Verkeleg fri

11. s. i treeiningstida. III. 31.07.2016

Eidsvåg

Johs. 8, 31-36

Ein dag var Jesus klar til å ta fatt på det oppdraget han hadde ved å vere fødd inn i vår verd som Guds eigen son. Han var sendt for å frelse oss, sa engelen den aller første julenatt.
Jesus vart vaksen. Jesu gjorde seg klar til si oppgåve som frelsar for menneskeslekta ved å faste i 40 dagar og netter før han møtte djevelens freistingar i ein dramatisk nærkamp.
Etter det tok han fatt på oppgåvene sine, og han starta der han budde. I Nasaret.
Han gjekk ein sabbat inn i synagoga slik han vanlegvis gjorde. Men på denne sabbaten gjorde han for første gong klårt at han hadde ei heilt spesiell oppgåve.
Han gjorde det ved å lese frå skriftene. Frå GT. Han heldt deretter ei lita tale ut frå det han hadde lese.

Og kva las han? Han las frå profeten Jesaja: (Luk,4,1-19)
           Herrens Ande er over meg,
           for han har salva meg
           til å forkynna ein god bodskap for fattige.
           Han har sendt meg for å ropa ut
           at fangar skal få fridom
           og at blinde skal få sjå,
           for å setja undertrykte fri
           og ropa ut eit nådeår frå Herren. 

Og den korte talen han deretter heldt ,vart innleia med at «I dag vart dette skriftordet oppfylt medan de høyrde på» (Luk.4,21) 

Seinare har denne talen vorte kalla Jesu programtale. Her står han for første gong offentleg fram og seier noko om kva som er hans oppgåve, Han som er sendt av Gud for å frelse verda:
- forkynna ein god bodskap for fattige. -ropa ut at fangar skal få fridom. - at blinde skal få sjå. - setja undertrykte fri. - ropa ut eit nådeår frå Herren.

Fridomslengten ligg nedfelt i alle menneske. I alle nasjonar. I alle folkeslag.

Fridomslengten har ein klart politisk overtone. Det er ikkje tilfeldig at frigjering i politisk forstand så mange gonger har vore knytt til teologisk tenking. Vi har endåtil ei teologisk retning som vi kallar frigjeringsteologi. Denne har i stor grad henta sin inspirasjon nettopp frå Jesu programtale i Luk 4. der Jesus talar om å setje undertrykte fri. Dette er ein omstridt teologisk retning. Ikkje minst innan den katolske kyrkja der den har hatt sterkt rotfeste etter at den vart så viktig i Sør-Amerika på 1960-talet. Katolske prestar der såg korleis dei rike i samfunnet utnytta dei fattige. Prestane ville stå på dei fattige si side, og forkynte at også Jesus var på lag med dei fattige. Som undertrykte menneske hadde dei trong for frelse – og denne teologien var langt på veg slik at dei tenkte at frelse var frigjering frå politisk undertrykking. Eksempelet var Israels utferd or Egypt. Gud greip inn overfor sitt folk og berga dei – frelste Israel frå sosial, politisk undertrykking og fangeskap.

Frigjeringsteologien spreidde seg til Sør-Afrika. Her vart den veldig viktig i kampen mot raseskiljepolitikken. I Polen var kyrkja ein avgjerande faktor då landet rista av seg det kommunistiske åket for nokre ti-år sidan. I USA har svarte og indianarar utvikla ein eigen form for frigjeringsteologi, og her hjå oss byggjer mykje av tankegangen bak nyare feministisk teologi på dette grunnlaget. Det har vi sett  - særleg frå 1970-åra og framover mot i dag. 

At det er mogeleg å sjå klare parallellar mellom kyrkjeleg engasjement for svake grupper i samfunnet – det vi ofte kallar diakoni – og politisk kamp mot undertrykking og urettferd, det er heilt tydeleg.

Samstundes er det også slik at mange er redde for at frigjeringsteologi i denne sterkt politiske varianten, skal vere ein skugge for noko som er endå viktigare enn politisk frigjering. Difor er ordet frigjeringsteologi eit omstritt ord i kyrkjeleg diskusjon. 

På denne søndagen er det difor rett om vi også spør om Jesus vil ha fram noko meir, i tillegg, når han han talar om fridom.

I vår preiketekst på denne søndagen, ser vi med ein gong at han knyter to veldig sentrale omgrep saman. Han snakkar om sanning og han snakkar om fridom – i same setning: - sanninga skal gjera dykk frie.

Slik talar Jesus. Den bundne vert frigjort ved å lære sanninga å kjenne. Sanninga om seg sjølv. Sanninga om livet eg har levd. Sanninga om livet som ligg og ventar. Sanninga om det evige livet. - sanninga skal gjera dykk frie.

Det er slett ikkje alltid at sanninga om oss sjølve er ei behageleg sanning.
Men likevel: Det som er endå verre enn å få seg fortalt sanninga, det er å ikkje vite.

Situasjonen må verte avklåra. "Det verste er ikkje å vite..." Slik fortel dei at det er, dei som verkeleg er sette på prøvar i livet. Ein uavklåra situasjon. Eit menneske som er forsvunne. Ingen veit kva som har hendt. Uvissa for dei pårørande er forferdeleg å leve med.

Eller ein er redd at ein går rundt med ein farleg sjukdom. Prøvar er tekne. Men resultata lar vente på seg. Uvissa i ventetida før ein får beskjeden, er kanhende den aller verste. Verre enn å få høyre ei vond sanning.  

Rundt oss er det køar av menneske som vil fortelje oss den sanne vegen å gå. Som set opp pilar som skal peike ut din og min livsveg. Som vil gje oss dårleg samvit fordi vi aldri heilt strekk til med vår måte å takle livet på. Mange lokkar med eit liv der vi er frie som fuglar. Ikkje minst i vår tid, den vi med eit fint ord kallar postmoderne, er det overflod av folk som ropar på at vi må frigjere oss frå alt. Frå gamalt levesett. Frå moralnormer og levereglar. Og ikkje minst frå kristne dogmer og læresetningar. Slikt bind opp livet ditt, vert det hevda med stor styrke og i overtalande ordelag. Og mange lyttar, og mange vert frustrerte.   

Men i dag er det ei røyst som hevar seg over alle andre. Ei røyst som gjer krav på å representere sanninga framfor alt anna. Mange ser på det som arroganse at den kristne forkynninga hevdar at Jesus røyst er i særklasse framfor alle dei andre røystene. Mange synest det er meiningslaust at berre vi som har vår heim i den kristne kyrkja skal ha funne den sanninga som folk gjennom alle tider og over heile verda har vore på leit etter.

Kanhende ville mykje kritikk ha tagna om dei heller hadde lytta til denne røysta. Om dei hadde late Jesus vise vegen gjennom livet. Vegen som han sjølv fortel oss vil føre oss like inn i Guds rike. 

Og når Jesus fortel sanninga om oss sjølve, så er det ingen lettvint lukke han teiknar opp for oss. Som ein lækjar som har den ubehagelege oppgåve det må vere å fortelje ein pasient at han el. ho har fått ein sjukdom til døden, slik forkynner Jesus det som er sant om mitt liv, og det som er sant om ditt liv. Og sanninga om oss er den same som for den blindfødde som vi les om i Johs. 9,34. (Eit kapittel lenger ute i vår Bibel enn det preiketeksten vår er henta frå)

Om den blindfødde står det skrive: " Du er fødd syndar tvers igjennom,”

Dette gjeld i like stor grad for deg og meg. Dette er også ein bit av sanninga for oss.

