Guds ufattelege vegar

1.juledag 2013
Åsane
Johs 1,1-14

Jula har så mange fasettar. Så mange småbitar som til saman utgjer ein heilskap og som dannar det vakre bilete av høgtid og glede som samlar nasjonen vår på ein heilt spesiell måte når året er på det mørkaste og våtaste og tristaste, reint meteorologisk.

Det vi ser lettast er festen. Familiehøgtida. Pynten. Maten. Gåvene. Alt dette som vi gjennom desember brukar så mykje pengar på, og som det meste sirklar rundt.

Også i kyrkja vår er det stort sett det same som går att, år etter år, når vi feirar tradisjonar som vi knapt ynskjer å bryte. Vi opplever dei trygge og gode. Difor held vi på tradisjonane.

Men så dukkar det innimellom opp litt som er nytt. For eksempel det at vi for eit par år sidan fekk nye tekstrekkjer. Difor las vi i dag frå Salomos ordspråk. Vi las om Visdommen, og vi er dermed utfordra til å sjå nærare på ein av desse fasettane i julebiletet som dei fleste av oss knapt har reflektert over.

Vi las for eksempel:
Herren bar meg fram som sitt første verk, før hans gjerninger i fjerne tider. Fra eldgammel tid ble jeg formet, i begynnelsen, før jorden ble til. Jeg ble født da dypene ikke fantes og de vannrike kildene ikke var til. (Ordsp 8,22-24)

Orda er sagt om Visdommen. Men utan at vi har tid til å argumentere for det her og no, vågar vi å slå fast at det også er Kristus som talar. Kristus er Visdommen. Visdommen er Ordet, Logos. 

På juledagen har vi fått eit glimt bak skapinga. Korleis det var i opphavet. Der Kristus også var. Høyr ekkoet frå den opphavlege æva:  Jeg var til glede for ham dag etter dag og lekte stadig for hans ansikt. Jeg lekte på hans vide jord og gledet meg med menneskene.

Frå dette tilværet i det evige kom han og vart menneske. Ubegripeleg for vår tanke. Den største visdom frå Gud handlar om han som sjølv er Visdomen. Han som for vår skuld vart menneske i jula og som seinare let seg krossfeste og gjekk i døden for å frelse ei heil menneskeslekt. 

Paulus skriv om det: Den største visdom frå Gud handlar om det som mange menneske oppfattar som dårskap.
 Å, dyp av rikdom og visdom og kunnskap hos Gud! Hvor uransakelige hans dommer er,
hvor ufattelige hans veier! (Rom.11,33)

Vi vil leite etter Guds visdom på denne juledagen. Søkje etter det han vil syne fram. Vi startar med å reise oss og syngje juledagens høgtidsvers som står på nr. 41 i salmeboka.

Guds vegar er ufattelege, seier Paulus i Romarbrevet.
Guds vegar går frå æva av. Der Kristus også var til stades allereie før Gud skapte verda.Han var i begynnelsen hos Gud.  Alt er blitt til ved ham, uten ham er ikke noe blitt til.

I jula, der barnet Jesus står så midt i sentrum, er det ein spanande tanke og ein fargerik fasett i julebiletet å tenkje på det vi har lese om Visdommen, Logos, Ordet, Kristus – frå Salomos ordspråk: Jeg var til glede for ham dag etter dag og lekte stadig for hans ansikt.

Kan du sjå Kristus langt tilbake i æva, leikande for Guds ansikt mens Gud i sin visdom planlegg skapinga av verda, av menneska, av alt det som er til?

Kan du høyre lyden av skaparordet som ordnar universet og jorda til ein stad å leve for oss menneske? Han brukar Ordet som sitt verktøy. Han sa. Og han skapte.

Men Ordet er meir enn eit verktøy. Ordet er Gud. Og Ordet er Kristus. Ordet er visdom. 

Vi må enno ein gong stemme i med Paulus som har sagt det slik: Å, dyp av rikdom og visdom og kunnskap hos Gud! Hvor uransakelige hans dommer er, hvor ufattelige hans veier!

Desse Guds ufattelege vegar svingar seg ned gjennom tida. Gjennom historia. Ved enkelte vegkryss står det fram menn, sende av Gud, for å opplyse Guds vegar for menneskeslekta. Abraham som såg mot himmelen, talde stjerner, og trudde på Gud. Slik bar han Guds velsigning inn i verda.
Moses, som var folkeføraren, han tala med Gud, og han bar Guds gode bod ned til oss. Ti bod til å innrette våre liv etter.

I andre vegkryss stod profetar for å peike ut retning og vegval for dei som leita seg fram langs Guds ufattelege vegar.
I det siste vegkrysset før Kristus kjem gåande på Guds veg inn i vår tid, står døyparen Johannes. ”Han skulle vitne om lyset, så alle skulle komme til tro ved ham. Selv var han ikke lyset, men han skulle vitne om lyset.” Slik har vi høyrt det lese om døyparen i dag.

No skin lyset for oss.
No er lyset frå det høge tend. Skapingslyset. Vi veit at Guds første skaparord var nettopp dette: ”Det skal bli lys” (1.Mos 1,3)
No kjem ordet heilt inn i livet vårt. No lyder ordet frå Guds munn for øyro våre. Ordet som har rot tilbake før tida kunne målast med kalender og klokke. Ordet som vart menneske lyder i dag: ”Det skal bli lys”

Lyset skin i mørket.
Lyset skin på vegen der Kristus kjem til oss. Han som går på Guds vegar inn mot menneskeslekta. I dette lyset frå det høge er det at vi må kjenne han som kjem til oss.

Mange i verda ville ikkje kjenne han.
Mange rundt oss som vi lever i lag med vil ikkje kjenne han.
Kanskje er dei så blenda av alle lysa i verda at lyset frå himmelen ikkje er synleg? Vi stirrer så lenge på kjøpesenterets neonlys og fargesprakande reklame at lyset gjennom det kyrkjelege glassmaleriet vert ukjenneleg. 

”- verden kjente ham ikke” seier evangelisten Johannes i dag om han som kom. Om det som hende då Gud vart menneske. Då vegen hans var ferdig bygd inn i ei veglaus slekt av menneske på så mange slags avvegar Gud går sine vegar inn i vår tid, inn i vår verd.

Guds vegar er ufattelege. Det må vi gje apostelen Paulus rett i.
Nettopp fordi Guds vegar og Guds tankar ikkje er til å begripe, er det at vi som kyrkje samlar oss i kvar ein krok over heile verda. Men vi samlar oss ikkje for å forstå på denne juledagen. Vi samlar oss i tru.
Det ufattelege og ubegripeleg går utanpå forstand og logikk.
Seinare i dag, når vi nærmar oss noko anna uforståeleg i kyrkja sitt liv, nemleg nattverden, så brukar vi eit liturgisk uttrykk: ”Stort er troens mysterium”

Jula er ein del av dette ”troens mysterium”. Og nettopp trua vår er det som opnar augo våre for det uforståelege og ubegripelege.

Å gå tilbake til tida før skapinga ligg utanfor fatteevna vår. Å forstå einskapen mellom Ordet og Gud, mellom Gud og Kristus, mellom skaparordet og han som vert menneske, det maktar ingen filosof eller teolog. Det har vi ingen som kan gje forklaring på.

Men trua vår kan halda fast på mysteriet.
Og juledagen er dagen for at lyset skin inn mot sentrum i det kristne mysterium. Lyser opp for trua vår.

Guds veg nådde eit mål. Langs den vegen kom han sjølv til oss. Eit lite menneske kom til oss. Dette vesle mennesket er Gud sjølv. Samstundes er dette mennesket Guds son. Og den vesle er også son av Maria, altså av kjøt og blod som deg og meg. Han er vår himmelske bror.

