Guds finger

3.s. i faste. I  - 30.mars 2014

Biskopshavn

Luk. 11,14-28

”Øde vidder.”                          

Eg ser for meg eit lite innbydande landskap.  Ein stad på grensa mellom ørken og sumpland. Ikkje heilt tørt. Men med enkelte blaute pølar med giftig, stinkande veske. Udrikkande og livsfarleg. Flatt og varmt.

I den bibelomsetjinga eg kjenner best, den gamle nynorske, så var uttrykket ”vasslause vidder” brukt. Over slike vasslause og aude vidder flakkar dei vonde åndene som Jesus talar om.

Om det verkeleg finst slike vidder nokon stad, eller om dette er eit fantasibilete, skapt i teikneseriar, det spelar inga rolle. For Jesus brukar bilete på det totalt ugjestmilde. På staden der ingen kan leve. Ikkje ein gong dei ureine åndene. Demonane.

Men vondskapen som er driven ut i dette dødens landskap søkjer seg betre tilhaldsstader. Den vonde ånda hugsar betre tider og seier: "-Jeg vil vende tilbake til huset mitt, som jeg forlot"

Vondskapen har ein bustad. Eit hus. Demoniet er å finna på ei adresse. Dersom då ikkje  nokon tek opp kampen mot "vondskapens åndehær i himmelrommet" (Ef.6,12) og set djevelen på porten.

I dag handlar preiketeksten nettopp om dette. Om at det er mogeleg å kjempe mot det vonde og å vinne over det. Men det handlar om meir. Det dreiar seg òg om å vere åndeleg vaken; om å vere så pass medviten at den vonde ånd som vender attende frå flakking over aude, vasslause vidder aldri kjem til eit tom hus der det berre er å flytte inn i lag med endå verre selskap enn det denne vonde ånd sjølv utgjer.

Vi har kasta dei vonde åndene på dør! Vi vil knapt nok ta ordet i vår munn. Tekstar i Bibelen, som den vi møter på denne 3.søndagen i faste, vil vi helst hoppe bukk over eller ta ein elegant sving utanom. Dette er noko som Jesus var nøydd å ta opp i si samtid, men i dag, to tusen år seinare, veit vi betre enn som så. Demoni dyttar vi kjapt og enkelt over til psykologane og psykiatrane. Slikt teier ein moderne teolog om i eit moderne  norsk samfunn. Vi har vaska ut dette rommet. Lufta og gjort reint.

Men kva har vi fylt opp med i staden? Visst vart det både loftsrydding og utlufting då vi for ca. 30 år sidan hadde demondebatt i vår kyrkje. Dei av oss som hugsar dette, kan nesten enno høyre ulinga av den kyrkjelege storm som rasa. Stormen har lagt seg. Lufta har roa seg. Men står det att eit tomt rom? Feia og pynta?

Og lar vi oss bedra til å tru at ånda frå viddene ikkje flyttar inn att med sitt utriveleg selskap, så snart ho berre får sjansen?

Kan hende skulle vi akkurat i dag, på denne 3.s. i fastetida, filosofere litt over det uttrykket som Jesus brukar. Han snakkar om at den vonde ånda leiter etter ein stad å bu, og at ho kjem tilbake der ho ein gong var. Ho "-finner det feid og pyntet" og flyttar inn.

Når det er feia og pynta, då er det av og til heilt tomt. Eller det kan vera sterilt og nærast livlaust.

Er det slik det er i livet til mange av oss? At det er tomt?

Mange har gjort alt grundig reint; dvs. dei har kasta ut gamaldags moral og tankegods frå fedre og forfedre. Kyrkjegang på søndag, heilaghalding av kviledagen, bordbøn og kveldsbøn forsvann samstundes som ein også kasta på dør tankar om at kortspel og dans var dei største syndene i livet.

Kanskje kasta vi barnet ut med badevatnet?

Kanskje har vi vore så ivrige etter å unngå å verte sett i bås med trongsynte, rettruande at vi har feia ut det meste. Det er feia og pynta opp i livet. Eller det er aldeles sterilt. Ingen får sleppe til for å smitte meg. Difor høyrer eg ikkje ei andakt eller ei preike, like lite som eg høyrer eit manande fordrag av ein politikar som ynskjer at eg skal engasjere meg i samfunnet.

Det er godt for ei husmor og for ein familie om det er reint, feia og pynta i heimen. Men om vi legg same målestokk på livet vårt, då kan det gå reint ille. Vi kan tømme ut og reinske bort så mykje, at det vert ståande att eit tomrom som må fyllast med eit eller anna. Vi kan skape eit åndeleg vakuum rundt oss som rett og slett må fyllast med noko.

Og då kan vi vere trygge på at den vonde sjølv er ute for å fylle opp. Han vil ha hus og heim i ditt og mitt liv. Han flyttar inn på dagen om han får sjansen. Ikkje i form av ei teatralsk demonbesetting. Men på ein raffinert måte, umerkeleg både for oss sjølv og andre.

Det er kamp om mitt og ditt liv. Ikkje lat som om du ikkje merkar det. Den vonde er ute etter å få herredøme over deg eller meg. Og det er kampen om dette herredømet som er det eigentlege sentrum denne kyrkjesøndagen. Kampen mellom Jesus Kristus og Satan sjølv. Vi kan kvia oss for å innrømme det, men det er i flg. Guds ord ikkje noko mindre som står på spel. Og det finst ikkje noko nøytral mellomstilling, slik vi så gjerne ynskjer å tru. Jesu eigne ord frå teksten i dag står der og lyser som ein neonreklame:

"-Den som ikke er med meg, er mot meg. Og den som ikke samler med meg, han sprer!"

Det nøytrale, det tomme, det sterilt reine, er eit bedrag i denne samanhang.

Vi må fylle opp våre tomme rom, slik at ikkje vondskapen og ureinskapen og djevelskapen tek over.

Difor er det i dag ein veldig styrke i å feste seg ved at du og eg får hjelp til å hugse at vi tilhøyrer ein som er sterkare enn Satan. Vi er døypte for å tilhøyra den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus. Vi har hans eigedomsmerke, krossteiknet, på oss. Difor skal du vite at du er hans.  Difor gjeld det i denne fastetida: Lat han fylle deg med sin Ande og si kraft. Lat det som er tomt i livet ditt vera ope for Jesus.  Sei nei til freistaren, og ta heller tak i handa til han som er sterkare enn freistaren.

