Treeininga

Treeiningssøndag II – 31.mai 2015
150-års jubileum for Arna kyrkje – i Haus kyrkje
Luk. 10, 21-24

For 150 år sidan samla dei seg både frå Osterøy og frå Arna i kyrkja på Haus. Dei samla seg til gudstenester, til bryllaup, dåp og gravferd. Dei kom hit til fots, dei kom med hest og kjerre, eller slik nokre av oss gjorde det i dag, roande i båt frå fastlandet til øya der kyrkja låg før Arnakyrkja i all si prakt var ferdig bygd, stein på stein, som ein lokal kjendis frå denne bygda gjerne uttrykkjer det.

Kven var dei – dei som samla seg den gongen?

Ganske sikkert var det heilt vanlege folk. Bønder og arbeidsfolk. Over fjorden kom nok ein del av dei som hadde fått seg arbeid på den relativt nye fabrikken i Ytre Arna. Eller unge kvinner i huspostar. Husmødre. Born. Konfirmantar. Ein og annan lærar. Nokre kommunefunksjonærar eller kjøpmann.

Alle kom, og alle hadde lært seg å syne respekt for presten. Kanskje kan nokre av oss som i dag er i den stillingen drøyme om farne tider og om eit samfunn der nokre ytterst få, deriblant prestane, var løfta ut or sjiktet av såkalla ”vanlege” folk og var blant dei privilegerte?
Skulle det vere slik at dagens prestar lengtar tilbake til klasseskiljet, så får dei berre gjere det. Det er fåfengte draumar, og det er dårlege draumar. Vi skal vere glade for at verda har gått framover gjennom 150 år.

Men her møttest kyrkjelyden frå øya og frå fastlandet. Og her lydde Ordet. Forkynninga.

Forstod folket det som vart sagt til dei frå preikestolen?

Tja – eg veit ikkje. Eg veit lite om kor gode predikantar mine kollegaer var for så lenge sidan.
Men eg er ganske sikker på at også prestane som den gongen stod fram, hadde litt å bryne seg på når dei skulle forklare kyrkjelyden frå Osterøy og Arna om den heilage treeininga.

For evangeliet som lyder til oss på denne jubileumsdagen er like gåtefullt i 2015 som det var i 1865 eller som det var den gongen Jesus sjølv tala orda vi har lese i lag. Orda som opnar eit vindauge på gløtt slik at vi skimtar konturane av ein av dei vanskelegste trussanningane som den kristne kyrkja står samla om. Treeingslæra – det at den Gud som vi trur på samstundes er både tre personar og ein Gud.

Vi har lese om Jesus i dag. Vi har møtt han i ein av dei få situasjonane i NT der han står fram og på same tid gjer seg til eitt både med Gud Fader og med Den heilage ande.

I same stunda jubla han (Jesus) i Den heilage ande og sa: «Eg lovar deg, Far, Herre over himmel og jord, fordi du har løynt dette for vise og forstandige, men openberra det for umyndige små. Ja, Far, for dette var din gode vilje.  Alt har Far min overgjeve til meg. Ingen veit kven Sonen er, utan Faderen, og ingen veit kven Faderen er, utan Sonen og den som Sonen vil openberra det for.»

Jesus jublar i Anden. Jesus ber til Faderen. Jesus talar om at berre Faderen og Sonen kjenner kvarandre fullt ut. I Johs. 17,11 seier Jesus det med reine ord om forholdet mellom han og Far: ”-vi er eitt”
Dette er ikkje noko mindre enn eit mysterium.
Dette er ikkje logisk.
Eg trur ikkje at prestane midt på 1800-talet makta å forklare dette på ein betre måte enn dagens prestar gjer det. Og dagens prestar gjer det neppe betre enn forgjengarane gjorde det.
Likevel trur eg kyrkjelyden frå Osterøy og Arna den gongen kunne har eit forhold til læra om den treeinige Gud som var minst like godt som det vi har, vi som har funne vegen til kyrkje i dag.
Dei hadde mindre skulegang enn oss, for 150 år sidan. Knapt nokon hadde skulegang utover den obligatoriske, korte folkeskulen. Nokre få hadde kanskje artium. Truleg var det berre presten som hadde vore ved Universitetet i Christiania eller i København.

Men det er ikkje skulegang som opnar opp for mysteriet.

Jesus seier det krystallklårt: «Eg lovar deg, Far, Herre over himmel og jord, fordi du har løynt dette for vise og forstandige, men openberra det for umyndige små.»

Kva er det Jesus har openberra for umyndige små?
Kva er det Jesus jublar for i Den heilage ande?

Det kan vere to ting.
Det eine er det han talar om vidare i tekstavsnittet vi har lese – nemleg forholdet mellom Far og Son.
Men det kan òg vere at han jublar for det han nettopp har forkynt til læresveinane sine.
For i bibelteksten står det litt andre ord enn dei redigerte orda vi har lese frå tekstboka som preiketekst på denne søndagen: Der står det: I same stunda jubla han (Jesus) i Den heilage ande…

I same stunda – som kva?
I same stunda som han sa til læresveinane: ”Gled dykk over at namna dykkar er innskrivne i himmelen!” (Luk. 10,20)

I dag er det treeiningssøndag. I dag kunne vi gjerne sett for oss å bruke lang tid på ei preike som tok form som ein bibeltime slik at vi fekk dukke ned i treeinigsmysteriet. Seie litt om det store teologar og tenkjarar har sagt føre oss. Kanskje kunne dette vore ein dag der presten tok fram dei mange sitata frå kloke .
Vi har ikkje tid til det. Og eg skal nøye meg med eit lite sitat frå ei preike av ein svensk kollega som verkeleg har lese bøker eg aldri visste eksisterte ein gong. Presten Bo Brander skriv i ei preike på denne søndagen om apostlane og profetane som gjerne tala om alt dei hadde fått openberra frå Meisteren. Men når dei kom til det som låg bortanfor orda, så foreskreiv til og med dei største av dei rett og slett den totale stilla.[1]

Ingen veit kven Sonen er, utan Faderen, og ingen veit kven Faderen er, utan Sonen og den som Sonen vil openberra det for

Ingen veit, seier Jesus, om dette mystiske forholdet mellom han og Faderen.

Men vi treng ikkje vite. Vi treng ikkje forstå. Vi skal berre tru. Ikkje tale mysteriet bort i mange og vanskelege ord.
I Ordet vert alt dette openberra for oss. Ikkje alt like klårt rett nok.
Men det viktigaste er så klårt at til og med umyndige små skal forstå og skjøne og vere i stand til å juble i lag med Jesus. Slik han i dag har vist oss at han jublar i Den heilage ande.

Det er berre ei veke sidan pinse. Ei veke sidan vi på ny kunne gle oss over å feire Andens kome og Andens verk i mellom oss.

I jubel saman med Jesus gler i oss over det som Jesus jubla for, og over det som våre forfedre frå Osterøy og Arna kunne gle seg over når presten deira forkynte det til dei: ”Gle dykk over at namna dykkar er innskrivne i himmelen”

I glede over det, og med forventning til at der, i himmelen, der skal vi ein gong møtast. Vi som er her i dag, i lag med dei som var kyrkjelyd for 150 år sidan, eller med dei som gjekk rundt i lag med den levande Kristus i hans til på jorda. Då skal løyndomane opneberrast. Då skal vi sjå og forstå det ingen i dag veit og ingen i dag kjenner fullt ut
– Den treeinge Gud. Fader, Son og Heilag ande.