Men det er samstundes berre ein del av den sanninga som Jesus vil læra oss på denne søndagen.

For like sant som det er at du og eg og alle menneske er syndarar, like sant er det at Jesus har gått i døden for å sone syndene våre. Like sant som at vi vart fødde med synd, tvers igjennom, like sant er det at Jesus i dåpens bad reinsa oss for denne synda og gjorde oss til sine born.

Og like sikkert som at vi i dåpen vart gjort til Guds born; at Gud vart vår himmelske Far, like sikkert er det at vi fram gjennom livet på tallause måtar har gjort opprør mot han.
Difor er det eit kall og eit ynskje frå Jesus at vi skal lytte til det han seier om at vi kan bli frie. Frie frå synda sine vonde konsekvensar ved å ta til oss hans tilgjeving, oppreising og kraft til å leve ein nytt liv.

Heller ikkje det nye livet vil vere prikkfritt og fullkome. Men det kan vere eit liv i kamp for det Jesus sjølv ville ha med seg inn i den verda han kom til då han steig ut av Guds evige himmel og inn mellom syndige menneske.

Det skulle vere eit liv der Jesu ord og vilje alltid var forkynt med dette i sentrum:
- forkynna ein god bodskap for fattige. -ropa ut at fangar skal få fridom. - at blinde skal få sjå. - setja undertrykte fri. - ropa ut eit nådeår frå Herren.

Jesu vil heile tida fortelje oss sanninga om våre eigne liv, men framfor alt vil han vise oss at det nettopp med ditt og mitt levde liv som bakgrunn, er mogleg å finna ein veg som leier oss mot det eine og sanne målet: Gud rike. Den vegen er Jesus sjølv og hans frelse. På den vegen vil vi med Jesus som førebilete:  «- forkynna ein god bodskap for fattige. -ropa ut at fangar skal få fridom. - at blinde skal få sjå. - setja undertrykte fri. - ropa ut eit nådeår frå Herren.»

" Får Sonen gjort dykk frie, blir de verkeleg frie.”

Døm ikkje

9. s. i treeiningstida, III. 17.07.2016
Eidsvåg kirke
Luk 6, 36-42

«Døm ikkje.
Fordøm ikkje.
–så skal de ikkje fordømmast.»

Det kan vere ubehageleg å stå fram som kristen i våre dagar. Ikkje minst fordi det er så mange som fordømer oss. Som dømer oss.
Mange rundt oss klagar kristne for å vere fordømande. For at vi blandar oss inn i andre sine liv. Kristendom er ein kultur dominert av dømesykje vert det påstått.

Er det sant?
Har våre kritikarar rett?
Eller er det våre postmoderne medvandrarar gjennom livet som ikkje toler at det finst andre som lever med eit sett av normer og reglar som er forpliktande for tru og livsførsel?

«Døm ikkje.
Fordøm ikkje.
–så skal de ikkje fordømmast.»

Det kan vere ubehageleg å vere vitne til diskusjonane mellom kristne som pågår i våre dagar. Homofilidebatten har skapt bølgjer. Vonde kjensler. Den har avfødd sterke ord. Fordømande ord. Mange er såra. På begge sider.
Dei siste par vekene har debatten rasa i våre kristne dagsaviser omkring Osaestemnet som i desse dagar går av stabelen i Fredrikstad. Oaserørsla har fått harde ord mot seg. Det har lydd svar som heller ikkje var behagelege å lese.
Det kan fort bli slik at diskusjonar av dette slaget som handlar om viktige tema for den kristne kyrkja opplevest fordømande. Og vi gjentar spørsmålet: Er det sant dette? At kristendom er ein kultur dominert av dømesykje.

Denne søndagen er det godt om alle som høyrer med i vår kyrkje går i seg sjølve og lar orda frå Jesu munn få sleppe til i våre liv.
Det var godt om vi kunne lytte ekstra nøye utan å gå i forsvarsposisjon.
Det er veldig enkelt og lettvint å avfeie dagens nærgåande formaning frå Jesus med at folka i Dagbladet eller VG eller NRK eller lokalavisa er nett like fordømande i si innstilling til den kristne kyrkja og til dei kristne menneska som høyrer til der, som vi er, vi som får skuldingane om dømesykje inn over oss.
Kanskje er det slik det faktisk er?

Men nett i dag lar vi det liggje. I staden set vi oss betre til rette i kyrkjebenkene for å ta inn over oss det som ikkje er bibelsk refs til vårt moderne, pluralistiske samfunn, men sterke formaningar frå Jesus til alle som vil leve nær han og som vil være ein del av hans kyrkje på jord. Han seier altså:
«Døm ikkje.
Fordøm ikkje.
–så skal de ikkje fordømmast.

Dette er vanskeleg. For mange gonger kjenner vi så tungt på oss at vi har ei god sak. At nokon har gjort urett. Sagt noko feil. Står for ei haldning som må vere feil – at vi er bortimot programforplikta til å seie frå. Til å felle ein dom. Til å ta fram dei store bokstavane. Det kan til og med vere at vi opplever det som eit kall å opne Bibelen, lese høgt og nærmast brøle ut eit overtydeleg AMEN!

Betyr Jesu formaning i dag at det skal leggjast lokk på all meiningsutveksling?
Er det slik at ingen kan protestere når bibelsk vranglære dukkar opp i kyrkja vår?
Har ikkje representantar for dei kristne anledning til å argumentere for eit etisk rett liv i eit samfunn som tvers gjennom er prega av haldninga: «-ikkje bry deg med mitt!»?

På denne søndagen vert vi møtte med nokre av dei utsegnene frå Jesus som har gjort at han til alle tider har framstått nesten uverkeleg radikal.
Han talar om at vi ikkje skal framstå som fordømmande.
Men han talar også om at vi skal vere miskunnsame. Vere barmhjertige.

Her er det ein nøye samanhang.
Det heile vert nokså tydeleg når vi tek inn over oss dette fabelaktig gode biletet han tek fram på slutten av tekstordet til oss i dag. Det om bjelken i ditt eige auga, og flisa i auga til bror din. «Din hyklar» seier Jesus. «Ta først ut bjelken i ditt eige auge. Då ser du klårt og kan ta flisa ut av auget til bror din.

Vere miskunnsame. Barmhjertige.
Huske på dette med bjelken og flisa.
Då vert det enklare å kunne forhalde seg til dette med å dømme utan å bli fordømt.

Når eg les desse orda som Jesus har å seie oss i dag, kan eg ikkje sjå at han legg ned ein bom for å diskutere eller for å meine noko.
Ein som ofte kom i stridssamtalar og som vart dregen for retten ved fleire anledningar fordi han forkynte om Jesus og i samsvar med det Jesus ville, det var Paulus.
Orda til Jesus om ikkje å vere fordømande, om å sjå bjelken framfor flisa, og om å vere miskunnsam, var ord som også Paulus måtte ta inn over seg.
Difor har apostelen gode råd å gje omkring alt dette når han frå sitt fengselsopphald skriv brev til kyrkjelyden i Kollose.
I Kol 4,3-6 skriv Paulus:
«Be for oss òg, at Gud må opna ei dør for Ordet, så vi kan forkynna Kristi mysterium, det eg sit bunden for. Be om at eg må få tala slik som eg skal når eg gjer det kjent. Gå fram med visdom mellom dei som står utanfor, og bruk den dyrebare tida godt. Lat alltid orda dykkar vera venlege, men godt salta, så de veit korleis de skal svara kvar einskild.»

