellesskapet, så hende underet. Dei vart reine. Friske.

Difor handlar det om meir enn at ein prest skal få god sjølvkjensle ved at mange møter opp i kyrkja og til gudsteneste på søndagane. Det handlar om at der, i fellesskapet rundt nådemidla, Guds ord, sakramenta dåp og nattverd, der finst ein stad der vi kan verte reine frå synda sin ureinskap.
Difor lyttar også vi som er her i Guds hus i dag når Jesus seier til oss: «Gå og vis dere for prestene!»

For dei spedalske hende altså det ubegripelege underet: Dei vart reine. Alle dei ti vart friske. Fordi Jesus sende dei i veg. Til prestane. Til Guds hus, templet. Synagoga. Fordi han tala til dei så dei i tru tok i veg dit han peika. Fordi han med sine guddommelege krefter kunne gjere underet. Reinse. Setje dei fri. La dei få tilbake livskvalitet. Eit liv i fellesskap med slekt og vener.
Halleluja, ville karismatikarane mellom oss sagt som reaksjon på underet. Og det bør vi seie alle.

Men det 90% av desse spedalske altså ikkje sa, det var takk.
Det er aldeles utruleg. Men lat oss ikkje dvele meir ved det. Jesus undra seg han òg. Men det var ikkje sjølve takken som var det viktigaste for han.

Vitigare er det å ære Gud. Lovprise Gud. Han som gjer rein når vi er ureine. Han som reiser opp når vi har falle. Han som har nåde i byte mot nederlag.
Det handlar om å ære Gud. Lovprise Gud.

”La oss prise Herren”, seier presten heilt mot slutten av kvar einaste gudsteneste.
Gud være lovet. Halleluja. Halleluja. Halleluja. Slik svarar kyrkjelyden.

Lat desse orda også uttrykkje at dei kjem frå hjarta ditt. At det er det du vil ære Gud med for at han har møtt deg i gudstenesta.

Han har minna oss om sine gåve som vi haustar frå naturen, Han har minna oss om at regnet og sola og kornet og maten er hans gode gåver som vi takkar for i hausttakkefesten.
Men endå meir vil vi gje Gud ære for at han er her i dag. For at han høyrde oss då vi i fellesskap ropa: Kyrie eleison. For at han ser at vi som er ureine, kan verte reine Når han møter oss gjennom orda han talar i Bibelen. I badet som skjer i dåpen. Og i nattverden vi snart skal samle oss rundt.

Må Gud få oppleve at vi takkar og tilber. Lovsyng og ærar han som åleine er verd all takk og ære. Lov og pris.

Amen.

Bak dialogen opnar misjonen seg.

(Innlegg i Vårt Land 21.sept)
Teolog Ivar Bu Larssen meiner at kyrkja ikkje etterlever Jesu misjonsbefaling i møte med muslimar. (Vårt Land 18.september)

Han har eit poeng.

Eg er av dei som har engasjert meg i dialogarbeid. Eg har tru på det. Difor er eg styreleiar i Kirkelig Dialogsenter Bergen. Men eg har også tru på misjon. Eg meiner at kyrkja må ta Jesu bod om å gå – døype og lære på alvor. Dialog skal etter mi oppfatning ha eit mål der framme ein stad om at mi tru også skal bli trua til dei eg er i dialog med.

Men nettopp i møte med det Ivar Bu Larssen set fingeren på, dialogmøtet mellom kristne og muslimar, tenkjer eg at dialogen er eit verktøy der ein er veldig tydeleg på at vegen til konvertering eller omvending er ein lang og kronglete veg. Difor må og skal dialogen skje i djup respekt for at andre menneske har ei overtyding. Ei overtyding eg ikkje kan dele, men som eg kan lytte til, observere og kjenne igjen når eg sjølv er overtydd om at Jesus faktisk er vegen, sanninga og livet. Den einaste vegen. Den einaste sanninga. Og sjølve livet. Det evige.