Amen

---

[1] Skytte/Brander: ”Ett år med Jesus” bnd I s.10

Porten - Hyrdingen

3.søndag i påsketida II. 19.04.2015
Åsane kirke (5 dåp)
Johs. 10,1-10

Kjære døypte!
Eg vågar meg på ei slik innleiing av denne preika. Eg reknar med at dei aller fleste av dykk som høyrer på meg no er døypte. Skulle du vere ein av dei som enno ikkje har kome dit i ditt liv, så må nettopp du lytte ekstra godt i dag. Kanskje vil du høyre desse orda som ei innbyding retta til deg? Høyre noko om at det er godt og rett å vere døypt.

I Åsane kyrkje går det kvar søndag mange, mange menneske som ikkje alltid tenkjer over at dei er døypte og høyrer Jesus Kristus til.
Hit kjem det også flokkar med foreldre som ynskjer å bere sin nyfødde born til dåpen. Fem slike born har vi teke mot og døypt i dag.
Eg håpar inderleg at de som kom med borna dykkar i dag forstår kor velkomne de er. Og kor stort vi i kyrkja synest det er at de valde dåpen som ankerfeste for desse nyfødde små liv.

Skulle du kjenne nokon av den aukande flokken av foreldre som lar vere å bere borna sine til dåpen, håpar eg også at du kan møte dei med eit lite ord om at dei når som helst er velkomne til ein samtale med for eksempel ein av prestane våre om det temaet.

Denne søndagen steig du inn i kyrkja vår gjennom dei store, flotte dørene. Først til eit stort forrom, våpenhuset, der vi tok i mot deg, og helsa velkomen. Så gjennom ei ny dør, inn i det runde kyrkjerommet.  Kanskje opplevde du det som å gå gjennom ein stor fin port? Inn i ei slags innhegning der veggane femner rundt deg. Nesten som ei borg. Solide murvegger. Høg himling over rommet der døypefonten står aldeles midt i sentrum.

Kanskje er det omtrent dette bildet Jesus teiknar opp for oss i orda vi nettopp las frå Johannesevangeliet.
Det var noko om ein saueflokk, om ein port og om ein gjetar for sauene.
Eg opna denne preika med å tiltale dykk med orda «Kjære døypte». Det er ikkje like sikkert at du som er døypt set pris på å verte kalla ein sau. Men eg vågar meg likevel utpå. For Jesus har gjort dette biletet til noko vakkert og fint. Han kallar sine nære vener for sauer. Det er dei han har teke på seg å vakte og verne. Om det så kostar han livet. Difor ligg det ikkje noko som helst nedsetjande i å vere ein sau som Jesus vil vakte og verne.

Går vi til kyrkjekunsten, så tvilar eg på om det finst noko motiv som så mange kunstnarar har prøvd seg på å framstille som motivet «Den gode hyrding». Eg ser då bort frå bilete som framstiller krossfestinga av Jesus.
Den gode hyrding, det er søndagsskulemotivet framfor alle andre motiv.

I dag vil Jesus gjennom det han møter oss med i tekstordet lære oss noko om at han, hyrdingen, det er ein som verkeleg kjenner sine, uansett kor mange vi er, og same kor vi måtte opphalde oss.

Men endå viktigare på denne søndagen er det for oss å forstå at slik han kjenner oss, slik Jesus kjenner sauene sine, slik skal vi òg kjenne han som er hyrdingen vår. Vi skal kjenne røysta hans og kunne skilje han frå andre som kallar på oss og kanskje vil lokke oss ut av den trygge innhegninga der han er for å passe på.

Eg nemnde så vidt at vi dei siste par åra har registrert ein stadig aukande flokk av foreldre som sjølve er medlemmer av vår kyrkje, men dei let likevel vere å døype borna sine. Har dei lytta til framande stemmer? Til ei røyst som ikkje er Jesu røyst?

I dag er vi veldig glade for at nettopp du fann vegen til kyrkja og til gudstenesta. Du vert møtt av ei heilt spesiell røyst i dag som du skal lytte nøye til. Det er Jesu eiga røyst. Ikkje prestens røyst, sjølv om presten formar orda og lyden kjem frå prestens munn. Men presten skal tale orda som kjem frå Jesus.
Orda vi har lese.

Orda som lyder slik: Da sa Jesus: «Sannelig, sannelig, jeg sier dere: Jeg er porten inn til sauene. Alle de som er kommet før meg, er tyver og røvere, men sauene har ikke hørt på dem.  Jeg er porten. Den som går inn gjennom meg, skal bli frelst og fritt gå inn og ut og finne beite.  Tyven kommer bare for å stjele, drepe og ødelegge. Jeg er kommet for at dere skal ha liv og overflod.

I dag gjekk du gjennom den store kyrkjedøra, inn til Åsane kyrkje. Ein slags port.
Du har lov å forvente at ved å gå gjennom den porten skal du kunne finne Jesus.  For der inne finn du dei menneska som gjerne vil vere sauene hans. Der inne lyder Jesu røyst nå Bibelens ord vert lese, når dåpen og nattverden vert forretta, når Jesu vener påkallar han, f.eks ved inngangen til nattverdmåltidet. Då brukar vi orda: «Du Guds lam, som bærer verdens synder, miskunne deg over oss»

I dette rommet, i det som er Jesus kyrkje på denne staden, der kan du rekne med å finne han som vil vere hyrding for deg.

På veggen heime i stova vår, har kona mi og eg i mange år hatt hengande eit bilete vi er veldig glade i. Det er laga av presten og kunstnaren Bjørn Bjørneboe. Det har mange detaljar, og vi kan ikkje stogge for alle. Men hovudmotivet er ei klassisk norsk kyrkje. Frå den ser vi stigen reise seg mot himmelen. Øvst ser vi nettopp lammet, Guds lam, Jesus Kristus. Og så har Bjørneboe ramma inn teikninga med teksten frå ein av salmane i salmeboka (552): «Her er Guds hus og himlens port, her fra det går en stige, av ord og sakramenter gjort, helt opp til himmerike.»

Denne søndagen handlar det om porten. Porten til Guds rike. Til det evige livet der alle døypte skal leve evig, eller som Jesus seier det: «- ha liv og overflod»

Porten inn til Guds rike, er framfor alt Jesus sjølv.

Det er gjennom han vi finn inn til fellesskapet der vi saman med alle som er hans, alle som er hans sauer, kan leve trygt i trua på han som gav livet sitt for suene sine.
Men ein anna port som vi også skal sjå etter, og som er meir materiell og konkret enn Jesus, er kyrkja og kyrkjehuset.

Der er han nærværande til ei kvar tid. Der samlar han sine døypte vener rundt ord og sakrament. Der lyder røysta hans. Hyrdingrøysta.

Eg håpar du kan høyre denne røysta i dag når han nemner namnet ditt i lag med dei mange andre namn på alle hans vener som høyrer han til.