Vi skal snart syngje ein pinsesalme i lag. Og innhaldet i denne salmen gjev djup meining i høve til det vi no snakkar om:

Vår fiende, jag ham langt på flukt

gi fred og troens fagre frukt,

og la oss alle, store, små

i sjeleomsorg hos deg stå!

(Nr 512. v.5)

I denne striden mot fienden har vi altså i dag høyrt om Jesus som tok opp kampen. Det var ein kamp som vart ført på vegne av oss alle. Vi har lese korleis han dreiv ut den vonde ånda frå den stumme mannen. Og i det som hende i den samanhang, skal vi merka oss Jesu retoriske utsegn: "- er det ved Guds finger jeg driver de vonde åndene ut, da har jo Guds rike nådd fram til dere."

Guds finger!

Det er nettopp Guds finger vi skal sjå etter. Den Guds finger som har så stor styrke og kraft at eit lite vink med fingeren er nok til å vippe all vondskap av pinnen. Guds finger peikar ut vegen mot dei aude viddene for dei vonde åndene. Dit skal dei fare. Der skal dei flakke. Der skal dei halde seg utan rast eller ro, og dei skal aldri flytte inn att og slå seg ned i ditt eller mitt liv.

Guds finger  peikar deretter på Jesus Kristus. Med skapande kraft teiknar fingeren opp Jesu frelsarverk for oss. Vi ser hans kamp mot all vondskap og synd. Vi ser kor tung kampen er. Vi ser ein frelsar som lyt tole kross og død og grav. Men Guds finger er der heile tida. Steinen veltar bort frå Jesu grav. Vi ser inn på vitnemålet om han som har sigra over det vonde og over den vonde.

Det er Guds rike vi ser inn i. Guds rike har kome til oss. Guds rike der det gode vann over det vonde. Der all djevelskap har vike plass.

Jesus løftar opp Guds finger mot oss. Meir skal det ikkje til før vondskapen har tapt. Det er denne bodskapen  som skal fylle hjarto våre og sinnet vårt i dag.  For når vi er fylte av glede over Jesu kraft og Jesu siger i våre liv og for våre liv, då er det ikkje att noko feid og pynta tomrom der ubedne gjestar frå vasslause, aude vidder skal flytta inn. 

Jesus ber

Fastelavnssøndag I – 02.03.2014
Eidsvåg
Johs. 17,20-26

Jesus ber.
Inderleg og personleg. Han går inn i ein tett, tett samtale med sin Far i himmelen, med Gud sjølv. Så nært og så tett at vi i dag ville sagt at dette er privat. Dette skal ikkje skje i påhør av andre eller med rett til å referere det som vert sagt.
Jesu bøn som vi kan lese i det 17.kapittelet av Johannesevangeliet er ei eineståande bøn. Her opnar Jesus eit vindauga inn mot seg sjølv og sitt nære forhold til sin Far. Han sjenerer seg ikkje for det private. Heller ikkje er han redd for å syne fram det mysteriøse, det som eigentleg er ein løyndom av guddommeleg format, men som han vel å openberre for sine nære vener. Det som handlar om ein overjordisk einskap mellom Far og Son, mellom Gud og Jesus.

Jesus brukar desse orda: ”- du, Far, er i meg og jeg i deg”
Av og til er det godt å stige inn i ei kyrkje, lytte til bibelordet, la det sige inn i tanke og sinn, opne hjarte for det, og prøve å kvile i at dette er ein bit av sjølve mysteriet som berre er for trua og som er for stort for vitskap og rasjonell forklåring.

Guddommen er av ein slik karakter.
Gud er slik. Han er utanfor oss. Han er større enn nokon av oss. Han er sjølve livgjevaren og skaparen.
Og i ein einskap med han er Jesus. Son hans, som vart menneske. Også det er utanfor fatteevne og rasjonell tilnærming.
Men det er dette vi trur på i kyrkja. Det er dette vi byggjer livet vårt på, vi som trur. Det er denne trua vi stolar på skal vere brua over frå det kjende livet her på jorda til det ukjende og evige bak død og grav.

Ein liten flik av dette ubegripelege, mysteriøse og evige kjem i fokus når vil les bøna som Jesus bed – hans innarste og private samtale med Far. ”- du, Far, er i meg og jeg i deg”

Men Jesu øvsteprestelege bøn, som vi gjerne kallar det vi les her i Johs.17, er meir enn eit glimt inn i det tette og uforståelege forholdet mellom desse to personane i den treeinige guddommen. Bøna er også full av gripande ord om kva som ligg Jesus aller mest på hjarte. Vi kan lese korleis Jesus ber for dei han kallar for sine. Det er alle dei som trur på, og som kjenner Gud Fader, og han Gud har sendt til jorda Jesus Kristus.
Overskrifta som er sett inn i vår Bibel over dette kapittelet er kort og godt: ”Jesus ber for alle sine”

Det skal alle vi som er benka her i Eidsvåg kyrkje i dag ta inn over oss. Jesus ber for sine. Då ber han vel også for deg?
Jesus seier i dag at han ber for ”-dem som gjennom deres ord kommer til tro på meg.”

Som ein litt løynd og innvevd tråd ligg det i heile Jesu bøn eit moment av ei tru som vert utfordra. Di og mi tru på Jesus. Vår tru på dette som er så stort for tanken vår, men som likevel er så påtrengjande – det at Jesus er midt mellom sine samtidige og kallar dei til eit liv i lag med han og dermed også til eit evig liv i lag med Gud Fader.

Jesus gjer det ikkje lett for trua når han dreg inn slike ufattelege tankar som det at Jesus og hans Far i himmelen er eitt - men likevel to, ja faktisk også tre, slik vi kunne ha utvikla denne tankerekkja om vi hadde hatt tid til det, og drege inn fleire ord frå Bibelen.
Og det er vel nettopp det at vi ser inn i noko overjordisk, guddommeleg – at vi smakar på det som vi i vår nattverdliturgi omtalar som ”Stort er troenes mysterium” – det er dette som for mange lokkar dei inn i ei kyrkje som elles kan synast skrøpeleg og skeivt samanskrudd.

Det står mange menneske utanfor kyrkja og brukar sterke og nedsetjande ord om dette trusfellesskapet som kyrkja faktisk er. For sant å seie er det ikkje så vanskeleg å få auga på feil og manglar ved kyrkja vår. Eller ved andre kyrkjesamfunn. Vi som trur er ikkje feilfrie. Langt, langt derifrå.