Vennlege ord, men ord med salt i; altså ord som kan svi utan at dei bryt ned og øydeleggjer kommunikasjonen – det er rådet frå ei fengselscelle det Paulus sit som fange.

Ver miskunnsam. Barmhjertig. Og døm ikkje.
Slik talar Jesus i dag. Og dette er framfor alt ord til kristne. Til Jesu nære vener.
Men kanskje vil vi sende dei vidare til dei som står på utsida av våre fellesskap? Til dei som tilsynelatande nesten nyt å rakke ned på eller kritisere kyrkja og dei kristne.

I dag sender vi ingen ting vidare. I dag tar vi inn over oss alvoret.
Og så løfter vi hovudet mot Jesus og spør: Korleis skal vi då leve, Jesus?

For mitt auga stig då Jesus mot meg frå tempelpassen der farisearane og dei skriftlærde  kom til han med kvinna dei hadde gripe på fersk gjerning mens ho gjorde ekteskapsbrot. Om dette står det i det 8.kap i Johs.evang. at desse mennene som var så ivrige etter å felle dom over henne sa til Jesus:
«Meister, denne kvinna har dei gripe på fersk gjerning i ekteskapsbrot. I lova har Moses påbode oss å steina slike kvinner. Kva seier no du?» Dette sa dei for å setja han på prøve, så dei kunne få noko å klaga han for. Jesus bøygde seg ned og skreiv på jorda med fingeren. Men då dei heldt fram med å spørja, rette han seg opp og sa: «Den av dykk som er utan synd, kan kasta den første steinen på henne.» Så bøygde han seg ned att og skreiv på jorda. Då dei høyrde dette, gjekk dei bort, den eine etter den andre, dei eldste først. Til sist var Jesus att åleine, og kvinna stod framfor han. Då rette han seg opp og sa: «Kvar er dei, kvinne? Var det ingen som dømde deg?» «Nei, Herre, ingen», svara ho. Då sa Jesus: «Så dømmer ikkje eg deg heller. Gå bort og synd ikkje meir!»

I dag talar ikkje Jesus berre formaningar til oss. I dag legg han ikkje berre inn over vanskelege utfordringar og formaningar som vi strevar med å etterleve i vår kvardag.
Som alltid er Jesus også det store forbildet.
Han dømde ikkje. Han viste miskunn mot ei som låg tynt an i forhold til loven, i forhold til moralen, og ikkje minst til i alle fall eit av Guds ti bod.
Slik Paulus lærer oss, talte Jesus i denne situasjonen vennlege ord, men ord med salt i. Synda fekk inga orsaking. «Gå bort og synd ikkje meir». Men aller først: «Så dømmer ikkje eg deg heller.»

For min eigen del ber eg i dag til Jesus at han må lære meg å leve slik. Å tale slik.
Og at eg ein gong skal få høyre frå hans munn, sagt til meg om mitt liv: «Så dømmer ikkje eg deg heller.»

For i dag har eg høyrt orda hans: «Døm ikkje. Fordøm ikkje. –så skal de ikkje fordømmast.»

Det må ha følgjer i mitt liv. Eg håpar det vil ha følgjer i livet til alle kristne. At vi kan leve meir slik Jesus legg inn over oss: «Ver miskunnsame, som Far dykkar er miskunnsam.»
AMEN.

Møte i natta

2.s. i treeiningstida III. 29.05.2016
Gjerstad kyrkje
Joh.3,1-13

Fødd på ny!
Ein forunderleg tanke. Men eg vågar meg å tenkje litt på denne tanken akkurat denne søndagen. For nettopp i dag skal eg i fødselsdagsselskap til Sunniva. Yngste barnebarnet mitt. I dag er ho tre år. Eg hugsar godt då eg såg henne for første gong. Første jenta i vår familie på mange tiår. Det var stor stas. Å sjå og å halde den nyfødde i armane. Ei flott oppleving.
I dag fyller ho tre år. Full av fart og liv og ord og spørsmål.
Tanken på at ho skal fødast på ny no, etter tre år, er aldeles meiningslaus.

Kor mykje meir meiningslaus ville det ikkje høyrt ut om ho hadde vore tretti år. Eller seksti?

Når åra går og ein etter kvart vert minst ein halvgamal mann, slik eg er no, eller kanskje ein skal seie at eg er ein gammal bestefar … - då kan då ein fort ynskje: kunne eg enno ein gong vere så uskuldig. Som treåringen.
Eller som den nyfødde? Som dåpsbarnet her i kyrkja i dag?

Kunne eg enno ein gong få kvile så trygt i andre sine vaksne armar og sleppe ansvar, arbeid, ventande oppgåver, stress, uro for både det eine og det andre som vedkjem arbeidsliv eller privatliv.

Kunne eg enno ein gong bli fødd på ny. Verte liten. Som veslejenta som fyller år i dag.

Eg leikar litt med tanken. Men let den fare nokså fort. For det er så umogeleg. Eg er så altfor gamal. Eg er ikkje barn igjen. Eg kan, om eg vil, telje ned til pensjonisttida i staden for å drøyme om vere eit barn.

Fødd på ny. Lite aktuelt, konkluderer eg.

Men stopp litt! Er det aldeles uaktuelt?
Det er då nettopp det Jesus talar om til oss alle i dag. Til meg, ein godt vaksen prest. Til kvar og ein av dykk som vil til gudsteneste her i Gjerstad kyrkje denne siste søndagen i mai. For det var det Jesus sa til Nikodemus, rådsherren. Men orda hans gjeld oss alle den dag i dag.

Kanskje var Nikodemus ein mann på min alder? Han var i alle fall vaksen, og han hadde skaffa seg ein høg posisjon i samfunnet han levde i. Det står at han var farisear og ein av jødane sin rådsherre. I vårt land i dag ville det bety noko av ein mellomting av ein som sit på Stortinget og ein som dømmer i Høgsterett. Ingen småkar altså.

Det er denne mannen som oppsøkjer Jesus. Ikkje i vanleg kontortid. For då kunne han risikere at noko som kjende han ville få auga på at denne viktige personen gjekk til Jesus. Jesus som var så omstridt blant farisearane og rådsherrane til jødane.
Midt på natta snik Nikodemus seg ut. Langs stille vegar og i tronge gater. Rundt hushjørne etter hushjørne kikkar han forsiktig for å forsikre seg at ingen han kjenner skal sjå at han er ute på nattevandring. Og slett ikkje må dei sjå at han bankar på døra i huset der Jesus bur.