Larssen viser til boka av Sunniva Gylver og Bushra Ishaq. Eg har ikkje lese boka, og det er sjølvsagt meiningslaust å kommentere den då. Men om det er rett at Gylver berre finn positive sider ved Islam, slik Larssen hevdar, så må han ha rett i at vi ikkje skal oversjå det han kallar for «dokumenterte  problem med æreskultur, homfobi og antisemittisme i muslimske miljøer i Norge». Sjølvsagt ser vi alle desse problema. Det finst fleire problem også, som ikkje er nemnde. Men nettopp i møte med desse problema, er dialogen viktig. Respektfull tilnærming er utelukkande eit gode, sjølv om vår respekt ikkje alltid vert returnert eller forstått slik vi som kristne gjerne skulle ynskje. Utan dialog handlar det fort om konfrontasjon. Det kan lett verte farleg.

Men så er det faktisk også slik at eit fleirtal av muslimar som bur i landet vårt ikkje er eit problem for nokon av oss. Dei tilpassar seg til norsk kultur over tid, samstundes som dei held på trua si og tilber Allah i moskeen. Dei utdannar seg og tilfører samfunnet vårt ein rikdom av arbeidskraft, naboskap og eit fleirkulturelt levesett som nordmenn kan lære mykje av. Ikkje minst i møte med den vennlege og fredfulle varianten av islam er dialog viktig.
Og her må vi som kristne og som kyrkje også våge å ha to tankar i hovudet på same tid.

Dialog først. Varsam tilnærming. Respektfull lytting. Tileigning av kunnskap om det som er framand.
Misjon dinest. Trygge på vår ståstad og uredd for konflikt, kan vi etter kvart by inn til både kyrkjeleg fellesskap med udøypte muslimar, og til reelle religionssamtalar der vi kan vitne om vår tru, og kanskje til og med seie rett ut at mi tru er dette: At Jesus faktisk er vegen, sanninga og livet. Den einaste vegen. Den einaste sanninga. Og sjølve livet. Det evige.
Men det må gjerast samstundes som vi har opne øyrer for ei anna tru, for ein anna veg. Vi kan ikkje fylgje gjennom Ramadan og bønetider. Vi kan ikkje likestille Bibelen og Koranen. Men vi kan lytte. Lære. Forstå.

Muslimane trur på ein gud, Allah.
Kristne trur på ein treeinig Gud. Fader, Son og Heilag ande.
Ikkje minst det at trua vår inneber tillit til den tredje personen i guddommen, Den heilage ande, gjer at vi kan gå inn i frimodig dialog med dei som trur på andre måtar enn vi gjer i den kristne kyrkja. Anden er den fremste garantist for at det er meiningsfullt å drive dialog med eit mål om at Jesu misjonsbefaling kan oppfyllast i møte med andre religionar.

Ivar Bu Larssen hevdar at vår kyrkje ikkje etterlever Jesu misjonsbefaling.
Eg skulle ynskje at fleire av dei mest sentrale leiarane innan dialogarbeidet i kyrkja vår kunne tilbakevise hans påstand ved å vere endå tydelegare på at bak dialogen opnar misjonen seg.

Priviligert?

16. s. i treeiningstida. II. 09.09.2018
Hamre kyrkje
1.Pet 4,12-19

Eg er privilegert.
Eg har jobba som prest i snart fire ti-år. Eg har aldri opplevd noko som liknar på forfølging og trakassering fordi eg er kristen eller fordi eg jobbar som prest. Eg har fått nokre sure telefonar med ganske lange mellomrom. Nokre få gonger negative, anonyme brev. Ein gong for lenge sidan, eit ubehageleg trugsmål. Men det er alt i hop bagatellar. For eg er framfor alt privilegert som har ei teneste og eit arbeid som eg er veldig glad i, og som betyr mykje for meg. Eg er med i ei kyrkje som eg kjenner som den andre heimen min. Den betyr mest i livet mitt, når eg ser bort frå mine næraste i familien.

Det er ikkje alle kristne som har det slik.

Eit av mine privilegium er at eg har fått lov å reise mykje, og eg har fått glimt av innsida i kyrkjer i andre land. Mykje av det eg har sett der har vore til å gle seg over. Ikkje minst å få kjenne fellesskapet med andre som trur, ber og lovsyng den same Frelsar og Herre som vi gjer på Osterøy og i resten av landet vårt. Det er til å bli glad av å sjå kyrkjer som veks. Nokre av dei i ein fart vi ikkje kan forestille oss. For vi er festa i ein arv av litt seig, tradisjonell statskyrkje. No leitar vi alle etter ein ny, tidsmessig måte å stå fram som eit kyrkjesamfunn som ikkje vert styrt frå regjeringskvartalet i Oslo.