AMEN

Møtestad med livet

1. påskedag ~ I – 05.04.2011

Eidsvåg

Matt 28,1-10

He Qi: "Easter morning"

Enkelte dagar er ikkje som andre dagar.
Påskedagen er ikkje som andre dagar. I kyrkja vår har vi mange dagar i året der vi gler oss og jublar fordi vi forkynner at store ting har hendt. Men ikkje noko kan måle seg med det vi har fått å rope ut på denne dagen. For dette er dagen der døden må vike for livet. Dette er dagen der vi les ord i Den heilage skrifta som gjev oss eineståande grunn til glede og smil.

I dag vil vi juble for livet. ”Livet vant, dets navn er Jesus” Det er visjonen på denne dagen. Det er dette vi vil sjå som ei strålande påskesol over våre liv. Det er dette vi ynskjer for ei heil verd: At livet skal sigre der døden har fare fram.

Vi vil samle oss i lovsong og jubel for han som vann over døden, han som steig ut or grava, for han som lever midt mellom oss.

Vi reiser oss og syng våre høgtidsvers:

NoS 196, v.1-3 (Påskemorgen slukker sorgen)

Tekstlesing

"-Da sabbaten var over".. står det.

Sabbaten var jødane sin gamle kviledag. Ein dag med strenge reguleringar. Mangt og mykje var ikkje tillate den dagen, og av den grunn hadde ikkje dei to kvinnene som gjerne ville ha stelt Jesu døde kropp fått gjort dette. Jesus vart gravlagt ved inngangen til sabbaten, fredag kveld. Fredag og heile laurdag og litt inn i den tredje dagen - søndagen låg Jesus i grava. Men så var sabbaten slutt og dei to som begge heitte Maria kunne gje seg i veg til grava.

Sabbaten var til ende. Den gamle tida var over. Det er tidleg om morgonen, den første dagen i veka. Det lysnar av dag, står det.

Ja i sanning var det gamle til ende.

Ikkje meir sabbat. Den er til ende, både i bokstavleg og i overført tyding. Men ei ny tid renn; ei ny tid der Herrens dag - søndagen - avløyser den gamle jødiske kviledagen. Dagen som Herren har gjort.

Det hende medan det lysna av dag. Og jammen vart det også lyst. For det var eit nytt lys som gjekk opp denne tidlege påskemorgonen.

Langfredagsmørkret rår ikkje lenger. Ved det tidlege morgongry renn sola over ei ny tid, ei tid der dødens krefter har måtte vika for Livet.

Dei to som begge heitte Maria, var på veg til grava, for å stelle ein død, for å minnast Jesus som hadde vore så viktig i deira liv. Men grava var tom! Dei hadde gått til ei grav for å minnast. I staden for ein minnestad med døden i sentrum, kom dei til ein møtestad med livet i sentrum. Ei tom grav, og ein levande Jesus. Det var underet som varsla den nye tid. Det var dette Herren hadde gjort på denne forunderlege dagen.

Og kvinnene fekk meir å tenkje på enn kva som var i grava. For det hende mykje dramatisk rundt dei.

Vi les at det kom eit kraftig jordskjelv, der ved grava.

Og vi spør: Kvifor eit jordskjelv?

Sjølvsagt er det vanskeleg å gje eit definitivt og avgjort svar på dette spørsmålet, men ettersom vi ikkje kan tru at noko av det som hende på denne historiske merkedagen som så eintyding var signert med Herrens finger var tilfeldig, trur vi heller ikkje at jordskjelvet var tilfeldig.

Var det eit etterskjelv av jordskjelvet vi høyrer om langfredag? (Matt. 27,51.54).

Eller er det dei veene som innevarslar endetida som tek til? (jfr. Matt.24,27f)

I alle høve ser vi at oppstodeunderet var så mektig  at jorda rett og slett ikkje tolde vekta av Jesu gjerning. Allereie på langfredag les vi at

Jorden skalv og klippene slo sprekker. Gravene åpnet seg, og kroppene til mange hellige som var sovnet inn, ble reist opp.  (Matt 27:51-52)

Kva var jordskjelvet?

Vi les at det kom "-et kraftig jordskjelv, for en Herrens engel steg ned fra himmelen, gikk fram og rullet steinen til side."

Jordskjelvet kom ikkje frå jordas indre. Jordskjelvet kom frå himmelen. Jordskjelvet var eit resultat av at Herrens engel steig ned. Det mektige som føregår ved Jesu oppstode, føregår ikkje i jorda, men i himmelen. Det er Guds himmelske krefter, representert ved engelen, som kjem til jorda og vekkjer Jesus opp att frå dei døde.
På framsida av programarket for denne gudstenesta kan du sjå korleis den kinesiske kunstnaren He Qi forestiller seg denne hendinga.

Det engelen gjer, er forunderleg. Han rullar steinen bort frå gravopninga. Ikkje for å demonstrere kor sterk og mektig han er. Heller ikkje for at den døde Jesus skulle kome seg ut or grava. Han var allereie ute. Han var mellom dei levande. Men steinen måtte bort for at kvinnene skulle få sjå inn i den tomme grava. Steinen måtte bort for at vi kan sjå inn på staden der døden tapte.

Det var veldige ting som hende på Herrens dag. Herrens eige verk vart gjennomført. Og når Gud Herren handlar til frelse for ein heil menneskeslekt, er det ikkje merkeleg om det vert sett sterke kjensler i sving.

Den første kjensla som melde seg var redsle. Redsel. Frykt. Otte. Det står om vaktmennene, som også såg engelen, at dei

"-skalv av redsel da de så ham, og de ble liggende som døde."

Sjå ein gong til på bilete i programmet; korleis kinakunstnaren har fått fram dette forunderlege: Vaktene var sette til å vakta døden, men dei vart ramma av livet.

Det var vaktene sjølve som vart liggjande som døde. Påskedagen vart styrkane til denne verda slegne i bakken. Av redsel og i vanmakt.
Med makt og med sverd hadde soldatane og vaktene tvinga Jesus til rettarstaden. Dei hadde aldri merka seg Jesu profetiske ord i samband med at han vart teken til fange:

"- alle som griper til sverd, skal falle for sverd" (Matt. 26,52)
I møte med livet, låg vaktene att som døde.

Men også kvinnene var naturleg nok redde.

Dei vart difor straks tekne inn i himmelsk sjelesorg av engelen sjølv:

"- Men engelen tok til orde og sa til kvinnene: "Frykt ikke! Jeg vet at dere søker Jesus, den korsfestede. Han er ikke her, han er stått opp, slik som han sa. Kom og se stedet hvor han lå!   

Det er ikkje alltid lett å sleppe redsla på kommando.  Men når det bydande 

"- frykt ikke!" kjem frå englemunn, nærast som eit himmelsk bydeord, og når engelen samstundes har ei grunngjeving som overgår alt som nokon gong har vorte sagt til sørgjande menneske, då kan vi tenkje oss at kvinnene si redsle veik for undring og forbløffing:

"- Jeg vet at dere søker Jesus, den korsfestede. Han er ikke her, han er stått opp, slik som han sa. Kom og se stedet hvor han lå!"

Det var litt av ein bodskap dei fekk å forkynne til Jesu læresveinar desse to kvinnene. Her var det ikkje noko form for kvinneleg teieplikt i forsamlinga. Desse to, som begge heitte Maria, -to kvinner- vart sendt av ein engel for å forkynne for Jesu næraste vener dei viktigaste orda som kyrkja har fått å forkynne: "Han er oppstått!"