Eg ser for meg Jesus som høyrer dørbankinga, som tek lampen med seg i handa, opnar for Nikodemus i den mørke natta, og at dei to set seg ned for å tale saman.
Vi har alt lese frå Bibelen eit lite referat frå det som hende:
Nikodemus kom til Jesus om natta og sa: «Rabbi, vi veit at du er ein lærar som er komen frå Gud, for ingen kan gjera dei teikna du gjer, utan at Gud er med han.» Jesus svara og sa til han: «Sanneleg, sanneleg, eg seier deg: Den som ikkje blir fødd på nytt, kan ikkje sjå Guds rike.» Nikodemus seier til han: «Korleis kan ein som er gammal, bli fødd? Ein kan vel ikkje koma inn i morslivet igjen og bli fødd andre gongen?» Jesus svara: «Sanneleg, sanneleg, eg seier deg: Den som ikkje blir fødd av vatn og Ande, kan ikkje koma inn i Guds rike. Det som er fødd av kjøt, er kjøt, og det som er fødd av Anden, er ånd. Undra deg ikkje over at eg sa til deg: ‘De må fødast på nytt.’

Undra deg ikkje – sa Jesus.
Eg trur at Nikodemus likevel undra seg. For det Jesus seier er ikkje direkte innlysande.
Eg undrar meg sjølv også over desse orda.
Ikkje minst undrar eg meg over slik språkbruk når eg i dag enno ein gong har fått lov å døype eit heilt nyfødd barn. Og når eg også tenkjer på fødselsdagen til småjenta eg skal feire seinare i dag.

Kan eg verkeleg bli fødd på ny? Og kva meining har det at eg skal bli så liten og hjelpelaus og avhengig av vaksne som slike små born som vi har sett midt mellom oss her i kyrkja i dag.
Den nye fødsel som Jesus snakkar om, er ikkje av typen ”mor-føder-barn” fødsel.
Vi kan gløyme den forståinga.
Det handlar om noko som har med mitt åndelege liv å gjere. Det livet eg skal leve i Guds rike, ikkje det familielivet eg lever med foreldre, barn eller barnebarn.

Nøkkelen til å forstå det som eigentleg er uforståeleg i Jesu ord til Nikodemus, er denne setninga frå Jesu munn:
Den som ikkje blir fødd av vatn og Ande, kan ikkje koma inn i Guds rike.

Ein fødsel av vatn. Ein fødsel av ånd.
Ein fødsel til eit liv i Guds rike.
Ein slik fødsel kan skje med eit menneske som er større enn ein nyfødd baby. Det kan skje med den unge konfirmanten. Fødselen av denne type kan skje for mora som sjølv har fødd eit barn heilt nyleg. Den kan skje med besteforeldre eller oldeforeldre.

Også det nyfødde barnet får ein ny fødsel når foreldra ber det til døypefonten og legg det over i Guds hender. Då vert barnet fødd inn i Guds rike. I dåpen får det Gud som sin Far – han som er Far for alle som høyrer til i Guds rike. Eit rike som omfattar så utruleg mange born. Alle Guds born gjennom alle tider og på alle stader.

Gjennom dåpen skjer eit nytt ubegripeleg under.
Fødselen opplevdes nok slik for den som vart mor og far. Det var eit under, det som hende.
Dåpen er eit nytt under der Gud handlar. Gjennom vatnet som vi ser, og gjennom sin Heilage Ande som vi trur er nærverande på sitt usynlege vis, handlar Gud med den som vert døypt. Der, i dåpen, skjer den nye fødsel. Vi vert fødde av vatn og ande, slik Jesu tala om det til Nikodemus i den mørke natta.

I dåpens bad skjer altså den nye fødsel. Gud opnar alle dører inn til sitt rike gjennom denne åndelege nyfødinga.

Men som det var det for Nikodemus, slik bør det også vera for oss alle i dag: Vi må gå til Jesus for å finne ut om vi likevel er på rett veg. Er vi som ein gong vart døypte, framleis på den rette vegen? Eller har også vi gått ut i ei mørk natt, og i motsetnad til Nikodemus, så har vi kanskje villa oss bort frå vegen til Jesus?

Nikodemus var fariserar og trudde at alt var bra i hans liv. Han levde slik Skrifta gav føresegner om. Likevel levde han på eit bedrag. Du og eg kan også leve på eit bedrag dersom vi trøystar oss til dåp og konfirmasjon, til kyrkjevigsel og til kyrkjegang ein gong i blant.

Det er bibelsk sant at du vart fødd på ny i dåpens bad. Men det store spørsmålet denne søndagen vert om vi kvar for oss verkeleg lever det nye livet vi fekk i dåpen. Eller har vi sovna inn i ein åndeleg søvn slik at vi ein gong går over i åndeleg død?

For dåpens nye liv må levast!
Dåpens nye liv må levast tett inn til Jesus. Han som gav livet for at vi skal få leve. Dåpen det er den nye fødsel i vatn.
Men om du skulle ha eit sovande eller nesten dødt dåpsliv, så finst det likevel håp.

Det handlar på denne søndagen også om å fødast på nytt - ved ånd.
Det betyr at Guds heilage ande, han vi snakka om på pinsedag for to veker sidan, er her på sitt underlege vis. Slik vinden ruskar i trær utan at vi eigentleg kan sjå vinden; slik vinden bles på oss så vi vert kalde eller varme, alt etter kva temperatur vinden har; slik bles anden på oss så vi skal merke at Gud har ein bodskap til oss.

Vinden stryk over kinnet ditt i dag og minner det om at Jesus vil deg noko. Han vil at du skal stå opp og leve det nye livet du fekk i dåpen. Han vil at du skal leve dette livet som ein borgar av Guds rike. Leve nær Gud som er din store skapar og Herre. Leve nær Kristus som vil frelse og berge deg og gje deg evig liv. Leve nær Anden som er din livgjevar og vegvisar her i ditt jordiske liv, og også når det evige ventar bak alt det ukjende når vi ikkje har att fleire levedagar her og no.

AMEN

 

Omvending og syndsforlating

Treeiningssøndag III, 22.mai 2016.
Arna
Luk 24, 45-48

Jesus opna forstanden deira, står det.

Det er forstanden til læresveinane det er tale om. Situasjonen er avskilsstunda mellom Jesus og læresveinane. Dette hender i samband med Jesu himmelfart. Det var det aller siste som hende før Jesus vart teken opp til himmelen.

Før han vart løfta bort frå dei, opna han forstanden deira. Det gjorde Jesus for at dei skulle skjøne skriftene. Det var viktig at Jesu næraste medarbeidarar forstod samanhengen dei stod i. At dei kunne begripe at denne mannen som no var i ferd med å verte teken bort frå dei for alltid, det var han som det stod om i dei gamle skriftene. I det som vi kjenner som GT i vår Bibel.

Difor seier også Jesus til dei: «Slik står det skrive» - og så viser han til at det allereie i GT er omtala at det var ein som skulle døy og stå opp att etter tre dagar. F.eks les vi om Herren i Hos 6,2: Han gjer oss levande etter to dagar, den tredje dagen reiser han oss opp, så vi kan leva for hans andlet.

Å skjøne skriftene – det er noko som gjennom alle tider har vore aldeles sentralt for den kristne kyrkja. Difor har ein heilt tilbake til dei dei første læresveinane utdanna folk som skulle setje seg inn i skriftene, lære seg Bibelen og vere ansvarlege for å forklare Bibelens innhald til folk flest – til dei som samla seg til gudstenester.
Teologi vart i vår kultur eit av dei første og mest sentrale fag då universiteta tok form tidleg i vår historie. Og kjerna i teologi er studiet av skriftene, av GT og NT.

Men alle kan ikkje verte teologar. Og slett ikkje kan ingen andre enn dei som av Jesus sjølv vart utvalde til å vere hans læresveinar, kome inn i den posisjonen. Verte apostlar.