 Men nokre av dei kyrkjene eg har fått vere gjest i, har få eller ingen av våre privilegium som vi lener oss tilbake på i vår kyrkjekvardag.
Eg kunne nemnd fleire ulike kyrkjer som har sitt å stri med, og som eg har fått eit lite glimt av. Eg vil dra fram ei oppleving.

I programarket ser du eit foto i svart/kvitt. Det er teke av ein profesjonell kinesisk fotograf. Eg såg det på opninga av ei stor kunstutstilling i Beijing for nokre få år sidan. Vi var inviterte dit, ei gruppe nordmenn som var på tur i regi av den norsk/danske misjonsorganisasjonen Areopagos. Dei har eit kunst- og kulturprosjekt i samarbeid med kinesiske kristne. Mykje kunne vore sagt om denne spanande måten å nærme seg kristne i ein annan kultur enn vår eigen. Det har vi ikkje tid til no.

Men altså: Vi var på opninga av denne kunstutstillinga i en ny, kjempestor kunsthall i Beijing. Det var kristne kinesiske kunstnarar og intellektuelle som hadde invitert oss. Omtrent på same tid, eller litt før vi kom dit, hadde vi høyrt om eit fenomen som tok til å ramme kyrkjelydar i delar av Kina. Kyrkjelydar som dei siste åra har opplevd ein ufatteleg stor vekst av nye truande. Så sterkt veks kyrkja, at styresmaktene der i landet har teke til med det vi i beste fall kan kalle trakassering. Kanskje til og med forfølging.

Den aktuelle fotografen hadde dokumentert det vi allereie hadde høyrt om, nemleg at styresmaktene gjekk laus på kyrkjebygg og reiv ned alt som på yttersida viste at det handla om ei kyrkje. Sjå på fotoet. Der ser vi at krossane på toppen av kyrkja er rivne bort. Tittelen på biletet ser vi mellom kinesiske teikn, heilt nede til venstre: «Corrected church» eller «Korrigert kyrkje».
Mens vi alle sat i kunsthallen og venta på at programmet skulle starte, gjekk leiaren av det heile på talarstolen og sa på engelsk til oss som var der: «Ver varsame. Legg bort og gøym i vesker og innerlommer, alt de har fått utdelt frå oss av adresser, kontaktar, informasjon om oss som er her som utstillarar. For nett no går sivilkledd politi rundt i utstillingshallen for å kontrollere det som skjer…»

For meg vart dette ei lita aha-oppleving.
Slik er det når privilegia vert ribba. Når motstanden møter meg. Når ein tenkjer at neste omdreiing av denne skruen fører kyrkja nærare det vi rett og slett må kalle forfølging.

Apostelen Peter skreiv brev til dei han kallar for «-dei utvalde som lever som framande, spreidde omkring i Pontos, Galatia, Kappadokia, Asia og Bitynia» (1.Pet 1,1) Dette er altså utvalde, kristne, som budde i det området vi i dag kjenner som Tyrkia.
Eit lite avsnitt frå dette brevet har vi lese opp i denne gudstenestesta. Og vi skal sjå at det Peter skriv om, handlar nettopp om forfølging, om lidingar, fordi desse menneska, dei utvalde, lever som kristne.
Peter seier dei ikkje må verte forundra om dei må gjennomgå ei eldprøve.

Peter kallar dei altså for utvalde når han heilt i starten innleier brevet han skriv.
Å vere utvald, er kanskje noko som har tilnærma same tyding som å vere privilegert?
Men desse utvalde er utvalde på ein noko spesiell måte. Vi går tilbake til innleiinga av Peters brev, der står vidare i 1,2: «De er utvalde slik Gud, vår Far, på førehand hadde fastsett, og ved Anden vigde til å vera lydige og til å bli reinsa ved Jesu Kristi blod.»

Privilegiet dei hadde, dei som fekk dette brevet første gongen, var at dei var utvalde «til å vera lydige og til å bli reinsa ved Jesu Kristi blod».