Men vi kastar eit anker av tru inn mot han som vi opplever har kraft, styrke og rettferd nok til å halde oss fast. Til å halde oss saman. Og til byggje ei kyrkje som er ein levande organisme, ikkje på grunn av dei som høyrer til der – mykje meir på tross av. Kyrkja er fram for alt levande takka vere han vi trur på. Han som lever tvers gjennom alle tider og som heile tida ber for dei som er hans, altså for dei som trur på Han, på Jesus Kristus.

Jesus ber. Inderleg og personleg. Han går inn i ein tett, tett samtale med sin Far i himmelen, med Gud sjølv.
Kva er det han ber om?

Viktigast av det vi kan lese i orda vi har framfor oss på denne søndagen, er at Jesus ber om at alle dei han kallar sine må vere eitt.
”Må de alle være ett, slik du, Far, er i meg og jeg i deg. Slik skal også de være i oss, for at verden skal tro at du har sendt meg”

Det er lite som er så negativt for kyrkja sitt omdømme og rykte som oppsplittinga og kranglinga vi ofte ser mellom kristne, eller mellom ulike kyrkjesamfunn.
Også lokalt i Bergen, eller i våre bydelar i Arna og Åsane, ser vi at kyrkja er splitta. Framleis er det store fleirtalet tilhøyrande Den norske kyrkja, men vi har ei rekkje kyrkjelydar som står heilt fritt i forhold til storesøster, Den norske kyrkja. Vi ser også at det vert danna forsamlingar rundt fleire av bedehusa våre. Slik har det vorte på eit av bedehusa der vi heldt gudsteneste i regi av Eidsvåg menighet den gongen eg sjølv var kapellan her i Eidsvåg for ca 30 år sidan. Dei som kjenner seg heime her er kanskje framleis medlemer av kyrkja vår, men dannar likevel eigne fellesskap der dei til og med praktiserer dåp.
Det eg seier no, er ikkje eit forsøk på å vurdere eller kritisere eller rose det vi ser.
Berre på å konstatere.

Men det gjev óg ein sjanse til å peike på at det faktisk fins alternativ til å splitte seg opp, til at ein i ein kvar samanheng må skilje lag; til å gå inn på vegar som synest å føre ut i det som liknar isolasjon.
Det går an å møtast på tvers av kyrkjegrenser og trusfellesskap. Økumenisk fellesskap kallar vi det.
Økumenikk er ei stor sak for dei kristne kyrkjene. Arbeidet som vert drive på dette feltet på topplan er ei blanding av tung teologi, avansert diplomati og etter å søkje menneskeleg forbrødring.
Men også på grunnplanet, i mykje enklare former, og utan dei tunge teologiske agendaene på arbeidsbordet, går det an å møtast på tvers. Eit lokalt eksempel er dei økumeniske gudstenestene som vi hadde både i Åsane og i Arna for nokre få veker sidan. Vi var samla frå mange ulike forsamlingar. Vi delte det vi står saman om. Trua på Jesus. Trua på at han openberrar seg for oss gjennom Bibelen, det vi kallar for Guds ord.

I dag hører vi at Jesus ber nettopp om dette. At kristne som trur på han skal samle seg. Vere eitt.
Dette er ein veldig visjon for alle som trur. Dette ber også vi om i vår kyrkje. Dette arbeider vi mot.

Alle kristne ser for seg at ein gong skal dei truande samlast i Guds evige rike, i det vi ofte omtalar som himmelen. Der er det ingen som tenkjer at det skal være splitting og trusretningar. Då kan det kanskje vere lurt om vi i mellomtida øver oss litt på det vi håpar på! Øver mens vi lever her. Øver på å vere saman. På å møtast, litt på tvers.

Eg synes eg høyrer det er dette Jesus sjølv ber om. For ein gong ba han slik: ”Må de alle være ett, slik du, Far, er i meg og jeg i deg. Slik skal også de være i oss, for at verden skal tro at du har sendt meg”

AMEN

Fjellturen

Kristi forklåringsdag I. 23.02.2014
Arna
Matt. 17,1-9

Etter at eg vart bestefar for litt over tre år sidan, har eg av og til tenkt på noko eg ikkje hugsar var så framme i tankane mine dei gongane eg sjølv vart far. Eg har sett på dei små når dei låg i senga eller i vogna. Søvnen var djup og god, og alt var berre fred og glede. Så vakna dei. Språket deira for å fortelje at no var ville dei verte tekne hand om, det var gråten. Og mor eller far var aldri seine om å sjå til dei. Av og til fekk til og med farfar denne hyggelege oppgåva.

Det eg lurer på er kva for tankar barnet gjer seg når mors ansikt smiler over senga? Når fars armar løfter det gråtande barnet slik at roen kan senke seg? Eller endå til – når barnet ser det grå skjegget til farfar og smiler mot han?

Det er heilt opplagt at noko går føre seg inne i hovudet til barnet. Men vi får aldri den vesle til å setje dei vaksne orda på det.
Likevel forstår vi at det er noko velsigna godt barnet må tenkje. Noko som jagar gråten på dør. Noko som skaper ein trygg atmosfære. Forventning om mat. Om å verte tørr. Om sterke armar som skal bere.
Det er ein lysande augneblink kvar gong det skjer, om enn aldri så trøyttande når det skjer ofte, eller midt på natta.

Framfor meg nett no, sit de som er ekspertar på dette. Småborna i fanget dykkar er borne til dåpen nettopp. Med glede og med fred var vi gjennom denne handlinga. Ei privilegert handling å utføre for ein prest. Vere der på Guds vegne. Sjå inn i dei nyfødde augo, og innimellom få eit strålande smil tilbake midt i den heilage handlinga.

I dag vil eg gjerne peike på eit anna ansikt som ser ned på desse små. Eit ansikt som lyser mot dei ved døypefonten. Eit par augo som vaker over dei ved senga eller i vogna. Ein som kjenner dåpsborna. Men ikkje berre dei. På same måten føl hans varme augo søsken og nybakte foreldre. Han gløymer ikkje gråhåra besteforeldre heller, eller krokete odlingar. Han er vaken når unge konfirmantar tek forsiktige eller uforsiktige steg ut i ei lokkande verd med spanande utfordringar, anten det er ein sein lørdagskveld eller i ein myldrande kameratflokk på skulen. Han vaker. Han ser.