"-Skynd dere av sted!" sa engelen.

Og dei så gjorde. Dei skunda seg. Framleis redde. Men redselen var blanda med den fantasiske kjensla av glede. "redde, men jublende glade", står det om Maria og Maria.

Påskedagen er Herrens dag. Underet hende. Uforståeleg. Ulogisk. Men med ettertrykkeleg himmelsk stempel på det heile. Grava var tom. Jesus lever. Og kvinnene er forsongarar i eit verdsomspennande jublekor på Herrens dag.

Engelen fortalde det til kvinnene: " Han er stått opp fra de døde og han går i forveien for dere til Galilea; der skal dere få se ham. ­ Nå har jeg sagt dere det."

Den oppstadne hadde allereie forlate gravstaden. Han høyrde heime i livet. Det var tilbake til livet at kvinnene skunda seg. Bort frå grava og tilbake til livet, sprekkeferdige med påskedagens nyhende, snubla dei seg ut i verda for å fortelje om ei tom grav der døden hadde lidd eit endeleg nederlag. Redselen deira, forvirringa og sorga, veik etter kvart plass for ei fast tru på at han som hadde lagt i grava, verkeleg levde. Ei tru som også du og eg kan gripa tak i. Vi lyttar til engelens vitnemål, til det kvinnene forkynner, og vi les vidare i evangeliet enn det påskedagens preiketekst omfattar, og vi ser at den oppstadne Jesus verkeleg møtte dei og helsa dei.

Dette er det som kveikjer trua vår. Dette er det som gjev oss von om at døden verkeleg er overvunnen. Til og med der krigen har herja. Der lidinga har overgått forstanden. Der sjukdomen trugar. Livet er sterkare enn døden alle desse stadene. Slik livet skal vise seg sterkare enn døden, også ved gravene i Eidsvåg eller i Åsane.

Påskedagens utfordring er å ta til seg dette i tru. At hans siger over døden skal gje oss alle siger over døden på den yttarste dagen.
Ser du vegen ut att frå kyrkja og inn i verda der døden herjar? Vil du gå ut dit i dag i lag med kvinnene?
Frå påskehelg og inn i kvardagen med eit nytt ankerfeste for vår tru:

Jesus lever! Døden er overvunnen!                                                              

AMEN!

Nådeblod

Langfredag 2015 Eidsvåg Matt .26,30-27,50

"Red Crusifixion" av Daniel Bonnell

Dramaet på langfredag går utanpå det som til og med blaserte veteranar i TV-sjåing og videovaldkonsumering kan varte opp med. Alt det forferdelege som skrekkfilmane som vert sensurerte til 18-års aldersgrense; det er på plass.

Svik og løgn. Korrupsjon. Blod. Smerte. Skrik. Nyfikne tilskodarar. Alt kunne danna ramma for ein tradisjonell, men ufyseleg valdsfilm, lik dei mange som flimrar over våre skjermarar og som gjer mange av oss så sløve at vi ikkje lenger reagerer på vondskap og djevelsk brutalitet.

Likevel er det stor skilnad på alt dette skodespel, og på det som hende med Jesus langfredag. For her er skodespelarane bytte ut med verkeleg menneske. Svikaren Judas er ingen rollefigur. Han er ein tragedie som endar i fortapinga. Fornektaren Peter trong ikkje løk for å framkalle falske tårer som kunne tilfredsstille ein eller annan kameramann. Hans såre gråt sleit i dei djupaste hjarterøtene hans. Han ana omfanget av sviket sitt i det same hanegalet stilna.

Pontius Pilatus står tilbake som ein prototype på den feige og upålitelege dommar og embetsmann. Mange liknande personar er framstilte i litteraturen og i filmar fram gjennom tidene. Ja, også i det verkelege livet har slike menneske funnest. Likevel: Pilatus var slett ikkje oppdikta. Men han står att som ein karikatur av ein dommar.

Det er heller ikkje det faktum at dette verkeleg har gått føre seg, som set langfredagsdramatikken i ein så heilt spesiell særstilling. Det som gjer dette til noko fullstendig eineståande, er at i dette dramaet, så har vi alle ei rolle. Hovudpersonen er Jesus. Men i det som utspelar seg i Jerusalem og på Golgata er det med tallause statistar. Eg er ein av dei. Du er ein annan.

Det er lett å rygge tilbake i møte med ein slik påstand. Slik Peter gjorde det då han vart attkjend og plassert som ein av dei som var i Jesu følgje: "Visst er du en av dem, du også! Dialekten røper deg" (26,73)

Han vart attkjend. Panikken tok han. Ville dei arrestera han også? Han som hadde svore på at Jesus kunne lite på han. At han ikkje skulle svikta. Bannorda rann or Peters munn. Han svor og forsikra: "Jeg kjenner ikke denne mannen" (26,74)

Eg står og ser ut over ein lyttande kyrkjelyd. Ein kyrkjelyd med døypte kyrkjemedlemer. I langfredagslyset er det som om vassmerket på hovudet til dei døypte stig fram. Ja, til og med krossmerket du vart teikna med kan skimtast. Krossmerket du fekk teikna over deg i dåpen:  "- at du skal tilhøre den korsfestede og oppstandne Jesus Kristus og tro på han." 

Visst er du en av dem!

Vi er ein kyrkjelyd i dag av døypte kyrkjemedlemer. Døypte til Jesu død og oppstode, som det står i Romarbrevet. Vi har våga oss inn i Guds hus på denne langfredagen. Vi er attkjende som slike som er involverte i Jesu død. Døypte til hans død.

I dag ser vi endå ein gong på dette forferdelege som hende med Jesus. Og med Judas som svik han til døden og som sjølv enda i fortapinga. Vi ser Peter som fornekta, men som reiste seg etter eit djupt, djupt fall.
Men det er ikkje berre i Bibelens historielys vi skal sjå på det som skjer. Vi stig på ein måte inn i historia og vert gjort samtidige med dramaet. Vi er med på det heile. Vi er av dei som ser historia på avstand, men som så lett gløymer at vi sjølve er ein vesentleg del av historia.

Også du og eg er ein del av langfredagsdramaet.

Pilatus stod med handduken og tørka dryppvåte hender. Han gjorde eit siste desperat forsøk på å skuve frå seg den ekle kjensla av å dra seg unna eit ansvar som berre var hans. Han var dommaren. Han skulle vurdere skuld og uskuld. Og alt han hadde sett og høyrt i møte med Jesus tilsa berre ei einaste fornuftig domskjenning: Uskuldig! Frikjent!

Men han var fanga inn av mobben. Av oppiska hatstemning. Han var ingen upartisk og rettferdig dommar. No freista han å vaske skulda av seg:

- Da Pilatus så at ingenting nyttet, men at uroen bare økte, tok han vann, vasket hendene mens mengden så på, og sa: «Jeg er uskyldig i denne mannens blod. Dette blir deres sak.» Og hele forsamlingen svarte: «La blodet hans komme over oss og våre barn.» (27, 24-25)

Pilatus si handvasking har for all ettertid stått som symbolet på ansvarsløyse og duglaust leiarskap. Men folket sitt rop gjekk likevel i oppfylling: «La blodet hans komme over oss og våre barn.»