Dei som høyrer Kristus til skal vere lydige, og dei skal gle seg over å vere reinsa i Jesu Kristi blod.
Det er ikkje akkurat søndagsskulepensum det vi no kjem inn på.
Dette er kronglete språk som handlar om dei innerste sanningane ved det å vere kristen.

Og vi lærer altså i dag at det å vere ein kristen, det å kunne gle seg over å bli reinsa for synd, nederlag og det vi ikkje får til i våre liv, det kan ha ein pris som for mange er veldig høg.

Difor gjev Peter tydeleg beskjed. Dei som er utvalde, dei som har det privilegium å høyre Jesus til, å kunne kalle seg ein kristen – dei får denne klare meldinga: «Mine kjære. Undra dykk ikkje over den eldprøva de må igjennom, som om det hende dykk noko uventa.»

Og så held apostelen, ein av dei aller næraste medarbeidarane til Jesus, Peter, fram med å tale om å få del i Kristi lidingar, om å bli spotta for Kristi namn skuld.

Eg sa at eg er privilegert.
For eg veit at eg aldri, så langt i mitt liv, har opplevd denne type motstand fordi eg er kristen, eller fordi eg er prest. Samstundes les eg først det Peter talar om i brevet sitt. Og så, ikkje minst, det Jesus sjølv sa i evangelieteksten på denne dagen: «Sæle er dei som blir forfølgde..» Matt.5,10

Eg har sloppe unna. Eg har aldri hatt politiet i hælane i kyrkjene eg vore i. Og slett ikkje opplevd rasering av kyrkjebygga rundt meg. Landet vårt synest trygt tufta på verdiar som enno er så forankra i folket eg er ein del av, at det også verkar utenkjeleg at det skal bli endringar.

Eller?
Kan det endra seg? Om ti år? Om femti år?
I så fall tenkjer eg at det må vi som er døypte inn i vår kyrkje sjølve ta ansvar for.
Mange viftar med slagord at det er dei framande som kjem til landet vårt som er dei farlege. Som trugar kulturen vår, eller trua vår.

Ærleg tala – kva om vi stod opp og viste vår takk for arven vi er tiltrudd?
Her på denne staden har vi ein diamant av eit kyrkjehus som har prega tru og kultur i hundrevis av år. Berre ein ting kan få dette til å vakle. At vi sjølve, vi som bur her, ikkje støttar opp. Ikkje bryr oss. Ikkje lærer borna som skal vekse opp om kva kyrkja betyr. Om kven vi møter der. Og av den grunn også sluttar å gå her. Her møter ein ikkje først og fremst ein prest og ein organist og ein kyrkjetenar. Heller ikkje er det ei forsamling av meir eller mindre gråhåra menneske med litt sære interesser.

Her i dette huset møter vi den treeinige Gud. Han som også vil vere Gud for komande slekter. Han vil vere Gud for nye landsmenn.

Vi er alle utvalde av Gud. Men nokre lever enno som framande – kanskje ikkje for Gud. Men framande for oss.
Potensiell, framtidig motstand og forfølging eller trakassering, kan ingen utelukke her hjå oss. Våre privilegium som statskyrkje er borte. Andre privilegium kan også falle bort.
Men ved sjølvsyn har eg sett at nettopp under slike forhold veks det fram ei kyrkje med rekordfart i det veldige Kina. Ikkje utan motstand. Likevel under velsigning fordi dei som trur står saman.

Kanskje ventar det ei eldprøve på vår kyrkje også?
Det skal ikkje få oss til å gje opp. Til å vende oss bort frå han vi trur på.
Det er ikkje sikkert at eg ville uttrykt meg på same måte om kva det vil seie å vere privilegert, dersom eg hadde møtt motstand og forfølging i min kvardag som kristen og som prest.
Men eg ser kva Peter skriv. Eg trur at kristne i mange land som lever under forhold vi ikkje kan forstille oss her i det trygge Norge, dei har lese dette og teke det til hjarta: «-lid nokon fordi han er ein kristen, skal han ikkje skjemmast, men prisa Gud for dette namnet»

I dag skal du og eg våge å be om at vi alle med frimot kan løfte opp det vi trur på, sjølv om det kan koste. Kanskje vil eit og anna privilegium smuldre bort. Men vi har apostelen Peters sterke lovnad å støtte trua vår på: «Guds Ande, herlegdomens Ande, kviler over dykk»

Amen