Ein dag fekk hans aller næraste vener sjå dette ansiktet som i dag ser oss alle. Eit ansikt dei trudde dei kjende så godt. For Peter, Jakob og Johannes var i lag med Jesus kvar einaste dag. Dei høyrde han tala. Dei såg at han gjorde store og underlege ting. Lækte sjuke. Metta tusenvis med berre ein nistepakke. Sjølvsagt kjende dei Jesus. Trudde dei.

Heilt til fjellturen.
Det var Jesus som inviterte med, og Jesus visste nok kva som skulle hende. Jesus valde altså ut tre av dei læresveinane som stod han aller nærast, Peter, Jakob og Johannes. Dei skulle på fjelltur, og dei la i veg oppover.

Eg trur dei hadde det akkurat slik du og eg har det når vi går til fjells. Motbakkane kan vere bratte. Sveitten kjem fram. Vi pustar og pesar, men går på for vi veit at det er så flott å kome opp. Og kanskje er det slik når vi går saman med andre, at det er ein eller annan spreking i følgjet som alltid skal gå litt fortare slik at vi får problem med å hengje på. Eg trur både Jesus og følgjet hans var skikkeleg peste når dei kom til toppen. Sveitten rann og det var godt å slengje seg ned i bakken.

Då var det hende. Dei tre såg opp for å prate litt med Jesus, men det hadde hendt noko aldeles forunderleg.

Det var ingen sveitt Jesus som stod attmed dei. Det var ein skinande Jesus. Ein totalt forandra Jesus. Så forandra, at dei nesten hadde vanskeleg å forstå at det kunne vere Jesus, men – jau! Det var han.

Ansiktet hans skein som sola, står det, og kleda hans var kvite som lyset.
Det  desse tre læresveinane fekk sjå, var ikkje noko mindre enn eit glimt inn i himmelen, dei fekk ei aning av korleis det er der Gud høyrer heime, der Jesus eigentleg kom frå før han vart menneske og kom inn i vår verd. Det var Jesus som vart forklåra for augo til Peter, Jakob og Johannes.

Men det var framleis ikkje slutt på merkeleg hendingar på fjelltoppen. For mens Jesus vart forandra framfor augo deira steig det brått to personar til inn mellom fjellvandrarane. Dei dukkar opp, Moses og Elia. Underet hender. Ut or ingenting står dei der. Som om dei kom dit frå ei fantasifull tidsmaskin i Donald Duck. Korleis det hende forstår vi ikkje. Men ei historie på tusen år var som om den var viska bort. No var dei her; han som representerte Lova i GT, Moses, og han som representerte profetane i GT, Elia. Begge tala dei med han som skulle oppfylle lova og profetane, Jesus Kristus. (Matt.5,17)

I det vi møter i denne teksten, er korkje Moses, Elia eller nokon av dei tre læresveinane hovudpersonar. I det som skjer på fjellet denne dagen, er det Jesus som står i sentrum. Han som vert forklåra for augo på dei som er med på den underfulle hendinga.  Han som strålar som sola og som skin som lyset.

Og som for å krone heile dette ufattelege,  så lyder det ei stemme frå himmelen. Guds stemme. Det kom «- ei lysande sky og la skugge over dei, og frå skya kom det ei  røyst: «Dette er Son, han som eg elskar, i han har eg  mi glede. Høyr  han!»

Det veldige som læresveinane fekk oppleve gjorde dei audmjuke, redde og underdanige. ”Då læresveinane høyrde det, kasta dei seg ned med andletet mot jorda, gripne av redsle.”

Slik er det å kome nær det guddommeleg for eit vanleg menneske. Det vert for sterkt. Til og med Jesu aller næraste vener tolte ikkje det veldige dei fekk sjå og høyre. Dei kasta seg ned etter å ha sett den gamle og den nye pakt møtast på fjellet i guddommeleg glans.

Men Jesus gjekk bort og rørte ved dei og sa: «Reis dykk opp, og ver ikkje redde!» Og då dei såg opp, såg dei ingen andre enn han, berre Jesus.

Peter fortel seinare om denne opplevinga. Det han og dei andre hadde sett på fjellet saman med Jesu hadde gjort eit mektig inntrykk. Det hadde teke bort deira tvil på om Jesus kom frå Gud, om Jesus var Messias. Opplevinga fortalde dei vidare til andre, sjølv om Jesus bad dei om å vente med å fortelje til etter han var død.

Fjellturen tok til slutt ende. Dei fire gjekk ned igjen frå fjellet. Borte var glansen. Borte var dei to gamle frå fortida. Det var dei tre og Jesus.

Så sit vi her i Arna kyrkje på denne søndagen. Her nede i låglandet. Vi ser mot dei høge byfjella rundt Arnagryta. Kanskje er dette typisk for situasjonen til mange norske kyrkjelydar. Vi er nede i det låge. Vi ser fjella, og skulle gjerne våga oss opp dit. Våga oss nærare Gud. Tettare inn på han. Men vi orkar ikkje. Eller vi vågar ikkje.

I dag skal du få vere nettopp her.
Og i dag skal både du og eg få kvile i å vere som Jesu nære vener – ein som litt trøtt etter ein strevsam dag eller ein strevsam tur ute i det verkelege livet treng å få kvile ut.
Kanskje har du det som desse dåpsborna har det? Du er hjelpelaus og har berre gråten som kan uttrykkje det som du ber på.

Over deg i dag er det eit lysande ansikt som bøyer seg over deg. Det strekkjer seg to streke armar mot deg og vil hjelpe deg opp. Støtte deg vidare.
Det lyder ei himmelsk, guddommeleg røyst som vil fortelje deg kven dette er: «Dette er Son, han som eg elskar, i han har eg  mi glede. Høyr  han!»

Løft blikket på denne dagen. Dagen som er ei Guds gåve til oss alle. Det er ein som vil vise seg for deg, omtrent som når far eller mor kjem til senga der den vesle uttrykkjer at det er tid for stell og omtanke. Løft augo dine og sjå det som læresveinane fekk sjå:
«- då dei såg opp, såg dei ingen andre enn han, berre Jesus»

AMEN

Levande ord

Såmannssøndagen I. 16.02.2014
Åsane. Økumenisk gudsteneste på bibeldagen
Luk. 8, 4-15

Guds ord er levende og virkekraftig og skarpere enn noe tveegget sverd. Det trenger igjennom til det kløver sjel og ånd, marg og bein, og dømmer hjertets tanker og planer.