Folket var skuld i at Jesu blod skulle renne ut or den døyande kroppen på krossen. Folket som ropa krossfest var sjølvsagt medskuldige i det som Pilatus var hovudansvarleg for, at dødsdommen over Jesus vart avsagt. Men kor bokstavleg folket sitt rop skulle verte gjeldande for all etterslekt, tenkte neppe nokon av skrålhalsane i Jerusalem over denne dagen: «La blodet hans komme over oss og våre barn.»

Jesu blod kom over borna til dei som ropa krossfest. For desse borna, det er deg og meg. 

Dei skjøna nok ikkje rekkevidda av sine rop. Profetiske rop var det nærast. Dei bad om å få bere si eiga skuld. Dei forstod ikkje at det som dei meinte var blod frå ein som fortente døden, eigentleg var blod frå ein skuldlaus som leid døden i staden for dei mange skuldige. Dei meinte at dette var straff som fortent. Det var det for så vidt også. Det var berre det at dei som fortente straff var folkemengda som skreik, det var Pilatus som dømde ein uskuldig, det var Peter som fornekta, og ikkje minst det er oss; alle vi som vart døypte til Jesu død for at det skulle gjerast soning for våre synder, for vår skuld.  - hele forsamlingen svarte: «La blodet hans komme over oss og våre barn.»

Her er det at Gud oppfylte folkemengda sine bøner langt utover det dei sjølve forstod:

Gud fylte det blodet som rann frå såra til den skuldlause og krossfeste Jesus Kristus med eit heilt nytt innhald. Gud gjorde Jesu blod til nådeblod.
For alle som er involverte, anten det er bødlar eller krossfesta røvarar, anten det er Peter som fornektar eller du og eg som er for feige i kvardagen til å stå opp og rope ut at vi tilhøyer den krossfeste og oppstadne Jesus Kristus og eg trur på han; for oss alle draup det dråpar med nådens blod frå såra til den døyande Jesus på krossen.

Langfredagsdramaet inkluderer difor oss alle. Eg er ein av dei. Du er ein av dei. Kanhende er det ikkje farleg for deg og meg å stå fram og seie dette. Ikkje slik det var farleg for Peter. Han risikerte trass alt å verte arrestert han òg. Likevel dreg vi oss unna. Det skal så mykje til å involvere seg i alt dette. Det er så mykje som går utanpå min forstand.

Ja visst!

Lat deg likevel involvere. For det angår deg i aller høgste grad. Profetien frå folkemengda har gått i oppfylling: «La blodet hans komme over oss og våre barn.»

Dette blodet er i dag eit nådeblod. Og at det verkeleg gjeld deg og meg, det får vi handfast prov for når vi ved neste nattverdhandling her i kyrkja knelar ned og grip rundt kalken som vert rakt fram frå altarbordet: "Dette er Jesu blod". Eller kanskje vi høyrer orda ”Kristi blod – utøst for deg”

Når vi i nattverden rekkjer fram hendene våre og let kalken verte fylt opp, når vi fører klaken til munnen og drikk, då vert underet levande der og då. Hans blod har kome over oss, og det skal kome over våre born.

Han drakk sin kalk til døden. Blodet hans rann. Han anda ut.

Vi drikk hans kalk til livet. Blodet hans rann for mi skuld. For di skuld. Vi skal leve til evig tid fordi han døydde på krossen!

Tenarsinn

Maria bodskapsdag II. 22.mars 2015
Gjerstad
Lukas 1,46-55

Er det nokon av dykk damer eller jenter her i kyrkja i dag som heiter Maria?
Vi fekk aldri ei jente i vår familie, men hadde vi gjort det, trur eg ho hadde fått namnet Maria.

Namnet er vakkert. Og eg trur Maria var vakker. Ho som vi møter på denne søndagen; på dagen som kjenner vi som Maria bodskapsdag. Vi feirar denne søndagen så nær ni månader før jul som det er råd å få det til. Om tre dagar er det 25.mars. Det er ni månader til juledag, dagen for Jesu fødsel. Difor feirar vi og minnest at Maria fekk englebesøk og bod om at ho skulle verte mor til Jesus, at ho skulle føde eit barn som ingen mann var far til, derimot var barnet ei frukt av Guds vilje med henne.

Maria var rett og slett ei ungjente, truleg omtrent på alder med dykk konfirmantar som har funne vegen til kyrkje i dag.
Vågar du tanken, du konfirmantjente, at dette hadde handla om deg?
Vågar du tanken, du konfirmantgut, at du fekk vite at ei du gjekk på skulen med skulle bli mor. Med ein aldeles ukjend far?
Vågar du tanken, du som er far eller mor til ein av desse unge at det hadde hendt med ein av osterøyungdomane?
Og hadde vi vore i stand til å ta inn over oss at det handla om eit under, og ikkje om overgrep eller om sex som kom alt for tidleg?

For her er Gud far. Og Maria er mor. Vi møter Maria som den unge kvinna som stiller heile seg til disposisjon som tenarinne for den Allmektige. Ikkje berre vert morslivet hennar bustad og oppvekstrom for det underfulle livet som er skapt i henne. Det er heile Maria – kroppen hennar, viljen hennar, sjela hennar, jubelen hennar, gleda hennar – alt som bur i Maria - som slik koplar seg opp mot den Allmektige Gud når det nye livet festar seg i henne og utviklar seg fram mot fødselen vi feirar så grundig kvar einaste julehelg.

For med Gud som far og Maria som mor, kjem til slutt han som er Guds son inn i verda. Han som er av Gud, frå Gud, han er den som det framfor alt handlar om på denne dagen. Det handlar om Sonen meir enn om mora og meir enn om faren. Det handlar om Jesus på denne dagen. Om underet som hende då Jesus vart menneske, då Jesus vart vår bror.

I dag står familien i sentrum. Far – mor – son
I dag står familien i sentrum. Far; Gud – mor; Maria – son; Jesus, han som også er bror. Vår bror Jesus Kristus.

I dag er det meininga at alle vi som er ein del av ein familie, som sjølve er fedre eller mødre, som er søner eller døtre, at vi skulle få augo våre opna mot han som er vår store Far, han som kallast den Allmektige, han som Maria kallar for Herren, eller for Gud, min frelsar.
Og då må vi få augene opna for at til sjuande og sist handlar det om vår bror, Jesus, som er på veg inn i vår verd, inn mellom vanlege menneske.

Vi har lese eit avsnitt frå vår Bibel som vi kallar Marias lovsong.

Maria jublar i glede over at ho anar litt av underet – det at Gud skal la henne bli mor.
Vi kunne stansa for mange av dei motiv Maria har for å juble.
Vi kunne sett på mange av dei orda ho brukar.
Eg trur knapt at det er slikt ungdomar i vårt land i dag går rundt og syng på, slik til dagleg. Og når vi les desse orda til Maria i dag, må vi verkeleg undrast om denne pur unge jenta faktisk forstod kva ho sa..
Sant å seie spelar det neppe så stor rolle. Men ho sa det slik.