Vi er ved eit vegkryss. Vi lyttar til lyden av Ord frå det høge her i vegkrysset. Han kom til sine eigne. Den første gong han kom tok hans eigne ikkje i mot han.
Men i dag? I dag vil vi opne våre hjarto og våre liv. Opne for å hylle, prise og tru på han som sjølv er Ordet som lyder.
Høyrer du kva han seier denne juledagen?

”- alle som tok i mot ham, dem ga han rett til å bli Guds barn”

Den første jula vart eit Guds barn fødd inn i vår verd. I denne verda tek vi mot barnet i jula 2013. Slik vert vi mange born som høyrer han til. Mange søsken i trua.

Og vi ser fram til å hylle han. Vi hyllar han i dag med vår lovsong og vår tilbeding. Men vi skal også hylle han på den andre sida av æva.

Vi las at ein gong var det slik at det kunne seiast: Jeg var til glede for ham dag etter dag og lekte stadig for hans ansikt. Jeg lekte på hans vide jord og gledet meg med menneskene.

Vårt mål er at han som kom frå æva for å verte menneske og vår bror; at han skal ta oss med tilbake dit han kom frå. Der skal vi som tek mot han i dag halde fram med leiken for Guds ansikt. Han være ære i alle æve.

AMEN 

Stille jul

Julaftan. 2013
Åsane – Ytre Arna
Lukas 2.1-20

Stille.

Har du tenkt på at vi ofte møter ordet stille når det endeleg er jul.

«Det lyser i stille grender» song vi nettopp.
Snart skal vi syngje: «Stille natt, hellige natt»

Stille går att som eit viktig ord i fleire julesongar. «Så enkelt og stille kom Gud til vår jord» syng vi i ein anna salme.

Eg trur det var stille den natta det hende. Mørk natt med stjerner. Ingen bilar. Ikkje lys frå reklame. Juletreet hadde ingen tenkt på. Ein og anna lampe lyste i dei små vindaugo i nokre av husa i Betlehem.
Der Josef og Maria hadde funne seg tak over hovudet var det også stille. Litt skraping av føtene til dyra. Kanskje kunne dei høyra at dyra togg i seg maten. Tung pust av søvnige dyr. Utanfor: Lydar av raslinga frå grashoppene. Men elles: Stille natt!

På Betlehemsmarkene var det same stemninga: Stille og roleg. Sauene kvilte i fred. Gjætarane som passa sauene varma seg ved bålet og prata lite saman. Duppa litt av innimellom, men gløtta opp no og då for å forsikre seg om at alt var bra med dyra dei hadde ansvar for.

Når vi i desse siste dagane før julaftan har hatt det travelt, er det mange mellom oss, ikkje minst av oss vaksne, som har lengta etter at det skulle verte ro. At freden skulle senke seg. Julefred er det mange som ynskjer seg.

Men sant å seie er det lite stille og fredfull ro å finne på ein slik dag. Vi har enno ikkje roa heilt ned. Heime er det framleis stress med å lage mat. Kanskje er det ein og anna detalj som skal på plass i huset for vi skal ete og gje kvarandre julegåver.

Og når vi kjem så langt, då er det i alle fall ikkje stille.
For kven kan vel vere stille og roleg når ein enno er 6 år og det ligg ein haug med gåver og ventar. Gåver som er harde. Pakker som er mjuke. Gåver som har lyd. Gåver vi kan lage lyd med. Ting vi har ynskja oss. Kanskje noko vi ikkje ynskte oss. Kanskje får vi noko som overraskar veldig og som vi blir kjempeglade for.

Det er enno mykje spanande som ventar denne dagen. Og det er vel å be om for mykje om ein ber om at det skal vere stille.

Eg ynskjer at det skal vere stille på julaftan.Men ikkje musestille kvar minutt på dagen. Ikkje stille og furtande når vi opnar pakkane. Ikkje taust og tregt når vi et god julemat. Då skal vi ta ut alt vi er så glade for i dag. Glade for alt vi får. For alt vi kunne gje bort som fine gåver. Glede for familie og vener. Glede over fest og høgtid. Over pinnekjøt, juletre og familiefest.

Men stille ettertanke akkurat no. Her i kyrkja. 

Så flott at du fann vegen hit i dag. For nokre minuttar no kan vi stengje ute alt det travle. Alle dei høge lydane som forstyrrar julefreden. Her kan vi snakke slik dei av og til gjer i barnehagen – med innestemme!

No er vi stille ein liten augneblink og lyttar til kva  som skjer på julekvelden.

Kjenn på at det er godt å roe ned. Vere tett i lag med dei du kom hit saman med. Kanskje på eit fang?

Prøv å lytte etter  julelyden akkurat no.
Du høyrer neppe så mykje. Men tenk på lydane frå det vi har lese om nettopp. Dei forsiktige lydane i den stille stallen der Maria og Josef ventar. Mens det er stille.
Så kjem det brått lydar. Frå Maria som har det vondt. For alle som har født eit barn har fortalt at det er vondt. Så kom det en heilt ny lyd i stallen. Frå barnet som skreik. Barnet som gret. Barnet som til slutt roa stille ned. Forsiktig lyd frå guten som fekk drikke seg mett av Marias morsmjølk. Lydane av dette er ikkje å høyre her i kyrkja. Men når vi er stille og tenkjer etter, kjem lydane til oss likevel. Vi veit at dei var der. Vi er stille og tenkjer etter. Kva er det eigentleg vi høyrer?

Det er lyden av det engelen fortalde om.
For  engelen var ikkje stille. Han ropte det ut så dei sovande gjætarane skvatt og sauen sprang til alle kantar. Han ropa ut mens englemusikken og englesongen tona i bakgrunnen: «I dag er det fødd dykk ein frelsar i Davids by»

Det er julelyden. Julelyden er lyden av englerøyster. Først ein engel som fortel at no har det hendt. Det er fødd eit barn. Maria er mora. Barnet er Jesus.

Og den vesle er ingen vanleg liten gut. Han er det òg. Men han er så mykje meir. For dette er guten frå Gud. Guds eigen son. Han som vart eit lite menneske.

Dette som er så forferdeleg vanskeleg å forstå. Difor må vi av og til vere litt stille slik at vi kan ta det til oss. Tenkje etter mens vi er stille. Gud kjem til oss. Det vesle barnet som heiter Jesus og som søv roleg og fint i ein stall, han er frå himmelen.

Julelyden er difor, for det andre, lyden av songen frå englar som syng så flott at alle andre lydar vert som støy til samanlikning.

Her i kyrkja etterliknar vi englesongen. Vi syng dei finaste og vâraste songane vi kan. Songane om Jesus som vart fødd. Dei glade songane som vi stemmer i og som bryt alle grense for lyd. For når julesongane tonar ut i kyrkjerommet skal ingen vere stille. Då skal dei høyre det så langt ut som vi berre kan få det til. Då skal dei gode lydane strøyme frå kyrkjedører og kyrkjevindauga. Då skal musikken snart blande seg med klokkeklang frå kyrkjetårnet. Klokker som fortel alle som vil høyre at engelen kom til oss med bod om at Jesus er fødd. Han er frelsaren vår.

Han er den som kan ta oss med inn til Gud.

Difor skal vi både lytte til og sjølve ta del i lovsongen for at frelsaren var fødd, Han som kom frå Gud. Han som var Gud i eit lite barn.

Vi må lytte etter julelydar i kveld. Vi må vere stille så vi høyrer at det er roleg. Vi må lytte etter barnet som fortel at Gud er her. Mellom oss. Vi må lytte etter engleorda om at barnet er vår frelsar. Og vi må lytte etter lovsongen. Julelyden som prisar Gud for eit under vi aldri kan forstå, men som vi kan opne oss for som den største av alle julegåver.