Eit levande og verkekraftig Guds ord. Slik høyrde vi nettopp at det vart lese frå Hebrearbrevet.

Forunderlege Guds ord. Forunderleg! Mange av oss som er samla her i kyrkja nett no, frå ulike kyrkjesamfunn og forsamlingar, vi kan stå opp og vitne nettopp om det. Om det forunderlege Ordet som tek tak i oss når vi minst ventar det. Som opnar seg for oss når vi treng trøyst. Som treff oss som ei svepe når samvitet vårt er vondt. Som hjelper oss til å finne veg og retning for livet vårt. Som har i seg stadig nye og aktuelle utfordingar inn i vår samtid. Etiske og moralske føringar. Retning for politikk og tanke. Men ikkje minst: Ordet er ein lyskastar som heile tida har ein i fokus: Jesus Kristus – frelsaren min. Verda sin frelsar.

Ordet er levande og verkekraftig. Sist torsdag fekk mange av prestane i Bergen eit vitnemål om det. Vi møtte ein gjest frå Cuba: Joel Ortega Dopico, presidenten i rådet av kyrkjer på Cuba. Ein mann på litt over 40 år som vaks opp med ein far som var sterk kommunist under påverknad av den store cubanske leiaren Fidel Castro. Vår gjest i Norge i samband med denne bibeldagen fortalde litt om sitt eige liv. Han hadde store planar om ei vitskapleg karriere. Han var som ung gut veldig glad i å lese. På besøk hjå ein kamerat såg han ein Bibel på eit bord. Han fatta interesse for den fine boka med gullskrift. Han fekk låne den heim og las frå 1.Mosebok til Johannes openberring. Dermed vart  livet hans endra. Totalt endra. Han fann sin plass i kyrkja. Til farens store fortviling la han alle planar om anna utdanning til side og valde vegen inn i presteteneste. Men først let han seg døype. Offentleg. Og i dag er han altså president for eit overordna råd for alle kyrkjer på Cuba. Som han sa: «Alt fordi eg såg den boka. Bibelen. Fordi eg las.»

Guds ord er levande og verkekraftig.
Og på Cuba veks og spirer det. Med rekordfart!
På 10 år har talet på evangeliske kristne dobla seg. Frå 400.000 til 800.000 kristne.
Kyrkjene er fulle av folk. Men dei er tomme for biblar. Difor brukar Det Norske Bibelselskap denne søndagen til å rette fokuset mot denne øya like utanfor USA. Der står unge i kø for å utdanne seg til pastorar. Men studiebiblar er katastrofal mangelvare.

Salvador Miranda Fernadez er 76 år. Han er medlem av metodistkyrkja. Der kjem det stadig nye kristne. For å hjelpe litt med bibelmangelen sit den gamle mannen om kveldane og skriv bibeltekstar av for hand med gjennomslagspapir og deler dette ut til dei nye som kjem til. Imponerande gjort av mannen. Men det monnar lite.

Vår cubanske gjest til prestemøtet vi hadde sist torsdag starta sin enkle kommentar til preiketeksten i dag, såmannslikninga,  med følgjande tankevekkjar: Jesus fortel oss at vi skal så. Så Guds ord over alt. I alle slags jord. På steingrunn, langs vegen, blant tornebusker, og i den gode jorda.

Men, sa han, - kva gjer vi når vi har massevis av god jord å så i, men manglar såkorn?

På Cuba ligg den gode jorda open. Der spirer og gror det ordet vert sådd. Men dei manglar såkorn. Dei manglar Biblar.
Det vil vi her i kyrkja hjelpe litt til med når offerposane vert sende rundt seinare i gudstenesta.

No kan vi ikkje vere på Cuba gjennom heile denne preika.
Også her i Åsane og i Bergen handlar det om at Guds ord er levande og verkekraftig. Også hjå oss skal vi så. Så Guds ord over alt. I alle slags jord. På steingrunn, langs vegen, blant tornebusker, og i den gode jorda.

Vi høyrer om dette. Vi les om dette. Vi gler oss over det vi veit stemmer.
Men så ser vi rundt oss. Spirer det? Veks det? Er det grønt rundt oss på kyrkjebakken? Eller er det brunsvidd? Asfaltert, kanskje? Eller overvakse av busker og kratt som kveler det som vil opp og fram?

Har vi god jord å så i? Vi har nok av såkorn. Biblar i massevis. Ordet lyder frå preikestolane søndag etter søndag. Men haustar vi den fullmodne frukta?
Heldigvis ber ordet frukt, også i våre samanhangar.

Vi i Åsane menighet er glade for born og unge som vert døypte og konfirmerte. Vi har sett konfirmantar i dag som er flotte representantar for dei som skal fylle kyrkjene våre når dei eldste etter kvart døyr bort.

Men det vil vere å stikke hovudet i sanden å late som om det vi ser berre er frukt og glede. Vi ser også mykje nedtrampa såkorn som spirte litt, men som det ikkje vart meir av. Vi ser det som er kvelt av sorger og rikdom og nyting. Og vi høyrer den hule klangen når vi trampar over steingrunnen og prøver å så der.

På Cuba har talet på kristne dobla seg på ti år.
Det gler vi oss over.
Det ber vi om skal skje også i vårt prosti, i vår bydel, i våre kyrkjelydar.
Men då må ordet først få verke i mitt liv. Som eit skarpt  og tveegga sverd. Ordet må få skjere inn i ditt liv, levande og verkekraftig, utan at du eller eg gjer anna enn å lytte og opne oss for det Gud har å seie oss.

Akkurat i dag talar han til oss om god jord. Jord som eigentleg er det som bur i hjarta ditt. Lytt til ordet, og ta det til deg når det i dag lyder slik:

Men det i den gode jorden, det er de som hører ordet og tar vare på det i et fint og godt hjerte, så de er utholdende og bærer frukt.