Kanskje var det ei form for profetisk jubel som bobla over i Maria etter at ho hadde hatt englebesøk, og etter at ho hadde fått delt opplevinga si med Elisabeth, slektningen hennar, som også bar eit under av eit barn i sitt morsliv.
Uansett  så kan vi i vår evangelietekst lese korleis Maria tek i bruk dei heilt store orda. Dei orda knapt nokon av oss ville teke i vår munn på fullt alvor. Det er ord som seier noko om Gud. Om han som er far til barnet ho ber på. Men det er også ord som seier noko om Maria. Som seier noko om tenarsinn. Om vilje til å vere Herrens utvalde reiskap.

På denne spesielle søndagen her på Osterøy, når konfirmantar seinare i dag skal ut etter vegane med ei innsamlingsbøsse i hendene og be om ei god gåve til Kirkens Nødhjelp sin fastaksjon, då må vi òg snakke om tenarsinn. Om vilje til å vere Guds utvalde reiskap. I dag skulle det vere ekstra god grunn til å lytte til Maria sine ord når ho prisar Gud for underet som skjer med henne.

Vi tenkjer vanlegvis stort sett på oss sjølve. På det som synest viktig i mitt liv, i våre liv. Viktig for min familie, for mine born.
Men Maria flyttar blikket frå sin eigen navle, bort frå den magen som skal vekse seg like stor som andre komande mødre sine magar. 
Ho løfter blikket og ser den Allmektige. Skaparen. Livgjevaren. Vår Far.

Og så syng ho lovsong.
Maria jublar, syng og lovprisar.

Kvifor?
Fordi ho anar den store samanhengen. Samanhengen mellom Guds gode vilje for den slekta han har skapt, som han har gjeve liv og som han ser treng miskunn og nåde og frelse, og det liv ho no ber i sin gravide mage.

Om alt dette brukar Maria slike  flotte ord.
Ord vi sikkert aldri hadde kome på ein gong..

Desse orda skal du ha i tankane dine, du som snart skal gå ut med fastebøssene:

Først møter vi ordet fattigdom.
Maria seier om Gud: «-han har sett til si tenestekvinne i hennar fattigdom»

Gud ser dei fattige. Han såg den fattige ungjenta.
Han ser fattige ungjenter i dag. Dei skal ikkje verte mødre til Guds son.
Men i dag merkar desse fattige meir enn dei fleste andre til konsekvensane av klimakrise, tørke eller flom. Forureina drikkevatn og milelange vegar for å hente det livsviktige vatnet. Gud ser ungjentene som ber vatnet heim i timevis kvar dag.
Gud ser dei unge gutane som skal dyrka jorda, men som får flom eller tørke i fanget slik at livet går aldeles i stå. Framtida fell i hop.
Og Gud ser tenåringar på Osterøy som lever sine liv i den aller største kontrast til fattigdomen ute i verda. Han ser mobilane dykkar. Han ser sportsutstyret. Han ser bankkontoane som for dei fleste av dykk vil få store tilskot til på konfirmasjonsdagen.

Gud ser dykk. Han såg også Maria. Han valde henne ut på ein heilt spesiell måte til å verte mor til hans son. Når han ser dykk, ser han noko anna enn han såg i Maria.
Men han ser framleis etter vilje til å vere hans tenarar. For Gud bur i verda med si frelse også i dag. Gud vil framleis vere nær dei fattige. Og han vil vere nær også hjå dykk som i dag kan stå fram som hans tenarar.
Men då skal du ikkje gløyme Maria sine ord. Alvorlege ord  til håp og trøyst for fattige og undertrykte til alle tider. Difor lovsyng Maria Gud med slike ord:
«Han metta dei svoltne med gode gåver, men sende dei rike tomhendte frå seg»

Korleis er det for oss?
Forstår vi at Gud gjennom Jesus, vår bror, har gjort oss rike?
Forstår vi at Gud i tillegg har velsigna oss i dette landet vi bur i, slik at vi i dag kan velte oss i materiell rikdom, velstand, pengar?

Forstår vi at vi ved å bruke våre liv for å hjelpe dei fattige, dei svoltne, med gode gåver, kan gje vår pris og ære tilbake til Gud?

Litt slik Maria gjorde det. Vår teneste i dag, skal vere vår lovsong.

Denne søndagen gjer vi som Maria. Av hjarta vil vi vere med på å opphøgje Herren. Med takk og med glede vil vi lovprise han for at han, vår Far, valde ut Maria til å verte mor til Guds son, han som er vår bror og som heiter Jesus Kristus.
”- store ting har han gjort mot meg, han, den mektige; heilagt  er hans namn.”
AMEN

Slangen

4. s. i fastetida - II. 15.03.2015
Arna
Johs. 3,11-16

Ser du slangane for ditt indre auga?
Det er nokre ekle kryp. I alle fall synest eg det. Men eg veit at andre likar slangar og krypdyr. Reptilar. Eg har slike menneske tett innpå meg, i nær familie.
Likevel trur eg at dei fleste av oss ryggar tilbake i møte med giftige slangar. Det har vi faktisk all grunn til. Særleg når gifta deira er dødeleg. Det skal vere meir enn 100 slangeartar som er så giftige at dei kan ta livet av menneske. I flg Wikipedia er det millionar av menneske som årleg vert bitne av giftslangar, og ca 125.000  menneske døyr kvart år av slangebitt, dei aller fleste av desse utanfor Europa.

Ein stad i øydemarka mellom Egypt og Israel hende det altså at det aula fram av giftige slangar. Serafslangar er dei kalla. Før stod det i Bibelen: ”giftslangar” eller ”eiterormar.”
Desse slangane dukka opp mellom israelittane som var på flukt heim frå fangeskap i Egypt. Men flukta tok uhorveleg lang tid. Til saman 40 år på ei strekkje som tilsvarar omtrent avstanden mellom Bergen og Oslo.

Eit utolmodig folk klaga seg til Moses. Øydemarka verka til å døy av. Elendig, einsidig mat. Sand og sol og tørke. Lengten stod til kjøtgrytene i Egypt, meir enn til eit ukjend heimland eit stykke bortanfor øydemarka. Folket sutra og klaga. Det er lett å forstå. Men vi ser likevel at Gud ikkje var fornøgd med det som hende.

”Då sende Herren serafslangar inn mellom folket”, står det. ”Mange døydde”.

Slangane vi møter i Bibelen, og særleg i GT, skal vi ikkje gå fort forbi.
Vi skal stanse opp litt og sjå nærare på kva dette eigentleg er.
Om dette er bokstavleg historie, kan vi sjølvsagt spørje etter. Men forteljingane står der. Og ut or desse forteljinga stig det eit bilete av oss menneske. Og av Gud.

I Bibelen møter vi slangar lenge før vi kjem så langt som til forteljinga vi har lese om slangane som tok livet av israelittar under utfarten frå Egypt. Allereie i Bibelens 3.kapittel, i 1,Mos. 3,1 les vi: ”Slangen var listigare enn alle villdyra som Herren Gud hadde laga.”