Vi ynskjer kvarandre ei stille og velsigna julefeiring.

God Jul

I tvil

3. s i adventtida I – 15.12.2013
Arna
Matt. 11, 2-10

Når ettermiddagsmørkret senkar seg her på våre breiddegrader, så er det godt med noko som lyser opp, også hjå oss. Det er godt å samlast til gudsteneste i adventtida. Det er godt å tenne lys inne. Det skaper glede og forventning med adventkransen som brenn. Og det er ikkje berre kalenderen og termometeret som gjer at vi treng å feste augo og sinnet vårt på det som lyser opp. For det er mangt rundt oss som får mørkret til å kjennast knugande og tungt, sjølv om det hadde vore høgaste sommar.

På TV-skjermen grin dei sterke og vonde bileta mot oss. Sidan sist vi hadde advent har det vi omtalar som kriser avløyst kvarandre. Kontinuerleg klimakrise. Finanskrise i Europa. Eg sjølv flytta for eit par veker sidan frå Åsane til Knarvik, og opplevde for nokre dagar sidan at dei som har bygd hus for meg står utan arbeid og løn no når jula nærmar seg. Nesten 200 familiar i Nordhordland er ramma av ein svær konkurs i lokalmiljøet. Frå øya rett utanfor Bergen der eg var prest berre for nokre få år sidan, hørde vi i veka som gjekk både om dødsulukke og drap. Og alt dette som angår vår kvardag vert ramma inn av stadige konfliktar, krigar og naturkatastrofar ute i den store verda. 

Det er ikkje berre fordi vi bur langt mot nord at vi kan tale om mørketid.

I vårt eige land ser vi korleis rikdommen vert større og større for mange av oss, nesten for kvar dag som går. Samstundes veit vi at fattigdomen aukar hjå ein del av oss. Skilnaden mellom dei som har mykje og dei som har lite og ingenting vert større og større. Fortvilinga hjå dei som taper, er mørk som natta. Kva slags lys skal dei speide etter, dei som ikkje får endane til å møtast? Og korleis skal det gå for dei som er truga av å misse det dei har?

Vi treng lys i mørkret, dei aller fleste av oss. Slik han også gjorde det; døyparen Johannes. Vi kan vere trygge på at det vart mørkt i fengselscella der han sat. Mørkt, kaldt og trist. Kan hende såg han, gjennom gitteret i cellevindauga, bort på den strålande opplyste borga der fylkeskongen Herodes heldt til. Det var stort sett dei einaste lysglimt han hadde i sitt mørke fengselstilvære.

I cella si fekk han god tid til å gruble over korleis livet hadde endra seg for han. Frå lyse og gode dagar den gongen han heldt til ute ved Jordan-elva, og folk kom i store flokkar til han for å verte døypt, til no når han sat fengsla og lagnaden kvilte i hendene på den lunefulle Herodes.

Rett nok fekk Johannes av og til besøk i fengselet av nokre av læresveinane sine. Slike som han i si tid hadde døypt i Jordan. Og dei kunne fortelje at no samla dei seg, dei store flokkane som tidlegare hadde kome til Johannes, rundt Jesus, slektningen hans. Johannes tenkte ofte på det som hadde hendt mellom han sjølv og Jesus. Han hugsa sine eigne, kraftfulle profetiske rop: Vend om, for himmelriket er nær! Og mens han forkynte på denne måten, var det at han såg Jesus kome til seg for å la seg døype av Johannes. Særleg godt hugsa Johannes duva som dala ned over Jesus under dåpshandlinga, og ikkje minst den veldig røysta som lydde frå himmelen då Jesus steig ut i Jordanelva: «Dette er Son min, han som eg elskar, i han har eg mi glede.» Matt 3:17

Johannes hadde høyrt Guds eiga stemme som vitna om kven Jesus var. Det var difor med full rett at Johannes også hadde tala profetisk om Jesus då han hadde peika han ut og sagt: «Sjå, Guds lam, som ber bort synda i verda! Joh 1:29

Johannes hadde mykje å minnast, og mykje å tenkje på der han no sat i cella si. Men mørkret i cella gjorde sin verknad, også på Johannes sitt sinn og på tankane hans. Johannes hadde hatt så store forventningar til Jesus. Han hadde sagt så store ord om Jesus. Han hadde peika Jesus ut som Messias, frigjeraren. Han som skulle kveikje lyset for jødefolket.

Men i det mørke fengselet vart Johannes meir og meir i tvil. Kvifor tok ikkje Jesus snart til seg kongemakta si? Kvifor sende han ikkje den vonde Herodes og den endå vondare kona hans, Herodias, bort frå kongsborga? Kvifor greip ikkje Jesu inn, slik at han sjølv, Johannes døyparen kunne kome ut or dette mørke og fæle fengselet?

Døyparen Johannes var komen i tvil!

Profeten, - han som Jesus sjølv omtalar som den største av alle som er fødde av kvinner - han tvilte på det han sjølv tidlegare  hadde høyrt om Jesus og det han hadde sagt om Jesus. Difor er det òg at dette fortvila skriket frå Johannes i den mørke cella når fram til Jesus via læresveinane hans: 

«Er du den som skal koma, eller skal vi venta ein annan?» Matt 11:3

Mørke tankar i ei mørk tid vart ikledde ord og nådde fram til Jesus.

Og mange mellom oss kjenner seg igjen. Når vanskane i livet tårnar seg opp, når livssituasjonen vert fortvila nok, så kjem snart òg anfektinga og tvilen. Slik det var for Johannes, slik har mange det i dag og. Mørkret senkar seg. Lyset er så langt borte, og skimtar vi lyset, så ser vi det kan hende gjennom noko som for oss er som eit gitter.

Korleis kvar og ein av oss kjenner det i adventstida akkurat dette året, er sikkert noko ulikt. Men sams for oss som er i lag nett no, er at vi har funne vegen til Guds hus denne adventsøndagen. Vi vert møtte av bodskapen om han som ein gong kom til jorda. Han kom den aller første jula. Ein gong skal han kome attende til jorda. Då skal han hente oss heim til seg. Inn i Fars hus – det som har så mange rom. Det høyrde vi om i kyrkjene våre sist adventsøndag.  Men tvers gjennom heile adventtida går det igjen at Jesus kjem til oss i dag, her og no.

Maktar vi å tru dette?

Er det mogeleg for oss å sjå kor stort dette eigentleg er, for kvar og ein av oss? Eller  kastar det mørke som skjer i oss sjølve eller i verda rundt oss, slike skuggar inn over våre liv at til og med Jesus, han som kallar seg sjølv for lyset for verda, vert eit lys som sloknar slik at mørket vert endå tettare?

«Er du den som skal koma, eller skal vi venta ein annan?» spurde Johannes.

Er det slik du også tenkjer om Jesus?

Du er i så fall langt frå den einaste som kan verte ramma av giftige pilar med tvil.

Men midt i vårt mørke, anten det berre er vintermørket som vil vika plassen for meir og meir lys når berre sola på himmelen kjem i ein betre posisjon om nokre få dagar, eller det er mørket i ditt eige sinn, eller det er tunge og mørke saker i samfunnet rundt oss; midt i dette mørket står Jesus i dag fram og innbyr oss til å sjå endå betre etter. Han vil så gjerne at du skulle få sjå det store lyset, fordi han kallar seg sjølv for lyset for verda.

 Jesus svara: «Gå og fortel Johannes kva de høyrer og ser: Blinde ser, og lamme går,  spedalske blir reine, og døve høyrer,  døde står opp, og den gode bodskapen blir forkynt for fattige. Matt 11:4-5

Er det vanskeleg å sjå Jesus i vår tid?