AMEN

I fengselet

Innsetjing av fengselsprest Børge Ryland
Bjørgvin fengsel, 05.02.2014
Rom. 4,7-8 (frå 5. s. i openb.t. I)

Kjære Børge.
Til lukke med ny jobb. Med ny stilling.
Du har mange år bak deg som prest i Den norske kyrkja. Du har hatt prestekjolen på deg tallause gonger. Du har konfirmert og døypt. Du har vigsla brudepar og gravlagt døde. Og du har gått ut og inn av kyrkjehus og privathus over heile Nordhordland i fleire tiår.
No skal du utføre ein bit av prestetenesta som har ein litt annan karakter enn det du er van med.
Men ikkje mindre viktig av den grunn.

Til dykk som er i lag med oss på denne gudstenesta her i Bjørgvin fengsel, vil eg gjerne seie: Gratulerer med dagen! Gratulerer med ein ny medarbeidar.
Gratulerer med ein ny medvandrar til dykk som er her i fengslet av ei årsak som gjer at vi byggjer fengsel. Noko har hendt som gjer at samfunnet må tale eit tydeleg språk om ansvar og om konsekvensar av det som ligg bak.

Ein av dei som skal vere til hjelp når det skal talast og samtalast med dykk, det er denne nye fengselspresten. Det er Børge. Ta vel i mot han. Han har mykje å gje dykk, mykje å lytte til og mykje å respondere på, gje dykk tilbakemelding om.

Til dykk alle, og akkurat no; mest til Børge, har eg eit bibelod eg vil løfte fram. Dette er utdrag av det alle som var i kyrkje ein eller annan stad i landet var møtt med sist søndag. For då las vi frå Romarberevet kap. 4. I det 7.og 8.verset står det:

Salige er de som har fått sine lovbrudd tilgitt og sine synder skjult. Salig er det mennesket som Herren ikke tilregner synd.

I eit fengsel må og skal det handle om soning. Om oppgjer. Om ein veg vidare.
I kyrkja må og skal det handle om soning. Om oppgjer. Om ein veg vidare.
Difor har du som fengselsprest ei dobbel oppgåve. Du skal hjelpe fengselsvesenet til å formidle kvifor vi har fengsel. Du skal hjelpe dei som sit i fengsel til å akseptere, forstå, og å kome vidare i livet når tida her inne er over.

Men du skal også løfte fram det fantastiske som gjeld oss alle, det som er frå Gud, og som er heilt uavhengig av prestekjolar, uniformer, nøkkelknippe eller om vi må sove på ei låst celle, avsondra frå resten av samfunnet og frå dei menneska vi er glade i.

Når vi kvar for oss stig fram for Gud handlar det om at vi alle ber med oss nederlag som fører oss inn i ein posisjon der vi må gjere soning for våre brot. Gjere opp for det som kyrkja og Guds ord omtalar som synd.

Då lyder det til oss alle:Salige er de som har fått sine lovbrudd tilgitt og sine synder skjult. Salig er det mennesket som Herren ikke tilregner synd.

Kjære Børge: Du skal vere ein medvandrar for dei som er i fengsel.
Du skal vere prest for dei som er i fengsel. Du representerer kyrkja. Men mest av alt representerer du Gud.
Gjev ordet frå Gud som vi fekk høyre sist søndag vidare til dei du møter på denne spesielle plassen.
Dette er ord som kan setje fri, også om ein for ei tid er låst inne: Salige er de som har fått sine lovbrudd tilgitt og sine synder skjult. Salig er det mennesket som Herren ikke tilregner synd.

Hjarteleg til lukke med arbeidet som prest i Bjørgvin fengsel, og ver likeeins velkomen som medarbeidar i Arna og Åsane prosti der du i 20% av arbeidstida di også skal gjere teneste.

Kyrie eleison

4.s. i openberringstida I – 26.01.2014

Arna

Luk.18, 31-43

For meir enn eit ti-år sidan var eg ein vinter vikarprest på Finnmarksvidda, i Kautokeino.
Eg sat ein dag i veka som gjekk og bladde i litt av det eg var oppteken av å forkynne og formidle den gongen – bl.a i ei andakt eg sende til lokalavisa der eg den gongen eigentleg budde, i Sunnfjord. Då ser eg at eg fann trøyst i den blinde tiggaren sitt naudrop – ”Jesus, du Davids son, miskunna deg over meg”. Det er nettopp dette ropet vi finn att i vårt kyrierop i gudstenesta. Kyrie eleison ropar vi på gresk. Orda er m.a henta frå dette tekstavsnittet vi  har lese på denne søndagen. ”Miskunna deg over meg”

Kyrie eleison, bøneropet frå vår gudsteneste er altså greske ord, og dei betyr dette: Herre, miskunna deg over meg. ”Kyrie eleison”.

Vinteren i Kautokeino fann altså eg trong til å be med desse orda då gradestokken passerte 50 minusgrader - på veg nedover mot rekordkalde -52 grader. Gjennom veke etter veke levde vi i temperaturar på 30 – 40 - 45 minusgrader. Til slutt var det godt å ty til vårt velkjende Kyrierop.  Kanskje ber dei slik, nokre av dei som i januar dette året bur på Finnmarksvidda, for eg har sett det har vore nesten like kaldt i år som den gongen eg var der gjennom ein vinter?
Eg opplevde i alle fall at det var tid for å be om varmare vêr.

Men no: Lat oss helse på den blinde mannen ved Jeriko som ropa til Jesus på denne måten. Kanskje kan han vise oss kva det er vi gjer når også vi ropar om Guds miskunn på denne måten. For vi gjer det som sagt kvar einaste gong vi kjem saman til høgmesse. Men tenkjer vi då over kva dette inneber?

”Miskunna deg over meg!”  Vi ber om Herrens miskunn. Om Guds miskunn. Og det gjer vi med det same vi har sagt fram syndevedkjenninga i lag. Vi fortel altså til Gud, det han allereie veit, at vi er syndarar. Så ber vi han om å vise miskunn mot oss. Det betyr at vi ber Gud om at han ikkje må gje oss som vi fortener for syndene våre. Vi ber han om å vere nådig. Vi ber om å få meir enn vi har gjort oss fortente til.

Til og med for den blinde var miskunn viktigare enn syn. Det første han bad Jesus om var miskunn. Deretter, når Jesus spør han: ”Kva vil du eg skal gjera for deg?” er det at den blinde ber om å få sjå.

Dette bør lære oss noko om kor viktig Herrens miskunn er. For Herrens miskunn er det som er grunnlaget for vår frelse. Vårt rop til Gud: ”Kyrie eleison” er framfor alt eit rop om frelse. Det må kome først. Så kjem helse.