Vi kjenner forteljinga vidare. Om slangen som lokka. Om Eva som åt, om Adam som også fall i synd. Og om korleis Gud forbanna slangen – symbolet på vondskapen og djevelskapen i verda: Då sa Herren Gud til slangen: «Forbanna er du, utstøytt frå alt fe og alle ville dyr fordi du gjorde dette. På buken skal du krypa, og støv skal du eta alle dine levedagar. Eg vil setja fiendskap mellom deg og kvinna, di ætt og hennar  ætt. Han skal råka hovudet ditt, men du skal råka hælen hans.» (1.Mos 3,14-15)

Slangen i GT er symbolet på synda. På den gifta som har død med seg. På dette som trengjer inn i mennesket og øydelegg for livet og for æva.
Det er ikkje tilfeldig at når vondskap og djevelskap og synd skal kle seg i noko skapt og levande, så framstiller Bibelen alt dette vonde i form av den giftige og farlege slangen. Den som kjem smygande, krypande, lydlaust og overraskande, og som kan hogge til så kjapt og uventa at vi menneske ikkje maktar å kome oss unna.
Slangen er eit veldig godt bilete på synda og freistinga som ligg på lur og som kan føre med seg at eit levande gudsliv vert forgifta, eller i verste fall døyr.

Gå vi tilbake til øydemarka, må vi undre oss over at når folket klagar si redsle over slangane til Moses, så forordnar Moses ein ”medisin” som til og med for så lenge sidan måtte opplevast som meiningslaus eller beint fram latterleg: «Lag deg ein serafslange og set han på ei stong! Alle som blir bitne, skal sjå opp på han. Då skal dei leva.» (4.Mos21,8)

Deira einaste håp om å overleve slangegifta, besto i å løfta blikket og sjå på den koparslangen som Gud hadde sagt at Moses skulle setja på ei stong. Koparslangen viste seg å verta redninga for ørkenfolket. Ei løysing som kanskje syntes latterleg for dei som stod midt oppe i dramatikken.

Hadde det i staden vore snakk om store bøneseremoniar eller magiske formlar eller mystiske medisinar, så ville vel neppe noko råd vore uprøvd. Men å løfta blikket og sjå på ein koparslange? Det hørdest dumt ut.

Bibelen slår likevel fast:

"- når nokon vart biten av ein slange og såg på koparslangen, fekk han leva”

Vi flyttar oss frå Moses og øydemarka til Jesus og Nikodemus. Det er frå samtalen mellom desse to at preiketeksten vi har lese i lag er henta.

Nikodemus, denne forfina embetsmannen som sneik seg ut utanom all vanleg kontortid, og oppsøkte Jesus midt på natta, og som frå Jesus fekk høyre ord om å bli født på ny. Neppe det ein storkar som Nikodemus såg føre seg som fornuftig tale frå ein som han tiltalte som Rabbi – altså ein lærar. Nikodemus ville vite meir om dei himmelske ting. Og i alle fall har eg vanskeleg for å tru at han fekk høyre noko som var slik han hadde førestilt seg då han og Jesus sat der i nattemørket, kanskje i lyset frå ein bleik oljelampe og samtalte om djupe og store spørsmål.

I denne samtalen er det altså at Jesus vrir på tidsbrytaren og tek Nikodemus med tilbake til den gongen slangane smøyg seg mellom livredde israelittar ein stad i sanden mellom Egypt og Israel.

Først tala Jesus om å verte fødd på ny. Fødd av vatn og Ande. Så held Jesus fram sin Nikodemustale slik:

Og slik Moses lyfte opp ormen i øydemarka, slik må Menneskesonen lyftast opp,  så kvar den som trur på han, skal ha evig liv.

Jesus og Nikodemus tala om dei himmelske ting.
Jesus talar då til Nikodemus om slangar og øydemark. Jesu koplar vegen frå død til liv til denne ubegripelege hendinga i øydemarka der israelsfolket fekk liv ved å sjå på ein død metallkopi av ein slange.

I våre dagar må vi undre oss. Kva i all verda er dette? Magi? Trolldom? Overtru?

Det Jesu talar om, er korleis skaden frå opphavet kan gjerast god igjen. Slangen er vondskapen. Det er freistinga. Det er djevelen i paradis som førte synda inn i verda.
Og slangen dukkar opp igjen i øydemarka.

Men den døde slangen, metallslangen, koparormen, oppløft på ei stong, er den som bergar liv til livredde og fortvila folk som pleia sine ormehogg ute i sanden.
Det er ufatteleg. Som eit eventyr.
Men dette er ei profetisk handling som skjer der Moses let seg leie av Gud til å gjere dette forunderlege, til å forme ein slange av kopar og løfte han opp slik at dei som løftar augo i tru bergar livet.

Det er ei handling som peikar fram mot Jesus.

I samtalen med Nikodemus stig Jesus inn i rolla som koparormen. Som den som skal hengjast på ei stong, på ein kross, og som skal verte til liv og fred for alle som maktar å tru det ubegripelege. Til å løfte blikket. Det er så enkelt. Likevel så vanskeleg fordi det er så lett. Vi får oss ikkje til å tru at det kan nytte. Å sjå. Å tru

Men enno ein gong vil Jesus minne oss om sanninga som ligg i det å tru det utrulege. Å tru på han som døydde. Som var livlaus på ein kross, men som likevel vart til liv for eit heil menneskeslekt. 

Ditt evige liv - livet i Guds rike - dåpslivet ditt - kan bergast frå synda si dødelege gift. Det skjer ved å sjå på Jesus! Det skjer ved å tru på Jesus. Det skjer når orda frå Jesu munn – dei vi kjenner att som det vi kallar for ”Den vesle Bibel”  får slå rot i hjarta vårt og vere det vi trur, det vi lever på, og det som skal vere vår grunn når døden hentar oss. Då startar det nye livet.
 For så elska Gud verda at han gav Son sin, den einborne, så kvar den som trur på han, ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv.

Menneskesonen, Jesus sjølv, skal løftast opp på ein kross,

-så kvar den som trur på han, ikkje skal gå fortapt, men ha evig liv

Her har vi frelsesgrunnlaget.
Den krypande, ekle, giftige slangen vil vere der. Han vil kome med sine hogg. Han vil til og med ramme oss så det svir.

Men vi kjenner han som kan berge oss frå gifta. Frå synda. Vi trur. Vi løftar augo våre og ser på Jesus. På Menneskesonen som heng der oppe på krossen.

Det er vårt håp. Det er vårt liv her i dag. Det er vårt evige liv som gjer at vi kan døy med fred og håp når den dagen kjem.    AMEN

Blind

4. s i openberringstida, II. 25.01.2015 Ytre Arna Johs.9,1-7.35b-38

Eg kjenner nokre få blinde menneske. Dei eg kjenner er i fullt arbeid og fungerer på ein nesten uforståeleg måte i kvardagslege oppgåver som eg med alle mine vankunnige fordomar ville tenkje var uråd å gå inn i for blinde.

 Eg ser godt. Det sa augnelækjaren eg var hjå i veka som gjekk. Men eg har etter kvart forstått at eg er nesten blind for kva det i praksis betyr å leve som blind.

 Eg har forstått at eg ikkje skal prøve på å gje meg ut på å skildre kvardagen til dei blinde. Det har eg ingen føresetnader for. Heller ikkje kva tankar blinde gjer seg om den lagnaden som har ramma dei. Til det har eg alt for liten kunnskap.