Kan hende er det det. Men sjå deg likevel rundt. Du er i Guds hus nett no. Evangeliet vert forkynt for fattige, og vi må leggja til: -for rike - Arnafolk! Dette er eit av teikna på at Jesus er nær oss.

Når Jesus siterer for oss desse orda, så viser han eigentleg til skriftene. Han siterer eldgamle ord frå profeten Jesaja. Akkurat dei orda vi har lese tidlegare i gudstenesta då vi las frå GT.

Jesus vil drive bort Johannes sin tvil ved å vise til skriftene. Han vil demonstrere at profetiar er til å stole på. Skriftord svevar ikkje i lause lufta som vakre ord utan konkret innhald. Det som vart sagt skal skje. Og- seier Jesus: No skjer det! Det hender under og teikn. Blinde ser, og lamme går,  spedalske blir reine, og døve høyrer,  døde står opp. 

Men slikt skjer ikkje lenger, seier du kan hende.

Eg seier endå ein gong: Sjå deg rundt! Åndeleg blinde menneske har fått opne augo. Dei har sett Jesus. Dei som sa at trua på Jesus ville døy ut med dei gamle, tok feil. Nye kristne har kome til. Nye som har sett som og som trur. Unge kristne. Framleis fyller vi kyrkjene opp. Trass i motstand frå mange i det offentlege rom. Born vert døypte, slik vi har gjort det i dag. Og i kyrkja forkynner vi om lyset i mørket. Lyset frå Gud som skal lyse, skine og setje lyskastar på han som kom, og som skal bere bort syndene våre slik døyparen Johannes tala om.

For mange år sidan song Kristin Solli Schøien om dette på sin spesielle måte:

Hvem sier at kirker er tomme?

Gud var i kirken i dag.

Framme i kirkekoret

Hørte jeg vingeslag. 

Hvem sier det ikke skjer under?

En gang ble vann til vin;

i dag ble vinen og brødet

til frelse for sjelen min.

Hvem sier at Gud bare dømmer?

Jeg møtte en kjærlig Gud.

Han selv ba meg om å komme,

han fulgte meg da jeg gikk ut.

Er ikke det et under

At jeg som er ussel og stygg

Og egentlig burde dømmes

Får lov til å være trygg?

Det er mørketid. Det er adventtid. Men midt i mørkret og midt i advent har vi lyset. Vi har Jesus.

Vi får lov til å tvile. Vi får lov å rope: Kvar er du, Gud?

Men når du no er komen til Guds hus i denne tida, anten du tvilar eller trur, så skal du opne augo dine og sjå at det lyser. Han som er den som skulle kome, han kom! Han er her. Han kveikjer eit lys i dag, på 3.søndag i adventtida. Eit lys som splittar mørkret; mørkret i oss, mørkret rundt oss, mørkret i verda.

Det har til og med skjedd under i denne gudstenesta i dag. Tre born er borne til dåpen. Vi såg ikkje Guds hand som bøygde seg ned og rørte ved dei. Men det er kyrkja si faste tru at det var nettopp det som hende. Gud er nær i dåpen. Han rører ved borna og gjer dei til sine. Då Jesus sjølv vart døypt, kom det ei due frå ein open himmel og Johannes døyparen høyrde ei mektig stemme. I dag oppfyltest skriftordet om at dette var Guds son som var nær: «Dette er Son min, han som eg elskar, i han har eg mi glede.»

For oss er det kanskje meir som Kristin Solli Schøien uttrykkjer det:

Hvem sier at kirker er tomme?

Gud var i kirken i dag.

Framme i kirkekoret

Hørte jeg vingeslag.

Det skjer til og med fleire under her i kyrkja i dag. Snart skal du få kome fram til altaret. Knele ned og ta i mot Jesu lekam og blod.

Hvem sier det ikke skjer under?

En gang ble vann til vin;

i dag ble vinen og brødet

til frelse for sjelen min.

Vi skal ikkje venta på nokon anna. Jesus er her. Han er her for oss alle!

Forventning

2. s. i adventtida. I – 08.12.2013
Eidsvåg
Johs 14,1-4

Eg er ganske sikker på at året som no snart er slutt har vore eit år fullt av spaning og forventning i minst ein familie her i kyrkja. Mor og far og søsken har venta på det som skulle skje. Ein fødsel. Eit nytt menneske. Familien skulle verte større.

I advent i år har vår kyrkje fått ei ny salmebok.
Her i Eidsvåg vil de vente litt med den. Vente med å pakke den opp til det vert jul, og det er heit fint.
Men lat meg sitere litt frå ein av dei nye salmane i den nye salmeboka. Edvard Hoem er forfattaren, og han har sett nydelege ord på situasjonen der mor og far ventar på barnet som skal kome. Hoem uttrykkjer det slik på nr. 305 i vår nye salmebok:

Vente, vente Herrens time,
barn som no blir til i meg.
Mine hender grip all verda
når eg stryk og kjenner deg!
Vente, vente, heilt aleine
styrer du mot denne verd.
Bur i meg bak fjerne himlar,
er ein annan, er meg nær!

No har den biten av spaning og forventning fått si utløysing. I dag kan de vise fram barnet her i kyrkja. Glade og stolte. Høgtideleg har vi døypt. Lys er tent. Til og med adventlys har de søsken tent for oss alle. Forventningane skal leve vidare inn i tida som opnar veg fram mot jula. Då skal det enno ein gong handle om fødselen. Men ein heilt annan fødsel for lenge, lenge sidan, og som heile verda kvar einaste år minnest på nytt og på nytt.

Adventtida er tida for forventning. Og det er tida for å vente. Vente på han som kjem til oss. Han som kjem til verda i ein fødsel. Han som kjem frå Gud. Han som er Gud, men som kjem til oss som eit lite menneskebarn. Han kjem, sjølv om han allereie har kome. For han som kjem, han kom den gongen den første jula. Og så skal han kome enno ein gong. Han skal kome tilbake for å hente sine heim til seg. Og mens vi leikar litt med grammatikken: Å kome – kjem – kom - skal kome, så  ventar vi. Med forventning.

Slik har det vore tilbake i uminnelege tider.
Tidlegare i gudstenesta las vi dei eldgamle orda frå GT – frå Salme 33:
”Vår sjel venter på Herren; han er vår hjelp og vart skjold …
La din miskunn være over oss, Herre! Det er deg vi venter på”

Eg sa nett at i advent handlar det også om å vente på at Jesus ein gong skal kome tilbake og hente oss heim til seg. Det er om dette vi kvar søndag  les denne kjende formuleringa som vi kjenner i vår truvedkjenning. Der heiter det om Jesus at han ”.. fòr opp til himmelen, skal derfra komme igjen  og dømme levende og døde”

Det er ikkje alltid så lett å tale om at at Jesus skal kome att. Mange vert redde av slike ord.  Det er også mange som tenkjer at når Jesus kjem for å hente sine heim, så skjer det ved at nokon døyr. Det er det også vanskeleg å tenkje på og å tale om. Og i alle fall er det vanskeleg å knyte forventning til eit slikt tema. 

Men i evangeliet vi har fått høyre i dag uttrykkjer Jesus seg med ord som likevel maktar å pirre forventninga i meg. Vi høyrde han tale om Fars hus. Huset med dei mange rom. Staden han skal stelle i stand for oss. Og han seier altså: ” – når jeg har gått og gjort i stand et sted for dere, vil jeg komme tilbake og ta dere til meg, så dere skal være der jeg er.”   
Høyrde du: Han som kom til oss seier også at han vil kome tilbake for å ta oss til seg. Han vil kome tilbake frå Fars hus. Der det er så god plass i dei mange rom. Der han laga til for oss. Der mange allereie har flytta inn. Inn i huset der eg trur det er konstant fest og glede.