Jesus gjev oss lov å leggje fram alt som er vondt og vanskeleg for han.

Den blinde fekk synet att. Du har kanskje andre ting du vil be Gud om i ditt liv. Han stoggar også framfor deg.

Mannen var blind. Det var veldig mykje han gjekk glipp av  i livet. Mykje meir enn det blinde menneske i dag går glipp av, Ikkje minst gjorde den alvorlege funksjonshemminga at han ikkje kunne arbeide og tene pengar. Han var tvinga til eit liv i tiggaren sin stakkarslege posisjon.

Det er heilt sikkert ille nok å vere blind i våre dagar også. Eller å vere sett utanfor normalt daglegliv av andre grunnar. Men her i vårt land slepp vi å tigge til livets opphald. Eg vågar ikkje å prøve å skildre korleis det var å vere blind på Jesu tid. Heller ikkje korleis det er å vere blind i dag. For eg veit det ikkje. Eg har ikkje opplevd det. Men det er ikkje vanskeleg å begripe å det er naturleg å be om å få synet tilbake når det skjer at ein som har sjanse til å gjere noko slikt, stoggar opp framfor ein.

Jesus stogga ved den blinde.

Den blinde sitt første rop var – miskunna deg over meg! Kyrie eleison.

Vi treng ikkje vere blinde for å rope slik.

Vi treng ikkje vere sjuke eller funksjonshemma for å rope slik.

Men vi treng likevel å rope slik - alle som ein.

For heile vårt liv ropar mot oss at vi treng Herrens miskunn.

Vi treng Herrens miskunn fordi vi ikkje ser. Vi ser med augo våre. Men vårt indre auga ser ikkje.
Vi ser ikkje kor ille vi har stelt oss når Jesus frå Nasaret kjem forbi oss.

I kyrkja har vi gjennom hundreåra snakka mykje om at vi er syndarar.
Det vedkjenner vi også i alle gudstenester. Og det er slik det er.

Men folk i dag har teke til å riste på hovudet av all denne syndsvedkjenninga.
Vert det for mykje av det? For mykje av anger? Meir enn vi har godt av?

Dette var tema for eit stort oppslag i avisa VL sist torsdag. Vi kunne lese at mange kyrkje- og kristenleiarar i dag heilt medvite unngår å bruke ordet synd i forkynninga.
Det er råd å forstå det. Eg trur at presten Per Arne Dahl rører ved noko viktig når han peikar på at ein i forkynninga gjennom fleire hundreår i alt for stor grad har lagt vekt på enkeltsynder. Og så viser Per Arne Dahl til dette viktige som Jesus seier: Synda er at dei ikkje trur på meg. Johs. 16,9

Kanskje er det på tide om vi som går ofte til kyrkje tenkte nærare over kvifor vi treng Herrens miskunn.

Er det p.g.a eit for aktivt sexliv? For mange drinkar på byen på fredag eller laurdag? Sit syndene våre i kva vi tenkjer og meiner om dei homofile? Eller er det våre tankar på pengar og rikdom som har ført oss i gjørma? Ja, kanskje det.

Men alt dette vil eg hoppe kjapt forbi på denne søndagen. Og heller fokuser på dette:
Er vi så blinde at vi ikkje ser Jesus?
Er vi så blinde at vi ikkje ser slik at vi trur på han?

Er vi blinde? Åndeleg blinde? Slik at vi er vantru? Synda er at dei ikkje trur på meg seier Jesus.
Om vi ikkje trur, så lever vi i synd. Då må vi våge å rope på Jesus når han nett no stansar opp ved den enkelte av oss. Rope: Kyrie eleison. Herre miskunna deg over meg.

Jesus sa: ”Kva vil du eg skal gjera for deg? «Herre,lat meg få synet att!» svara han.

Vågar vi å be slik? Det kan vere eit dristig prosjekt. Kanskje vil vi sjå ting vi til no har vore blinde for? Kanskje vil vi sjå eigne svik? Eigne synder?  Då treng vi å rope det ut: Kyrie eleison!

For mange vintrar sidan sat eg i Kautokeino og ba om varmare vêr.

Eg skulle aldri vore så konkret i mine bøner!

For tilsynelatande har eg fått svar som langt overgår det eg forstod å be om.

Den gongen, som i dag, skulle mine ord berre ha vore: Kyrie eleison.

For vi treng Herrens miskunn når vintrane vert varmare her på våre breiddegrader og naturen gjev oss midt i ansiktet for vår eigen uforstand. Og for vår synd. Og for vårt forbruk. Og for vårt tankelause jag etter velstand og rikdom.

Sakte, men sikkert, går det opp for oss at det finst verre synder enn det vi gjerne tenkjer på når ordet synd vert nemnt i våre samanhangar. Umoral er ikkje berre det som dreier seg om sex og samliv. Vi kan sjølvsagt kome i uføre også på dette området.

Men våre felles synder som har ført oss inn i ei klimakatastrofe som kan få langt, langt større følgjer for ufatteleg mange menneske.

Kanskje vil våre eigne barneborn få det rimeleg bra her i vårt land, også i den ukjende framtida. Men korleis vil dei stille seg til endelause flokkar av klimaflyktingar og økonomiske flyktingar frå heile verda som vil hit til vår del av verda om 50 – 100 år? Det er eit av mange spørsmål vi kan stille i året 2014.

Kanskje er spørsmålet eit heilt anna om nokre år. Kanskje dukkar det opp nye problem. Nye utfordringar som vi enno ikkje har sett. Fordi vi kanskje er blinde. Eller fordi vi let att augo våre med vilje.

I dag har vi sett nok, og veit vi nok, til å stemple mykje av vår måte å leve på som synd. Vi er ikkje lenge heilt blinde. Difor må vi rope høgt: Kyrie eleison.

Vi har lese om eit møte med ein blind mann og Jesus i dag. Eit møte som snudde opp ned på livet hans.

I dag sit vi her i Arna. Vi er med på store og flotte ting i denne gamle kyrkja. Nokre er her med dåpsborn og skal heim til fest og glede i den samanhang.

Men alle er vi i dag i den situasjonen som den binde mannen var i: ”Jesus frå Nasaret kjem forbi”.