Men likevel kan vi forstå skriftene. For vi kan ta boka i handa og lese sjølv. Og vi kan lytte til dei som har brukt mykje tid på å lære meir enn det som er ABC. I tillegg er det også slik i vår kyrkje at vi tek på alvor det vi nettopp har feira, nemleg at ti dagar etter Himmelfarten som kom pinse med utdeling av Ande. Ved sin Heilage Ande kan Gud opplyse hjarto våre slik at vi skjønar og forstår Skrifta.

Og framfor alt er det ein ting Anden vil gjere med oss når han får sleppe til og tale til oss. Då vil Anden tale på eit språk som er til å forstå.

Og Anden vil seie til oss alle: Tru på Jesus! Sjå på Jesus! Søk til Jesus!
Anden vil overtyde deg om dette eine: Jesus har det namnet som kallar oss til omvending. Han har det namnet som ber i seg syndsforlating og nytt liv. Han er den det står om i Skrifta – han som levde, døydde og stod opp til nytt liv.
Han eig det evige livet. Det vi får del i ved å verte døypte og ved å tru på orda som vert forkynte om denne Jesus.

Som sine siste ord, sa Jesus til læresveinane: « I hans namn [Messias-namnet] skal omvending og syndsforlating forkynnast for alle folkeslag; de skal byrja i Jerusalem. De er vitne om dette»

Omvending og syndsforlating.
Ikkje akkurat ord som klør i øyra på moderne nordmenn.
Dei fleste av oss har sett seg ut ein veg gjennom livet. Og vi likar forferdeleg dårleg om noko viftar med peikefingeren og vil fortelje oss at dette er vegen du bør bort frå. At du må snu. Vende deg ein annan veg. Elles går du deg bort. På ville vegar.
Fy for skam – til den som seier slikt i dag.

Og syndsforlating? Kven er det som treng det? Lever eg i synd?
Kanskje ser vi for oss ein drapsmann? Eller ein valdtektsmann? Terroristar! Desse kan vi førestille oss som syndarar.

Men oss vanlege, pyntelege kvardagsmenneske?Syndsforlating – kvifor skulle eg trengje det?

Vi har nettopp hatt pinse. Då handla det, som eg alt har nemnd, om Anden.
Det kan vere litt risikabelt å sleppe Anden tett inn på livet sitt. For Jesus sa ein gong kva som var Andens oppgåve, Talsmannens oppgåve: «- når han kjem, skal han gå i rette med verda og visa henne kva synd er, kva rettferd er, og kva dom er.» (Johs 16,8)

Gå i rette med verda.
Vise verda kva synd er.
Det er noko av det Andens oppgåve er.
Anden skal hjelpe oss til å forstå skriftene. Der står det noko om vegen vi må gå. Og der står det noko om at det finst vegar som ikkje fører til målet. Syndefulle vegar. Vegar der vi ikkje gjer det som er Guds vilje for våre liv.

Jesus seier ein stad i Skrifta, i Johs 14,6: «Eg er vegen, sanninga og livet. Ingen kjem til Far utan gjennom meg.

Når vi høyrer det ordet frå Jesu munn, så trur eg dei fleste av oss forstår det.
Og eg trur også at dersom vi i hjarta vårt verkeleg ynskjer å nå heim til Far, Vår Far i himmelen, som vi ber til, så må vi finne denne vegen som heiter Jesus Kristus. Han som er vegen, sanninga og livet.

Då må det også seiast tydeleg frå om at den som veit med seg sjølv at ein gjennom livet tok andre vegval slik at ein har villa seg bort frå denne vegen som fører til evig liv, så trengst det omvending. Ein må snu. Gå tilbake.

Og kanskje sanna ei og anna synd, slik at ein med glede og takk kan gripe syndsforlatinga som Jesus talar om i dagens evangelium.

Vi lever i 2016. Orda om omvending og syndsforlating er ikkje dei vi skriv på veggen for å oppnå popularitet. Men for kyrkja kjem ein ikkje utanom Jesu siste ord til oss før han fòr opp til himmelen. Omvendinga skal forkynnast, og på same måte må vi i like sterk grad løfte fram det andre Jesus legg inn over læresveinane: Syndsforlating.

Kvart einaste menneske i Arna, i Bergen, i Norge, og elles i verda, treng å omvende seg frå alt som kallar og lokkar og dreg i retning bort frå det som er midtpunktet for vår tru: Han som har syndsforlating å gje.

Og syndsforlating leitar vi ikkje etter på høgfjellet, i skjergarden på båttur, eller på trivelege hytteturar. Syndsforlating vert formidla gjennom Ord og sakrament – dvs. der Guds folk samlast i Jesu namn, og det er framfor alt i den kristne kyrkja.

Det er dette kyrkja vitnar om. Om han som leid på krossen, døydde og stod opp. Han som heiter Jesus. Han som har eit namn som skal forkynnast saman med orda om omvending og syndsforlating.

Det er den kristne sitt kall. Det var læresveinane sitt kall.

Det var også dette Paulus drog ut for å forkynne i heile Middelshavsområdet. Minst tre lange reiser av denne store misjonæren kjenner vi til. På ei av reisene kom han til Aten. Det var det vi høyrde lese om i ein av dei lange tekstane vi las tidleg i gudstenesta.
Han kom til Areopagoshøgda. Og her forkynte han til atenarar som hadde så mange gudar, så mange altar og så mange tempel, at dei til og med reiste altar for ein ukjend Gud.
”Det som de tilbed utan å kjenna, er det eg forkynner dykk” sa Paulus i Aten – og så løfta han Jesus opp for augo deira. Han forkynte den krossfeste og oppstadne Kristus. Han som gav læresveinar den gongen, og til alle tider, ordren om å forkynne til alle folkeslag.

På Areopagos lydde orda om Jesus til verdensborgarane i Aten. Talen til Paulus er eit fantastisk døme på forkynning inn i ei vantruande og vanskeleg samtid. Slik sett er dette ein tale som sjølvsagt alltid vil vere pensum for prestar og forkynnarar. For teologar som skal kunne forstå skriftene.

Men i dag er vi ikkje i Jerusalem i lag med Jesus. Vi veit at mange år har gått etter at Paulus drog frå Aten. I dag er vi ikkje i Jerusalem, Aten eller Roma. Vi er i Arna.

Men orda frå Jesus er like aktuelle. Orda som kallar på oss. Som vil at vi skal vere vitne. Her hjå oss. Og til alle folkeslag: ” ” – i hans namn skal omvending og tilgjeving for syndene forkynnast for alle folkeslag; de skal byrja i Jerusalem. De er vitne om dette.”

AMEN

 

 

 

Jesus ber

5.s. i påsketida III. 24.04.2016
Åsane gamle kirke  -  Johs.17,9-17

Fire born er borne fram for Gud i den heilage dåpen i denne gudstenesta. Eg er temmeleg sikker på at for dykk som er foreldre og fadrar til desse små, var det stort, høgtideleg og eg trur – trygt – få vere med på denne seremonien i dag. Det største vi har, borna våre, vil vi gje det aller beste vi har å gje dei.  Og noko større enn dåpens gåve kan vi vanskeleg førestille oss. For i dåpen får borna del i det vi seier i innleiinga til dåpshandlinga: ”Etter sitt ord og løfte tar Gud i mot oss i dåpen og frelser oss fra synd og død. Vi forenes med Jesus Kristus til et nytt liv, og innlemmes i den kristne kirke”. Ikkje noko mindre enn Guds frelse handlar dåpen om. Frelse frå synd og død, som det heiter i ritualet.
Noko større gåve veit ikkje eg å gje vidare til komande slekter. Alt det Gud har gjort for å frelse oss menneske, først og fremst ved å la Jesus gå i døden for våre synder og nederlag og ved å stå opp frå dei døde; dette  vert gjeve til dåpsbarnet som sjølve dåpsgåva. 