Men vi som ser, veit i alle høve kva dei går glipp av, dei som ikkje kan sjå. Difor har nok sjåande gjennom alle tider hatt det med å synast synd på dei blinde. Og til å undre seg over korleis dette eigentleg opplevest. Og innimellom til å stilla uforskamma spørsmål.

Eg vonar at dei blinde har evne til å bere over med vår uforstand når vi som ser, demonstrerer vår hjelpeløyse i møte med det som er deira kvardag, eit tungvint handikap, som likevel ikkje set dei utanfor utdanning og arbeidsliv. Når blinde kan takle sitt problem så framifrå som dei blinde eg kjenner har gjort, så skulle ikkje vi gjere som læresveinane til Jesus gjorde det; spørje med slik infam uforstand: "-kven er det som har synda, han eller foreldra hans, sidan han vart fødd blind?" 

Dette er feil spørsmål!

Det fører fullstendig på viddene om vi som kristne skal leite etter årsakene til sjukdom eller funksjonshemming i gamle synder, anten som vi sjølve har gjort, eller som foreldra våre gjorde før vi sjølve kom til verda.

Sjukdom og liding er ikkje straff for enkeltmenneske sine synder.

Både friske og sjuke gjer synd. Blinde og sjåande syndar heilt på lik linje. Det gjer vi fordi vi alle er ein del av ei fallen menneskeslekt som ein gong må stå til ansvars for den synd vi har gjort. Og ansvaret vi må påta oss, er klårt i følgje apostelen Paulus: "For den løn synda gjev er døden.." (Rom 6,23a)

Ikkje noko mindre. Døden. Den ventar oss alle.  

Men i møte med døden er det likevel von, for Paulus held fram i det same verset i Romarbrevet: "..men Guds nådegåve er evig liv i Kristus Jesus, vår Herre."
(Rom 6.23b)

Feil spørsmål i møte med lidinga, altså.

Jesus er ikkje oppteken av årsaka til at denne mannen vart fødd blind. Og at nettopp denne eine vart vald ut til å få synet tilbake, kan også verke tilfeldig. For det var ikkje slik at Jesus gav synet tilbake til alle blinde den gongen. Like lite som blinde i dag kan rekne med å få sjå fargar og former som vi sjåande kan gle oss over.

"- no kan Guds gjerningar bli openberra  på han".
Slik tala Jesus om denne spesielle mannen. Han som på så underleg vis fekk synet tilbake. Nesten gjennom magisk trolldom kunne det først synast. For når Jesus spyttar på jorda og lagar ei leire av spytt og jord som han smør på dei blinde augo, så minner det ikkje om noko anna enn det trollmenn og magikarar gjer under heilt andre tilhøve, som vi i dag gjerne omtalar som primitive.

Men lat oss ikkje øyda tankekrafta vår på kvifor Jesus valde å gjera dette underet akkurat på denne merkelege måten. Slik gjekk det føre seg, og poenget er ikkje korleis Jesus gjorde eit under, men poenget er føremålet: Han ville syne Guds gjerningar på denne blinde. Og han ville, ved å opne for lys og for fargar gjennom mørke og blinde augo, syne at han sjølv, Jesus Kristus, han var den han gav seg ut for å vere: "-eg er lyset i verda"

Jesu under då han gav den blindfødde synet tilbake, var noko mykje meir enn eit under med lækjedom for denne mannen, som sjølvsagt var råka av ein tung og vanskeleg lagnad.

Jesu under viser at han har større oppgåver enn å sleppe lyset til der synet manglar. Han vil sleppe lyset til der sjølve trua er formørka.  

Han står der og lyser sjølv, han som er lyset for verda. Jesus set fokus på seg sjølv.
Visst er det mykje vakkert å sjå for den som legg merke til menneske og natur når augo ser seg rundt.
Men kan du sjå Jesus, du som ser så mykje anna i verda som omgjev deg?

Har du dette lyset klårt for ditt indre auga? Det som skin frå Jesus sjølv? 

Det hende noko underleg med den blindfødde og med dei som var vitne til at Jesus gav denne mannen synet tilbake.

Forteljinga som vi har lese som vår preiketekst er korta kraftig ned i forhold til alt som står i det 9.kapittelet i Johannes evangeliet. Det vi las, var om sjølve underet, og om tydinga av underet. Men mellomspelet, heile 26 vers i dette kapittelet, det har vi hoppa over. 

Ser vi på kva som skjer med han som var blind, men som fekk synet tilbake, så kan vi lese korleis hans innsikt i kva som eigentleg hadde hendt, den vart større og større. Første gongen nokon spurde kva som hadde hendt, svara han: "Den mannen som heitte Jesus, laga til litt leire osv." (v.11) Jesus er her berre ein mann.

Nokre vers lenger ute, får han enno ein gong spørsmål om kva han meiner om han som gjorde han frisk. No svarar den blindfødde: "Han er ein profet" (v.17)

Endå litt lenger ute kjem mannen i kraftig krangel med jødane om kven Jesus var, som hadde gjort han frisk, og no er konklusjonen i v.33 at Jesus er frå Gud.

Og høgdepunktet har vi lese i preiketeksten. Jesus sjølv utfordrar han: "Trur du på Menneskesonen." "Eg trur, Herre, sa mannen. Og han tilbad han" (v.38) 

Den blindfødde fekk synet at. Og etterkvar vart hans indre syn og hans tru klårare og tryggare. Hans innsikt om Jesus utvikla seg frå at Jesus berre var ein mann, så at han var ein profet, vidare at han kom frå Gud, til at han var Menneskesonen som han kasta seg ned for i tru og tilbeding.

Men for dei såkalla sjåande vitna til Jesu under gjekk utviklinga nærmast omvendt.

"Denne mannen er ikkje frå Gud", seier dei først (v.16). Lenger ute vitnar dei falskt om Jesus: "Vi veit at dette mennesket  er ein syndar" (v.24), og dei seier òg: "vi veit ikkje kvar dette mennesket er ifrå" (v.29)
Det handlar altså om meir enn augo som kan sjå på denne søndagen.

Det handlar om å sjå i sitt indre at Jesus er verdens lys. Det handlar om å tru på Menneskesonen. Det handlar om å kome så langt som at Jesus vert trudd og tilbeden. At ein kastar seg ned for han med orda: "Eg trur, Herre"

I tekstordet høyrde vi at Jesus til slutt var utfordrande og direkte til den blindfødde: "Trur du på Menneskesonen?"

Dette spørsmålet skal hange att når eg snart er ferdig med denne preika. Eg vonar at vi kvar for oss etter kvart har sett så mykje av Jesus at augo våre er så klåre at vi kan svare som han som også hadde fått nytt syn gjorde: "Eg trur, Herre"

Den blindfødde kasta seg ned for Jesus i tilbeding.

Eg utfordrar ingen til å kaste seg ukontrollert ned  her i kyrkja i dag. Derimot innbyr eg deg til stille og roleg å finne din plass saman med dei andre i kyrkjelyden når vi om litt skal knele ved Herrens bord. Den same Jesus som møtte den blindfødde og gav han nytt syn og ny tru, vil då møte oss med nattverdens handtrykk.

Eg vonar vi kvar for oss kan gå frå kyrkja i dag og at det då syng i vårt indre: "Eg trur, Herre!"

AMEN