Når eg les desse orda, får eg ein boktittel frå Karsten Isachsen si hand i tankane. Han har skrive ei bok som heiter: "Nøkkelhull mot evigheten"

Gjennom tekstane denne søndagen er det som om vi får ein liten glimt inn i den store æva. Omtrent som det vi kan sjå av eit rom om vi kikkar gjennom nøkkelholet. Vi ser lyset. Vi ser kanskje at noko rører på seg. Så pass mykje at vi forstår at der er det liv. Kanhende høyer vi godsnakk, glad latter eller mjuk musikk som sivar ut til oss gjennom det same nøkkelholet. Men den fulle livsutfaldinga der inne anar vi berre breidda av.

I adventtida er vi slike som har ein Herre som bur i eit hus med mange slike rom. Vi kan lese andre stader i Bibelen om at Jesus fortel likningar som viser oss eit festhus, eit hus der det er gjestebod, og der han er Herren som går ut frå huset for å by inn til fest. Og då gjeld det om å vere klar til å følgje med han som kjem for å hente oss inn til denne festen. Då er di og mi oppgåve å ha alt klart og ferdig til han kjem heim frå det flotte gjestebodet. (Luk.12,35f)

Men i mellomtida kan vi driste oss til ein gløtt gjennom nøkkelholet. Det vesle vi ser fyller oss med forventning og glede og lyst til også å få vere med der.

Men berre han som er herren vår kan ta oss med dit inn. Vi må vente på at han kjem. Vi må ikkje sovne av eller sløvne bort slik at vi ikkje er klar til å vere med på fest når han brått kjem for å hente oss.

I dag skal vil leggje auga inn til det kikeholet Gud har gjeve oss for at vi skal få ein glimt av det som ventar oss på den andre sida. Dette kikeholet er rett og slett det vi kan lese i Guds ord, i Bibelen. Ser vi etter der, inn i det største rommet i huset til Far, det som har så mange rom som vi elles berre anar at det lyser frå, men som vi registrerer gode lydar frå, og der vi ser at det rører seg i liv, der gjev Gud oss også von om at vi kan få møta att dei som døden skilde oss frå her i dette livet. Difor er det forventning knytt til å møte Jesus. Difor kan vi gle oss til å vere i lag med Far i huset med dei mange rom.

I dag er fokuset på å vente. Vente på at huset skal vere klart. At mitt rom heime hjå Far i 

himmelen skal stå ferdig til innflytting. Der er uendeleg mykje forventning knytta til alt dette. 

Eg veit personleg mykje om det, for i veka som gjekk, kunne eg og kona mi flytte ut av tenestebustad og inn i eigen privat bustad. Nytt hus. Nye rom. Nytt utsyn. Nye menneske rundt oss. Spaning og forventning.

Ein gong kom Jesus til deg og meg. Han flytta inn mellom oss. Det var i jula. Med spaning og forventning førebur vi oss til å feire den høgtida enno ein gong.
Ein gong skal vi kome til Jesus. Det skjer når han hentar oss heim til huset  med dei mange rom. Også det må vi førebu oss på. Førebu oss ved å velje veg og retning slik at vi finn fram, slik at vi ikkje villar oss bort på vegen heim.

”-- dit jeg går, vet dere veien” seier Jesus i dag.

Om vi ikkje veit, så kan vi få vite. Vi kan få vite ved å lytte til Jesus. Ved å lære om Jesus. Ved å opne oss for Jesus i våre liv.
Aldri er det meir å høyre om Jesus, om hans kome og om hans liv, enn det er no i desse vekene i året som vi nett har gått inn i.
Fødselstida står for døra. Forventninga toppar seg. Vi vil møte Jesus og helse han velkomen til oss og følgje han på våre vegar vidare i livet. Følgje han på vegen til Fars hus.

Vente, vente, livets under
skjedde i ein stall ein gong,
gjetarar som sov på marka,
høyrde englane som song.
Korleis kunngjer Gud sin kjærleik
slik at mennesket forstår?
I ein fattig fødselstime
ser vi kvar hans vegar går.
                                                    (Norsk salmebok, nr. 305, v.2)

Trur du dette?

Allehelgensdag/Minnedag. III. 03.11.2013

Åsane gamle krk. (Kveldsgudst)

Johs. 11,19-27

Dei hadde ikkje funne opp flagget den gongen. Difor vaia det ikkje på halv stang då Jesus stod utanfor denne heimen han var så godt kjend i. Det var i Betania. Her budde venene hans. Dei to søstrene og den eine broren. Marta og Maria og Lasarus. No stod Jesus utanfor huset, fordi dei hadde sendt  bod etter han. Ordet frå søstrene nådde øyra til Jesus: «Herre, han som du er så glad i er syk».
Den sjuke var Lasarus. Han var meir enn berre forkjøla. Han var dødssjuk. Så då Jesus stod på trappa til denne familien kunne han høyra det med det same: Den såre gråten. Innanfor var dei fortvila. Dødsens fortvila, rett og slett. Sorg i huset. Sorg,  blanda seg med fortviling og sinne. Dei kunne ikkje anna enn å gråte, dei to søstrene. For bror deira Lasarus, var død.

Slik sett var det ikkje noko unormalt. Denne situasjonen kjenner vi alle. For ingen av oss kjem utanom dette. Før eller seinare bankar døden også på inngangsdøra til min heim. Vi har opplevd det alle saman. Mange av dykk som sit i kyrkjebenken i kveld opplevde det i året som har gått sidan sist Allehelgensdag. Vi skal oppleve det igjen. Like visst som nye menneske vert fødde og foreldre gler seg, slik vi har sett det når vi møter dei nyfødde ved døypefonten i kyrkja, like visst er det at vi alle før eller seinare skal følgjast til grava. Då sørgjer familien. Då er glede bytt ut med sorg og tårer. Lik det dei opplevde i Betania.

Men av og til er sorga meir enn berre sår gråt. Av og til er sorga blanda med sinne eller irritasjon. Også det er heilt vanleg. Eg har sett det mange gonger som prest i møte med pårørande. Oftast hender det når døden kjem brått og uventa. Kanskje særleg ved ulukker. Eller når unge menneske døyr. Dei sørgjande er sinte. Sinte på Gud, ikkje minst. Kvifor Gud?  Kvifor let du det hende?

«Eg ropa til Gud om at han måtte spare barnet mitt frå døden. Men barnet mitt døydde! Eg er så sinna. Eg er så fortvila.»  Slik kan ei ung, sørgjande mor pressa fram med bivrande røyst og augo som fløymer over i tårer.

På liknande vis kan ein mann uttrykkje seg når han stirer ned i den opne kista der ho han elska ligg kald og kvit, og borna som enno berre er i småskulealder står hjelpelause og gret med såre hikst.

Døden kan vere forferdeleg brutal. Rett nok kan han av og til også opplevast som ein utfriar. Men då har dødskreftene fått herje så lenge i ein levande kropp at alle opplever døden som ei kvile frå ein hjarteskjerande vond sjukdom.

Dei fleste av oss har opplevd dette. På nær hald. Eller sett det litt meir på avstand. Vi fattar difor lett at Marta og Maria hadde det vondt. Det var ingen grunn til dans og gladsong i den heimen. Døden i sin usminka fasong, slik vi les om han her, og slik døden verkeleg er, er vond og fråstøytande. Til å verte redd av. Til å grave ned slik, vi gjer det. Det er faktisk sant: ”Det luktar alt av han.” Døden røvar bort livet.

”Herre, hadde du vært her, var min bror ikke død” Det var Marta sitt såre og kanskje også litt irriterte utrop til Meisteren, til venen, som ikkje kom då ho først sende bod etter han.