Den blinde hadde så pass tru på at Jesus kunne gjere noko for han at han våga å bryte ut i sitt hjartesukk: ”Jesus, du Davids son, miskunna deg over meg” 

I dag må vi ikkje la Jesus kome i vår veg utan at vi gjer som denne mannen. Gjev uttrykk for trua vår. Kallar på Jesus, slepper han inn i livet. Slik at vi kan sjå. Slik at vi kan verte frelste.

”Jesus sa til han: ”Du skal bli sjåande! Trua di har frelst deg. Straks kunne han sjå, og han gav seg i følgje med Jesus og lova Gud. Og alt folket som såg det, prisa Gud.”

AMEN

Svært godt

3.s. i openberringstida. I. 19.01.2014
Åsane – dåpsgudsteneste
1.Mos 1,26-31

Gud så på alt det han hadde gjort, og se, det var svært godt! Og det ble kveld, og det ble morgen, sjette dag.

Eg ser ut over dykk stolte og glade foreldre som ber fram borna dykkar til dåp i dag. Eg anar gleda i augo dykkar. Eg fornemmar kor stolt hjarta dykkar bankar. Eg trur de har den store og gode kjensla for at no er de med på noko stort.
Når eg slepper inn over meg det eg berre kan sjå for mitt indre auga, ser eg ei lita barneseng der guten eller jenta di søv. Og det stig fram eit bilete av far og mor, saman ved senga eller vogga, der de berre er stille og glade og takksame. Slik kan de stå. Når det er kveld. Når det er morgon. Stille i glede.

Slik det var med Gud i opphavet.
Skaparen av det vi ser rundt oss. Skaparen av universet. Lystennaren i opphavet. Den kreative anden som samlar vatnet og formar fjella og landet, og som plantar og fargar og lagar livet. I havet. I lufta. På jorda.

Og som krunar det heile med å skape menneska: Gud så på alt det han hadde gjort, og se, det var svært godt! Og det ble kveld, og det ble morgen, sjette dag.

Det var svært god. Guds skaparverk. 

I Skrifta, i det aller første kapitlet i Bibelen, som vi har lese i lag – her får vi skildra Gud omtrent som ein stolt far eller ei lukkeleg mor, som står ved barnesenga og nyt det vesle livet som ein har ansvar for og som ein kan glede seg over.
Også ditt barn er ein del av Guds skaparverk. Difor deler Gud dykkar glede over livet som no er nytt, og som vi ber  fram for han i Guds hus denne søndagen. I dag kviler Guds auga på desse borna. Også i dag vil det vere sant om Gud: Gud så på alt det han hadde gjort, og se, det var svært godt! Og det ble kveld, og det ble morgen, sjette dag.

Vi kan fort gli inn i ein nesten parodisk idyllisering om vi held fram å tale på denne måten.
På den eine sida er ein dag som i dag nettopp dagen for idyll, glede og fest. Det skulle berre mangle.
På den andre sida talar bibelteksten frå Bibelens første blad om meir enn idyll.
Framfor alt talar desse orda til oss om ansvar.
I teologistudiet lærer vi tidleg at desse eldgamle orda vi har lese i lag høyrer heime under ei overskrift som er veldig relevant for menneske som lever anno 2014. Den teologiske overskrifta er lett å forstå: «Kulturoppdraget»
Dette skriftordet er grunnleggjande for både kristen skaparteologi og det kristne menneskesynet. Av dei viktige tema desse orda gjev grunnlag for, er ei grunnleggjande positiv kristen tilnærming til det fenomenet at menneska sitt arbeid på jorda resulterer i kultur. Det handlar om det som vi med eit litt foreldra begrep kallar for odling. Om dette er det skrive mange bøker i tjukke bind. Om dette er det mogleg å tale i dagevis for ein prest. Eg skal berre tale nokre få minuttar til, men då er det ikkje minst viktig å peike på at vi her får, svart på kvitt - frå skaparens munn - tildelt ansvaret for det Gud skapte til oss og for oss: «Vær fruktbare og bli mange, fyll jorden og legg den under dere! Dere skal råde over fiskene i havet og over fuglene under himmelen og over alle dyr som det kryr av på jorden.» Og Gud sa: «Se, jeg gir dere alle planter som setter frø, alle som finnes på hele jorden, og alle trær som bærer frukt med frø i. Det skal dere ha å spise.

Dere skal råde over … seier Gud. Og så ramsar han opp for oss det naturen er, og det naturen kan gje. Fyll jorda, seier Gud.
Det er Guds oppdrag, kulturoppdrag, til heile menneskeslekta som vert rulla opp for oss.

Året er 2014. I dette året ber vi nye liv inn i Guds hus. Desse nye menneska skal vekse opp i ei ukjend framtid. Vil fisken i havet vere like sunn og etande i morgon som i dag? Vil fuglane ha skogar å byggje reir i om 50 år? Vil det kry av dyr på jorda når vi skriv 2114? Vil isen fylle havet over Nordpolen, eller vil havet fylle landa som i dag berre så vidt løfter seg over bølgjene?
Vi er av Gud sette til å råde over. Råde over det som veks og lever og utgjer natur og kultur rundt oss. Men Gud gav oss ikkje lov til å forbruke. Til å bruke opp. Til å øydeleggje. 

Knapt nokon gong sidan skapinga har desse orda frå Bibelen hatt slik relevans og vore så viktige å tenkje gjennom og å ha som overskrift for politikk og samfunn, så vel som for kyrkje og tru, som orda har i dag.

I opphavet såg Gud på skaparverket sitt. Han såg noko som var svært godt. Like godt som borna vi har som midtpunkt på denne dåpsgudstenesta.
Når desse borna kjem i vaksen alder og skal ta kulturoppdraget vidare, vert det deira tur til å fylle jorda med nye slekter. Men vil dei kunne stå ved barnebarnet ditt si vogge og vere trygge for framtida som då skal opne seg?
I dag legg vi desse borna i Guds gode hender i tru og med håp om at han ser på dei  med glede i dag. Vi ber om at dei må få dele trua på Gud som skapar og på son hans, Jesus Kristus, som frelsar, slik at Guds glede vil vere like stor når livet deira ein gong kjem til enden av vegen.


I dag legg vi våre eigne vaksne liv inn under Guds nåde og Guds Ande, og ber om at han må lyse opp vegen vår vidare slik at vi med truskap kan råde over skaparverket utan å forbruke det på ein måte som tek håpet i framtida frå våre born og barneborn. AMEN