Og då kan vi vel lene oss tilbake i kyrkjebenken og tenkje at no er alt i orden med dei små? Då kan vi leggje alle suter til sides for all tid?

Eg trur ikkje mange av oss eigentleg tenkjer slik. For vi veit noko om livet som ligg framfor eit lite barn. Livet med dei mange utfordringane. Med dei mange farane. Med dei mange freistingane.
Vegen gjennom livet har mange blindvegar og sidevegar som kan føre oss langt bort frå den Gud vi eigentleg vart døypt til for at vi skal tilhøyra og tru på han, som vi også uttrykkjer det i dåpsritualet.

Difor er eg nokså sikker på at du som er far eller mor, eller de som er besteforeldre eller fadrar, de vil falda hendene dykkar i det stille og be til Gud for dei små. Be om at han må vare dei på vegen gjennom livet som ligg framfor dei. Vare dei frå det vonde.

Og eg må få lov å leggje inn over alle dykk som ber til Gud for borna som vi døyper: Be om at dei må bevare barnetrua som vert sådd i hjarto deira ved dåpen, for tru og dåp høyrer saman. 

På denne søndagen handlar det om forbøn.

Difor er det naturleg å ta utgangspunkt i det ansvaret foreldre, fadrar og kyrkjelyd tek på seg i forhold til det å be for borna vi døyper. 

Men det handlar om meir enn det vi sjølve kan prestere av gode eller mindre gode bøner. Det handlar i dag framfor alt om det store faktum at Jesus sjølv ber. Jesus ber til sin Far, til Gud, til han som han er eitt med. Og Jesus ber til Gud for alle sine. Difor er eg trygg på at i dag er det i alle fall fire nye menneske med tilknyting til Åsane menighet som er komne på Jesu bøneliste: ” Jeg ber for dem. Jeg ber ikke for verden, men for dem som du har gitt meg, for de er dine.…” 

Lat dette vere det viktigaste hovudpoenget på denne søndagen: Jesus ber for alle sine! Tekstordet vårt er nemleg henta frå det avsnittet i vår Bibelen som vert kalla Jesu øvsteprestlege bøn. Få stader merkar vi engasjementet og omsorga frå Jesus sterkare enn her.  Og det er ikkje uvesentlege småting han ber om. Høyr berre:

”Hellige Far. Bevar dem i ditt navn!”

Det er eit fabelaktig innhald i desse få orda. Ikkje minst er dette ord med den aller djupaste meining når det vert bede slik for nydøypte born. ”Hellige Far. Bevar dem i ditt navn!”

I dette ligg det ubegripeleg mykje. Jesus ber altså sin himmelske Far – den same som vert Far i himmelen også for dei som vert døypte i Faderens og Sønnens og Den Hellige Ånds navn – om at dei som høyrer han til må verta bevarte for han. I dette ligg det ei bøn om at Gud må vakta, ta vare på, verna, halde unna skade, halde fast på – dei som Jesus ber fram i si bøn.

Kanskje strevar du som sit i kyrkjebenken her i Åsane gamle kirke med å finne dei rette orda når du skal be dine bøner. Prøv om du då kan kvile i at Jesus har dei rette orda. Jesus har lært oss dei rette orda – han lærte oss å be Herrens bøn, Vår Far i himmelen som det skal heite for dei borna  som no veks opp.
For Jesus brukar dei rette orda nå han sjølv går i forbøn for alle sine. Om du ikkje alltid veit korleis du skal uttrykkje deg, så bruk ditt Fadervår då! Og kvil i at Jesus også ber. Han ber for deg. For meg. Og for dei fire dåpsborna i dag. Jesu ber: ”- bevar dem i ditt navn!”

Jesus ber om at livet, både på dagar som skin i glad medgang og på mørke dagar i tunge motbakkar, det vil vere Guds store gåve til oss. Og livet skal ikkje ta slutt sjølv om vi alle må stogge opp ved ein gravkant til slutt. Som kyrkje og som kristne er vi saman om trua på at Jesus ein gong gjekk i døden for alle våre synder, våre feiltrinn og våre nederlag. Vi trur at Jesus ikkje vart verande i dødens fangeskap, men at han stod opp att frå dei døde, og at han ein gong skal vekkje alle som døydde i trua på han opp til nytt liv. Eit liv i det evige lyset frå Gud. Då skal det til fulle gå opp for oss at Gud har høyrt Jesu bøn for alle sine ”- at du skal bevare dem fra det onde” 

Jesus ber for alle sine. Det er det det handlar om når vi les Jesu øvsteprestlege bøn.

Det er veldig mykje som kan seiast om det. Vi har ikkje plass for alt her og no. Men ein ting kan vi ikkje hoppe over. Nemleg at Jesus ber om einskap for si kyrkje.

Hellige Far, bevar dem i ditt navn, det navn du har gitt meg, så de kan være ett, slik som vi er ett. 

Det er stort og viktig at Jesus ber for alle sine. Det er trygt og godt å vite at han ber om at vi må bli bevarte, bevarte frå det vonde.

Likevel ligg det noko heilt særskilt i dette at Jesus også ber om at dei som høyrer han til må vere eitt.

Det er eigentleg ei bøn om at den kristne kyrkja skal vere eitt. At alle som er døypte inn i kyrkja og som deler trua på den treeinige Gud må stå fram som ein stor einskap, slik at dei som ser dei kristne skal tru at Jesus er sendt til verda og til kyrkja av Gud Fader sjølv.

For meg som prest har dette vorte støre og større  etter kvart som eg har levd livet mitt som kristen og fått meir og meir syn for at kyrkja over heile verda, med dei mange som trur på ulikt vis, men som likevel høyrer i hop gjennom dåpen og trua på den treeinige Gud, dei er eit ufatteleg stort og rikt fellesskap.

Sist søndag hadde eg gleda av å delta på ei svær gudsteneste i ei kyrkje, fullsett av ca 1500 menneske. Det var ei av fire slike gudstenester denne eine dagen i den same kyrkja. Vi var i multimillionbyen Shanghai i Kina. Vi er fleire her i Åsane gamle kyrkje i dag som var i lag på denne turen, og vi kan fortelje om store opplevingar av møtet med kristne i det enorme landet på andre sida av jordkloden.
Vi kan fortelje om eit fellesskap som sprengjer språkbarrierar og kulturskilnader.

Men diverre er det også slik at det verdsvide kyrkjefellesskapet er eit fellesskap med mange sår og skavankar. Slik også vår norske kyrkje fort kan framstå, ikkje minst i desse dagane.
Som eit stort tre står kyrkja der. Kyrkja er planta midt i verda. Men vi ser at greiner brotnar av. At lauvverket losnar og einskildmenneske eller grupper riv seg laus og prøver å slå røter på eiga hand.

Slik skulle ikkje kyrkja vere. For Jesu Kristi kyrkje på jord skal vere eitt. Ikkje splitta i smågrupper og plantar som gror fritt og vilt.