Slik han tilsynelatande også let vere å kome så ofte seinare. Alle dei gongane fortvila menneske vende seg til han i bøn om å gripe inn og stogge døden.
Men døden kom i staden for Jesus.

Men stemninga i Betania skulle snart snu seg. For Jesus kom ikkje for seint. Jesus kom akkurat tidsnok. Tidsnok til å utfordre trua til søstrene. Tidsnok til å demonstrere si makt over døden. Tidsnok til å vise at dette også handla om at Guds son skulle herleggjerast (Johs.11,4)

Det hende eit ubegripeleg under i Betania då Jesus omsider dukka opp. Tilsynelatande fire dagar for seint. Fire dagar etter at Lasarus var lagt i grava. Likevel i tide til å vise at dødens vonde røyndom ikkje var sterk nok til å hindre Jesus i å demonstrere si veldig makt.

Med ein makelaus autoritet og med eit medvit om å vere send frå Gud sjølv, går Jesus til grava og ropar dødens fange ut att til livet. Bunden på hender og føter av likklede. Blinda av duken som dekka ansiktet, kom den døde ut att i lyset og til livet.

No kunne dei dansa. No kunne dei syngje av glede. No kunne festen ta til. Lasarus var enno ein gong mellom dei levande, han som døden hadde herja så stygt med. Han som det hadde lukta død av, han kunne ta ei søster i kvar hand og danse inn att i heimen i Betania.

Tenk om Jesus hadde kome nokre dagar før? Tenk om han hadde gjort Lasarus frisk att av tuberkulosen eller hjerneslaget eller kreften eller kva for sjukdom det var han døydde av?

Familien hadde nok vorten glad. Søstrene hans hadde sluppe ein del tårer, frustrasjon og kanskje også sinne. Men du og eg ville vore utan den veldige forsikring det inneber for vårt evige liv, det at Jesus demonstrerte si makt over døden.

Forteljinga om at Jesus gjev livet tilbake til Lasarus er difor eit veldig rop til alle oss, unge, vaksne eller gamle, som er redde for døden og som helst vil dytta heile temaet langt utanfor rekkevidde av sjølve livet:

Det finst håp!

Døden er likevel ikkje sterkast.

Bibelen talar eit språk som er til å forstå: Jesus ropte med høg røyst: "Lasarus kom ut! Da kom den døde ut, med liksvøp rundt hender og føtter og med et klede bundet over ansiktet. Løs ham og la ham gå, sa Jesus."

Tenk deg forundringa, ja sikkert også vantrua, når folka ved grava såg det som hende. Eit større under enn at ein død vender tilbake til livet, kan vi ikkje førestille oss.

Og nettopp fordi dette er det største av alt som kan skje, er det at det er så stort å rope det ut til alle oss som er samla til gudsteneste i dag: Slik Lasarus vart ropt ut igjen til livet, slik skal også du og eg ein gong vekkjast opp att til evig liv.

Og det evige livet er sterkare enn døden. Det evige livet er viktigare enn alt anna å få del i. Men det er berre Jesus som har kraft til å gje oss del i dette.
Medan dei venta på at Jesus skulle dukka opp heime hjå dei, fekk Marta og Maria trøyst av venner dei hadde rundt seg. Slik skal også vi trøyste når vi møter folk i sorg.

Men berre Jesus kan gjera meir enn å trøysta. Han lovar oppstode og evig liv.

Det evige livet er ikkje ein garanti for alle som ynskjer det. Det evige livet er det dei har i vente som gjer som Marta og Maria: Søstrene stola på Jesus. Dei trudde på Jesus.

Aller tydelegast kjem dette fram i Jesu samtale med Marta:

"Jesus sier til henne: -Jeg er oppstandelsen og livet, den som tror på meg skal leve om han enn dør, og hver den som lever og tror på meg skal aldri i evighet dø. Tror du dette? -Ja Herre, sier hun,-jeg tror at du er Messias, Guds sønn.."

Det hende for at vi skal tru. Tru på Herren Jesus som har makt over døden. Tru på han som seier: ”-hver den som lever og tror på meg skal aldri i evighet dø.”

Lasarus fekk nokre ekstra leveår. Han skulle enno ein gong sveipast i likklede og leggjast i grav. Oppvekkinga av Lasarus var ikkje eit teikn på at slik vil det normalt kunne hende når menneske vi er glade i døyr frå oss. Men oppvekkinga hende for å vise at når døden har kome til oss, så er han der, Jesus. Han gret. Han trøystar. Han talar sine ord. Han er nær oss med si utfordring til å tru. Han er nær med si veldige kraft. Den som skal vekkje oss opp att på de yttarste dagen.

«Tror du dette?» sa Jesus?

Vi vil gje vårt svar på det spørsmålet ved å reise oss og saman vedkjenne vår heilage tru:

Truvedkjenninga. 

Heimlengt

Bots- og bønnedag III. 27.10 2013. Biskopshavn. Skriftemålsgudstjeneste Åsane. Dåpsgudstjeneste Luk.15,11-32

(Halden på skriftemålsgudsteneste i Biskopshavn, og i forkorta og litt omarbeidd utgåve i dåpsgudsteneste i Åsane krk same dag) 

Det gjekk dårleg med den bortkomne sonen. Det einaste som kunne gått verre, var at han kunne mista livet. Han kunne ha døydd der han gjekk mellom grisar og åt grisematen. Han slapp unna døden, men lenger ned i søla kunne han ikkje kome.

Der - på botnen - forstod han korleis han hadde stelt livet sitt til. Han forstod at han kun hadde eit menneske å takke for at han var hamna i slummen, og det var seg sjølv.

Av og til skuldar vi på arv og miljø når eit menneske kjem dårleg ut i livet. Då tenkjer vi at oppveksten har vore dårleg. Foreldra har svikta. Ein har kome i dårleg selskap. Difor har livet gått utforbakke.

For den bortkomne sonen spela arven også ei rolle. Men ikkje ei negativ rolle. Arven hans var god og stor. Han hadde til og med teke den ut på forskot. Før faren som hadde gjeve han arven var død. Og faren var slett ikkje av det dårlege slaget som ikkje hadde omsorg.

Faren var så glad i sin yngste son at han gav han fridom. Fridom, til og med til å øydeleggje livet sitt. Vi kan vere trygge på at det ikkje var med lett sinn at faren såg kva sonen fann på. Kanskje freista faren å formane han til å velje betre? Men han gav han uansett fridom til å gjere som han sjølv ville.

Nokre vil kanskje spørje: Korleis kunne faren tillate at sonen øydela seg sjølv?

Dette spørsmålet er heilt på linje med korleis verda i dag spør når dei ser all liding og vondskap i verda: Korleis kan ein kjærleg Gud tillate vondskapen vi ser rundt oss. Lidinga? Krigen? Nauda?

Faren i dagens likning er eit bilete på Gud. I kjærleik let Gud menneska få høve til å følgje sin frie vilje. Til og med når dette fører oss i avgrunnen. Gud tvingar ingen til å leve i hans nærleik, sjølv om vi er døypte til å tilhøyre han, døypte til å leve tett saman med han og nyte godt av hans daglege velsigning.

Men til alle tider har menneska gått sine eigne vegar. Til alle tider har folk rive seg lause frå Gud Faders hus. Det har gått dei ille i livet. Synda har ført dei i avgrunnen. Ja, syndige menneske har til og med ved si synd rive uskuldige og rettferdige med seg i avgrunnen.

Et godt eksempel på det, er svolten som plagar store deler av menneskeslekta. Det er nok mat til alle på kloden. Men vi som bur i den rike del av verda er bundne så fast i vår egoisme at vi ikkje korkje vil, eller får til, å dele dette med dei som ingen ting har. Det er ikkje Guds kjærleik som er så liten at han lar nokre svelte, men det er vår syndige egoisme som dreg uskuldige med oss ned i avgrunnen slik at det i dag faktisk finst millionar som var takknemlege om de fekk mette seg av den maten våre norske grisar et.

Den bortkomne sonen fekk heimlengt. Og han fekk syndeanger:
"Far, jeg har syndet mot Himmelen og mot deg. Jeg fortjener ikke lenger å være sønnen din"

I dag skulle eg ynskje at mange av oss vart gripne av heimlengt.

Eit par gonger i livet har eg over lang tid, veker og månader, budd så lenge borte frå heimen og familien at eg anar noko av det som ligg i ordet heimelengt. Det å sjå for seg kone og born og eiga stove og eiga seng, og å telje ned dagar og timar til ein skal reise heim att - frå ein grei plass, men som likevel er ikkje heimen. Lengslene går mot det som er heime. Mot dei ein er glad i heime. Ein vil snarast mogeleg setje kursen heim.

Men denne type heimlengt er noko anna enn den heimlengt vi alle skulle hatt meir av. Det handlar om vår lengt etter å kome til Gud, etter å være hjå han. Alltid!
Det er denne typen lengt det handlar om når kyrkja ein gong i året har sin bots- og bønedag. Dagen for justere kursen. Har eg rota meg bort? Går den an å snu seg? Vende om? Finne heim att? Heim att til Far – han i himmelen. Gud.

Kanskje har du alltid vore hjå Gud? Kanskje har du heile livet levd i trygg tillit til di dåpspakt. Du veit kven du trur på. Du kviler hjå Gud.

Då har du det kanskje som den eldste sonen vi også har lese om. Den heimeverande sonen. Han som var hjå Far i trufast teneste medan den yngre broren hans sløste bort farsarven i eit vilt og utsvevande liv.

De to brørne levde veldig ulikt med sine liv. Kvar av dei brukte sin frie vilje til å gjere slik kvar av dei syntes var fornuftig. Ingen av oss vil protestere på at det var den heimeverande sonen som valde rett.

Likevel står heller ikkje den heimeverande sonen igjen som noko ideal når vi les denne likninga. Tvert i mot. Kva var i vegen med han då?

Jau, han bar på slike eigenskapar som misunning, sinne og irritasjon. Han var sta, sjølvgod og bitter. Dette kjem tydeleg fram når han anklagar faren for å ta så vel i mot den angrande broren som til slutt vender heim. Ja, så ille var han angripen av desse slette eigenskapane at vi rett og slett ikkje veit om han til slutt vart ståande utanfor når den store gledefesten for brorens heimkomst tok til.

To brør: Med den eine gikk det nedanom - og heim!

Med den andre vart det berre heime.

Den eine var ein grov syndar. Han levde eit vilt liv. Han sløste bort farsarven på fest og horeri.

Men den andre? Han var også ein grov syndar. For han bar på misunning, sinne og irritasjon. Han var sta, sjølvgod og bitter.

Kven av dei to var den største syndaren?

Ja, spelar det eigentleg noka rolle?

For dei to hadde begge den same far. Den same far som elska dei like høgt.
For faren var det ingen skilnad. Han visste  om alt som hadde skjedd med den yngste. Og han såg den eldste sonen sin rett i augo mens alt det negative som budde i han lyste i mot faren.

Men faren var berre god og kjærleg. Mot den bortkomne sonen. Mot den heimeverande sonen.

Det er den kjærlege faren det dreiar seg om i denne likninga. Ikkje om nokon av sønene. Det handlar om han som rettar armane ut mot dei begge to og forkynner:

"Barnet mitt! Du er alltid hos meg, og alt mitt er ditt. Men nå skal vi holde fest og være glade…."

Du er alltid hos meg, og alt mitt er ditt.

Dette er dei ord som må være sanne om deg og meg. Uansett kven av dei to brørne vi liknar på. For det spelar inga rolle om vi har rota oss bort frå Gud på vår veg gjennom livet. Om synda vår er av det slaget som folk reagerer på, fordi vi vert så synlege syndarar der vi rotar rundt i søla saman med grisane, eller om vi er av den typen menneske som makter å løyne vår synd bak ein pynteleg fasade. Uansett så er vi syndarar. Uansett er vi til og med store syndarar. Slik begge de to brørne var det.

Men ein gong vart vi syndige menneske gjort til Guds born. Det hende i dåpen. Då vart Gud vår himmelske far. Og vår Far i himmelen står i dag med opne armar retta ut mot kvar einaste av sine born. Han ynskjer oss velkomen heim. Heim der det er godt å være. Trygt å være.

Og så dukar han bord for oss. Festbord.
Akkurat i dag har vi ikkje dekka nattverdbordet i vår kyrkje. Men det gjer vi nesten kvar einaste søndag. Då er det ingen gjøkalv på menyen. Men vi vert serverte frå sølvfat og frå sølvkalk. Vi drikk av sølvbeger. Den dyraste mat som nokon gong er sett fram på noko bord. Nattverdens brød og vin. I dette måltidet er vår himmelske Far. Der gjer han seg til eitt med oss gjennom Jesu lekam og blod som er eitt med brødet og vinen.

Kanskje har du heimlengt i dag? Kanskje har du vore borte ei tid? Ikkje så langt borte at du hamna i rennesteinen. Ikkje slik at du levde som ein gris. Men ein snartur over ei grense du veit med deg sjølv at du ikkje skulle ha kryssa.
Du lengtar inn att i fellesskapet som fekk ein knekk. Du vil så gjerne vere trygg på at Gud framleis ser deg. At han rettar armar mot deg også på denne søndagen

I bøna vi snart skal be - og deretter: I skriftemålshandlinga der du får tilsagt nåde for synder, får du ein sjanse til å kome på nytt. Høyre orda frå Far Orda om at han tilgjev. Han reiser opp. Gjev deg ein ny start, slik den bortkomne i likninga fekk det.

Gud er her i dag. Han talar til oss alle no når vi les Ordet og forkynner det.

Han er her og lyttar når du lovsyng gjennom salmane du er med i.

Han kjenner deg allereie før du formar bøner i hjarta ditt. Han har opne armar mot oss alle. Bortkomne eller heimeverande søner og døtre. Han lengtar etter å møte oss. Opne armar mot oss. Kysse oss velkomen heim. For gjøkalven er slakta for vår skuld. Jesus var namnet til han som slik let livet. Han som også er vår bror!

Vår neste? Kven.... ?

22.s. i treeiningstida. III. 20.10.2013
Biskopshavn
Lukas 10,25-37

Kanskje tenkjer ein og annan at vi skal ha søndagskule no. I lag med den barmhjertige samaritan. Dette er ei av dei klassiske søndagsskuleforteljingane. Her finn vi røvarar. Vi har ein såra mann. Vi har slemme og snille folk. Dette er barnebiblen. Eg håpar du tenkjer litt annleis når denne gudstenesta er over.
Dette er for born. Men det er mykje meir til oss vaksne.

For i dag las vi ikkje berre denne forteljinga, likninga, som Jesus løftar opp for oss. Vi har lytta til ord frå GT også. Ord frå Gud, formidla gjennom Moses. Ord som også ei kristen kyrkje må ta til seg og leve etter:

Herren sa til Moses:  Tal til hele Israels menighet og si til dem: Dere skal være hellige, for jeg, Herren deres Gud, er hellig. …..