Jesus ber om einskap mellom dei som trur. Det er eit kall til oss som er samla her i kyrkja til å ta det på alvor. Til å søkje saman her på vår stad. Til å søkje inn mot kvarandre, vi som er ulike greiner på kyrkjetreet. Til å be med Jesus om ytterlegare einskap. For det handlar til sjuande og sist om at vi skal vere som kristne med kvarandre som Kristus og Faderen er det seg i mellom: ”- så de kan være ett, slik som vi er ett.”

Ale kristne er søsken, og einskapen skal vere synleg i verda. Men einskapen er truga både på det personlege og på det lokale planet når usemje og harde hjarto set skilje oss i mellom. Ofte kan små detaljar skape dei bitraste brot.. Og opp gjennom historia har einskapen mellom kristne ofte vorte broten gjennom stadige oppsplittingar i nye kyrkjedanningar.

Men kanskje ser vi i dag spor av at Jesus vert bønhøyrt? For arbeidet mot større einskap mellom kristne og mellom kristne kyrkjer, det går sakte, men sikkert framover. Vi kallar det økumenisk arbeid. Til og med her i vår lokale kyrkje har vi vore med på å setje dette arbeidet i fokus gjennom ei årleg gudsteneste i lag med andre kyrkjesamfunn i vår bydel, Åsane. 

Men akkurat i dag tek vi inn over oss at dette er noko som står på Jesus si bøneliste. At dei truande og at kyrkja må stå fram som ein einskap. Lat oss kvar for oss ta dette til hjarta. Kanskje kan det vere med på at vi også då kan få oppleve det som Jesus ber om, at vi kan få eige hans glede i fullt mål. 

Amen

Frå døypefont -----

2. søndag i påsketida. III. 03.04.2016
1.Pet. 1,3-9
Gjerstad

Å bli fødd på nytt er inga enkel sak. Det er vel beint fram umogeleg.

Ikkje eingong desse to små nydøypte som vi har helsa på i dag vil ein kunne forstille seg skulle fødast enno ein gong, sjølv om dei framleis er temmeleg små.

Ein som påpeika dette rett ut, var Nikodemus. Han som i si tid sneik seg ut om natta for å banke på døra heime i huset der Jesus budde.
Nikodemus var ein skikkeleg storkar. Rådsherre vert han omtala som i Johs. 3. Her hjå oss, anno 2016, vil han vel hatt ein posisjon i samfunnet som tilsvarar noko av ei blandinga av ein stortingsrepresentant og ein dommar i Høgsterett.

Denne mannen, høgt på strå, var det altså som ville diskutere livets store spørsmål.
Ikkje med dei andre i Rådet til jødane. Men med denne underlege mannen han hadde høyrt om. Med Jesus.
Men Nikodemus kunne ikkje ta sjansen på å oppsøkje Jesus i vanleg kontortid. For tenk om nokon såg at han, rådsherren, søkte til Jesus?
Han valde difor nattemørket og skuggane som kamuflasje då han sneik seg fram til den nattlege samtalen.

Og nokså kjapt la Jesus fram det som var viktig for han å seie: «Den som ikkje blir fødd på nytt, kan ikkje sjå Guds rike» (Johs 3, 3)

Å bli fødd på nytt er altså meir enn eit uttrykk som vi tek fram når ei gammal sportsstjerne som lenge har verka rusten og redusert, brått finn tilbake til gamle takter og blomstrar på nytt.
Uttrykket er bibelsk. Det kjem frå Jesu munn. Men det treng å forklarast, også for Nikodemus, som straks Jesus seier dette, protesterer:  «Korleis kan ein som er gammal bli fødd? Ein kan vel ikkje koma inn att i morslivet igjen og bli fødd andre gongen?» (Johs 3,4)

Nei, det kan vi sjølvsagt ikkje. Men Jesus brukar ikkje dette uttrykket tilfeldig. Og han meiner det ikkje bokstavleg.
Han forklarar rådsherre Nikodemus at dette har med dei himmelske ting å gjere. Med dei åndelege ting. Og så fokuserer Jesus på to ting – vatn og Ande.
Å bli fødd på nytt er å bli fødd av vatn og Ande.
«Jesus svara: -Sanneleg, sanneleg, eg seier deg: Den som ikkje blir fødd av vatn og Ande kan ikkje koma inn i Guds rike» (Johs.3,5)

Kjære kyrkjelyd. I dag var vi vitne til to slike nyfødslar. To gonger såg vi det vi eigentleg berre ser delvis, men som manifesterer seg her i kyrkja gjennom at vi rett og slett trur at noko himmelsk skjer. Vi såg vatnet. Dåpsvatnet. Vi såg borna.
Og vi høyrde orda, orda som vi kan tru, orda om at dette vart gjort i namnet åt Faderen og Sonen og Den heilage ande.
Slik Guds ande openberra seg over Jesus då han steig ut i Jordanelva for å bli døypt, slik trur vi at Guds ande var til stades i  dåpsvatnet.
Vi trur at det som hende var ein ny fødsel.
Ein dåp for at barnet skal berast vidare dei første stega på den vegen som har eit mål – Guds rike.

Denne søndagen er første gong vi samlast til gudsteneste etter påske.
Men påska er på ingen måte over. Vi skal gjennom ei rekkje av søndagar i det vi i kyrkja framleis kallar påsketida.

Og i alt vi talar om og tek oss føre, skal vi kjenne bandet til denne største av alle våre høgtider. Eigentleg er kvar einaste søndag ein påskedag der vi samlar oss på Herrens dag, den første i veka, til minne om Jesu oppstode.

På denne første gudstenesta etter påske, nettopp dette året, knyter vi band til påskehendinga ved at vi les dette velkjende bibelordet som vi har frå apostelen Peter, han som har skrive to brev som vi finn i NT.
Det er ordet om den nye fødsel. Den nye fødselen som gjer at vi alle kan leve i det store, levande håpet, om at vi eig ein bit av det himmelske.

Då Jesus og Nikodemus samtala om den nye fødselen, gjorde Jesus det klart at dette handla om himmelske ting.
Eg tru at vi i vår kyrkje i dag for sjeldan tar fram det himmelske, sjølv om tanken om det himmelske nok ligg under mykje av det vi seier og mykje av det som skjer i kyrkja.
Men i dag kan vi bruke dei store orda og lovprise Gud, slik Peter lærer oss. Lovprise Gud fordi vi eig eit håp om noko der framme. I himmelen. For det er dit vi skal.

Peter jublar ut: Vi er fødde på nytt.
Ikkje bokstavleg. Men ein åndeleg nyfødsel som skjedde i dåpen.

Ein åndeleg nyfødsel som knyter bandet til det som hende i påska då Jesus døydde og stod opp att.
Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har fødd oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde!

Vona – håpet som knyter seg til den nye fødselen, har sitt ankerfeste i det som hende påskedag. I Jesu Kristi oppstode frå dei døde.

Den nye fødesel hende i dåpen.

Ved det som Jesus tala med Nikodemus om – vatn og ande.
Og fleire stader i Bibelen kan vi lese korleis dåpen og Jesu oppstode er knytte saman.

Paulus talar sterkt om dette i Romarbrevet:
Eller veit de ikkje at alle vi som vart døypte til Kristus Jesus, vart døypte til døden hans? Vi vart gravlagde med han då vi vart døypte med denne dåpen til døden. Og slik Kristus vart oppreist frå dei døde ved sin Fars herlegdom, skal vi òg vandra i eit nytt liv. Har vi vakse saman med Kristus i ein død som er lik hans, skal vi òg vera eitt med han i ei oppstode som er lik hans. (Rom 6,3-5)

Dåpen og påska høyrer i hop.
I dåpen vert det som hende med Jesus på krossen gjort til noko som angår meg heilt personleg. Forsoninga og syndstilgjevinga som gjekk føre seg i langfredagsdramaet – det fekk eg som gåve i dåpen. «- alle vi som vart døypte til Kristus Jesus, vart døypte til døden hans» seier Paulus.

Dåpen og påska høyrer i hop.
I dåpen vert det som hende med Jesus påskedag gjort til mitt. Har vi vakse saman med Kristus i ein død som er lik hans, skal vi òg vera eitt med han i ei oppstode som er lik hans.

Du må fødast på ny, sa Jesus til Nikodemus.
Du er fødd på ny,  forkynner eg til deg som ein gong møtte Jesus i den heilage dåpen.

Og dette gjev deg eit fantastisk håp.
Håpet som Peter oppsummerer i det siste verset av preiketeksten vår på denne søndagen:
« - de skal nå målet for trua: frelse for sjelene dykkar»

Det er dette som er det store med påske.

Påska er Guds gåve til ei menneskeslekt som treng frelse for sjelene.
Vi brukar snart ikkje slike omgrep i forkynninga lenger.
Difor er det mange som synest slike ord er vanskelege å forstå.

Men for å forstå, må vi våge å spørje. Vi må våge å gjere som Nikodemus – ta ut og nærme oss Jesus. Tale med han. La han tale med deg og meg. Kanskje i ein stille nattetime i bøn over ein open Bibel.
Kanskje ta ut på kyrkjeveg ein fredeleg søndags morgon, utan å ha med seg nervøsiteten Nikodemus bar i seg: «Tenk om nokon ser meg?»

Det gjer ingen ting om nokon ser deg.
Og framfor alt skal du la Jesus sjå deg. Slik at han kan få tale med deg om dei himmelske ting. Slik at han kan få vise deg håpet.
Håpet som du eig fordi heile påskeverket er ditt. Du fekk det i dåpen. Då nyfødde Gud deg og meg «til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde»

Vi har ei håp. Eit levande håp som ligg i dåpshandlinga. Som ligg i trua på at dette knyter oss fast tilpåskehendinga.

Det håpet går i oppfylling når dette livet ebbar ut og vi stig inn i det evige.

Difor lyder dette kjende verset frå Peters brev ved døypefonten, slik vi har høyrt det i dag.
Men det vert også lese som avslutninga av ei gravferd. Ute på gravkanten før vi lyser Guds velsigning over sørgjeforsamlinga.

Snart skal vi gå ut or kyrkja for å vigsle utvidinga av kyrkjegarden rett utanfor kyrkja. Då skal vi seie litt meir om dette, om korleis håpet lever vidare, korleis håpet føder oss på nytt til eit evig liv bak død og grav. Alt ved det som hende i påska. Alt knyter seg til Jesu Kristi oppstode frå dei døde.

Alt peikar mot dette håpefulle som også høyre heime på gravkanten: « - de skal nå målet for trua: frelse for sjelene dykkar» 

AMEN

- til gravkant

Vigsling av gravplass. Gjerstad kyrkjegard. 03.04.2016

Det går ein boge frå døypefonten til grava. Ein boge av håp.

Nett slik regnbogen fram for alt anna er eit fargerikt teikn på at Gud er nær oss i tilværet. Om regnbogen står det at denne sette Gud på himmelen då jorda tørka opp att etter storflaumen der berre Noah og dei han hadde med seg i Arka overlevde. Gud sa: «Eg set bogen min i skyene, han skal vere eit teikn på pakta mellom meg og jorda» (1.Mos 9,13)

Regnbogen er ein boge av håp om at det finst ei pakt mellom Gud og alle menneske. Jorda skal ikkje meir øydeleggjast.

I Det nye testamentet høyrer vi om ei anna pakt mellom Gud og menneska. Det er den pakta som knyter seg til Jesus og alt som hende i påska. Bl.a. høyrer vi i påskeforteljingane om nattverden som Jesus kallar «Den nye pakt i mitt blod som blir utrend for dykk» (Luk 22,20)
Vi skal ikkje repetere alt som hende i påska her og no, men vi veit at alt kulminerte med oppstoda. Jesu oppstode frå dei døde.
Det er om dette vi har tala i gudstenesta vi var med på inne i kyrkja nettopp.

Om det levande håpet som knyter seg til Jesu oppstode frå dei døde. Eit håp om at det å få del i Jesu oppstode gjennom dåpen, det er det same som det Peter i sitt brev omtala med desse orda: «- de skal nå målet for trua, frelse for sjelene dykkar» (1.Pet 1,9)

På denne søndagen, 2.s. i påsketida, har vi i dag vore velsigna med ein bibeltekst som vi elles siterer ved kvar dåp, men også som ei avslutning på gravkanten når vi tek farvel med dei som døydde frå oss.
Det er dette bibelverset som er bogen som bind saman livet vårt – frå døypefont til gravkant: Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har fødd oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde! (1.Pet 1,3)

Desse orda lyder altså som avslutning på dåpshandlinga. Desse orda lyder også på avslutninga av gravferdene.
Det går ein boge frå døypefonten til grava. Ein boge av håp.
Eit håp som knyter seg til det at Jesus har stått opp att frå dei døde. Ei levande von – der det ordrette uttrykket i vår Bibel.
Og vi vil gjerne bruke ordet levande her på denne staden der vi skal gøyma våre døde. Vi veit at her skal det i åra framover gråtast mange tårer. Her skal vi ta det siste farvel med menneske vi var glade i. Her skal generasjonar framover knele ved eit gravminne, plante blomar og sleppe minner inn over seg. Minner frå eit liv. Eit liv som varte i mange, mange år. Eller kanskje det vart så altfor kort?

Kanskje er det nettopp her ein stad at fleire av dykk som er samla i dag også skal finne ei grav?
I møte med så mykje, og med så vanskelege tankar og sinnsstemningar som er knytta til døden, gjer det godt å løfte fram ordet som vi ser lyser mot oss: Ordet om det levande håpet.

Dette håpet fekk vi del i då vi vart døypte. For, som vi tala om det i kyrkja; dåpen gjev oss del i påskehendingane. Dåpen gjev oss del i Jesu oppstode. Difor lever dette håpet vidare, også når livet er oppbrukt. Når grava skal vere den siste bustaden vår, kan vi kvile der med eit håp om at Jesu oppstode ein gong skal bli krafta som gjev meg og deg og alle som trur del i den same oppstoda.

Difor lyttar vi enno ein gong til dette kraftige bibelordet som er gjeve oss på denne søndagen. Ordet som er ein boge mellom døypefont og grav, gjeve oss til eit håp om at «- de skal nå målet for trua, frelse for sjelene dykkar» Difor seier vi enno ein gong: Lova vere Gud, vår Herre Jesu Kristi Far, han som i si store miskunn har fødd oss på nytt til ei levande von ved Jesu Kristi oppstode frå dei døde!

Amen