Når en innflytter bor i landet hos dere, skal dere ikke gjøre urett mot ham.  Innflytteren som bor hos dere, skal være som en av deres egne landsmenn. Du skal elske ham som deg selv. For dere har selv vært innflyttere i Egypt. Jeg er Herren deres Gud. (3.Mos 19)

Så har vi lese frå Jakobs brev. Eit kort lite brev, langt bak i Bibelen. Berre fem kapittel. Skrive av Jakob, Jesu bror. Men lite kjent mellom vanlege bibellesarar.

Jakob seier i dag: (Jak, 2)
Mine søsken! Dere kan ikke tro på vår Herre Jesus Kristus, herlighetens Herre, og samtidig gjøre forskjell på folk.
Hør, mine kjære søsken: Har ikke Gud utvalgt de fattige i verden til å være rike i troen og til å arve det riket han har lovet dem som elsker ham?  Men dere har foraktet den fattige!

Men altså: Framfor alt - Vi møter samaritanaren i dag. Den barmhjertige, eller miskunnsame, samaritanaren. Han som Jesus har gjort verdensberømt. Kjent av born og vaksne over heile verda, langt utanfor kyrkjemurar og søndagsskuleklassar.

Men vi kjenner  andre samaritanar også.
Ein annan som vi hugsar var han som vart frisk etter eit møte med Jesus. Han - i lag med ni andre. Men denne eine samaritanaren var den einaste av dei ti som Jesus lækte som kom tilbake for å takke Jesus for det han hadde gjort. Han som var takksam, var han som Jesus omtala som «- denne fremmede som vendte tilbake for å gi Gud æren» (Luk 17,18)

Samaritanarane var framande. Dei var av eit folkeslag som Jesus gjer til førebilete for sine jødiske landsmenn.

Ein av desse framande var samaritanaren som var miskunnsam, barmhjertig. Framande. Gjennom det vi les frå Guds ord denne søndagen er framand ein raud tråd. Framand. Fattig. Forakta.
Moses. Jakob. Jesus. Dei set lyskastaren på denne gruppa i dag. Dei framande. Dei fattige og forakta.

Framande. Eit lada ord i vår tid. Eit politisk vanskeleg ord. Eit ord dei sleit med, dei som rydda regjeringskontora sine i hovudstaden i veka som gjekk. Eit ord dei skal slite med, dei som fekk overrekt nøklar til dei same regjeringskontora då dei gamle flytta ut.

Dette er også eit ord dei veit kva betyr, dei få sjelene som bur på Lampedusa nede i Middelhavet, og som er vitne til framande lik som skyl i land på strendene. Eit ord den italienske statsministeren har måtte tenkje gjennom på ny. For mange av dei framande i verda, er flyktningar. I Italia har det vore forbode å hjelpe flyktningar. Vi får tru det vil endre seg når stasministeren kom på betre tankar etter kvart som  kistelagera tok til å tømmast.

I BT i veka som gjekk (15.10.2013) las eg at Sverige tek mot 15.000 flyktningar i året frå Syria. Irak tek mot 200.000,og fattige Libanon 700.000.

I vårt eige land, det rikaste på kloden, bråkar vi om å ta mot 1000 ekstra kvoteflyktnigar. Vi har ikkje råd.

Eg kjenner ikkje likningsattesten til den barmhjertige samaritan. Men han sa til herbergeeigaren om han som hadde falle mellom røvarar: «Sørg godt for ham. Og må du legge ut mer, skal jeg betale deg når jeg kommer tilbake.»

Kvifor fortel Jesus denne likninga? Er det for å lære oss noko om kven som er god? Og kven som er skurkar? Er det for å gje nokre lettvinte poeng til bruk for dei som vil kaste skuggar over prestestanden? Jesus seier faktisk noko om at ein prest ikkje brydde seg, men gjekk forbi den skamslegne som hadde hamna mellom røvarar.

Utganspunktet for alt dette var noko mykje meir. Det var den lovkunnige sitt innsteg mot Jesus med det livsviktige spørsmålet: 

”Mester, …. hva skal jeg gjøre så jeg kan arve evig liv?”

Det var spørsmålet. Utganspunktet. Evig liv. Det handlar ikkje om noko mindre.

Svaret som Jesus gav, handla om å vere der når vår neste har bruk for hjelp. Om å stogge, og om aldri å oversjå eller ta lettvint på dei som ligg skamslegne langs vegen og har falle mellom røvarar.

Eg ser for meg mange vanlege nordmenn som er skamslegne av samfunnet rundt dei. Av arbeidskameratar som mobba, av klassevenninner som er ufine på Facebook. Ein gut har ein far som slår både han og mor hans. Eg ser nokre som er mishandla av kong alkohol. Andre av byråkratiet som var ugjennomtrengjeleg.  På ein grenseovergang vart nye nordmenn stogga av ein politisk knyttneve.

Rundt alle desse er vi der i dag. Vi frå kyrkja; både prestar, soknerådsmedlemer, kantor og konfirmantar som er under opplæring.
Og vi er der, alle vi som finn vegen til gudsteneste på søndagen.

Utfordringa til å gjere noko for alle desse som har hamna mellom røvar møter oss denne søndagen.  Vi går i oss sjølve og spør: Greidde vi det? Var vi til hjelp? Eller gjekk vi forbi?

Kven er vår neste? Eg spør oss alle som vil lytte, høyre og lese Jesu umåtelege utfordring gjennom forteljinga om den miskunnsame samaritanen

Eg spør opp att: Kven er vår neste? Kven har hamna mellom røvarar?

Kanskje er den som fall mellom røvar ingen andre enn han som vart krossfesta mellom røvarar. Han som fekk dødelege sår i hender og føter og side. Han som ikkje overlevde krossen, men som likevel overlevde døden.

Det står sterke ord i vår Bibel om å syne nestekjærleik. Og det står sterke ord om at den som viser kjærleik mot sin neste, samstundes viser kjærleik til Gud og til Jesus.
I dag har vi lese desse orda, første gongen uttala av Moses som ord frå Gud (5.Mos. 6,5) og seinare forsterka og repetert av Jesus sjølv:

«Du skal elske Herren din Gud av hele ditt hjerte og av hele din sjel og av all din kraft og av all din forstand, og din neste som deg selv.»

Og når vi les dette, kan vi ikkje oversjå dei orda som Jesus ein annan gong sa om seg sjølv i Matt.25,40: « Sannelig, jeg sier dere: Det dere gjorde mot én av disse mine minste søsken, har dere gjort mot meg.»

Det er ein uløyseleg samanhang mellom evig liv og han som fall mellom røvarar. Mannen mellom røvarar treng hjelp. Menn og kvinner på flukt treng hjelp. Dei fattige og forakta treng hjelp. Det er di og mi teneste. Det er å syne nestekjærleik. Det er nok av desse langs vår veg gjennom kvardagen.

Og så lærer altså Jesus oss: Det evige livet ligg m.a. i det å syna kjærleik mot desse som kjem i vår veg, såra, skada og nedbrotne.
Det handlar om vårt forhold til dei framande. Innflyttarane. Korleis møter vi dei?
Du kan vere der med di omsorg og di hjelp. Med dine bandasjar.
Eller også med di forakt. Dine harde ord. Med ei lukka lommebok.

Men til slutt: Det meste forunderlege: Han som vitterleg fall mellom røvarar, han som døydde i Jerusalem, han  møter oss både i vår neste, og han møter oss i kyrkja gjennom sitt ord, og med si velsigning og med sitt kall til etterfølging. Her skal vi skal følgja vår Herre og Meister.

Må Gud gje oss visdom og nåde til å sjå dei som ligg langs vegen.

Må Gud gje oss nåde til å vinne evig liv.
Han som fall mellom røvarar kan gje oss dette livet.

Jesus sa til den lovkunnige om samaritanaren vi har delt denne søndagen med: «Gå du og gjør som han.» Dette må vi lytte til på den 22.s. i treeiningstida.